อาหาร

ผักที่กินดิบไม่ได้ ต้องปรุงสุก มีอะไรบ้างและเพราะอะไร

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 7 นาที

ผักที่กินดิบไม่ได้ ต้องปรุงสุก มีอะไรบ้างและเพราะอะไร

สรุปประเด็นสำคัญ

  • หน่อไม้ มันฝรั่ง และมันสำปะหลังมีสารไซยาไนด์ ไม่ควรกินดิบ ต้องต้มหรือปรุงให้สุกทั่ว
  • ถั่วงอกเสี่ยงแบคทีเรีย ส่วนเห็ดมีผนังเซลล์ย่อยยาก การปรุงสุกช่วยให้ย่อยง่ายขึ้น
  • ผักตระกูลกะหล่ำไม่ควรกินดิบปริมาณมากหรือบ่อย ๆ โดยเฉพาะคนที่เป็นไทรอยด์ต่ำ
  • ผักบางชนิดอย่างผักโขมและกะหล่ำปลี คนทั่วไปกินดิบได้ แต่บางกลุ่มควรเลี่ยง
  • ล้างผักทุกชนิดให้สะอาดก่อนกินหรือปรุง

ผักที่ควรปรุงสุกก่อนกินแน่ ๆ คือ หน่อไม้ มันฝรั่ง และมันสำปะหลัง เพราะมีสารประกอบไซยาไนด์ ส่วนถั่วงอกควรปรุงสุกเพราะเสี่ยงแบคทีเรีย และเห็ดควรปรุงสุกเพราะผนังเซลล์ย่อยยาก ผักอื่นอย่างกะหล่ำปลีและผักโขมคนทั่วไปกินดิบได้ แต่คนบางกลุ่มควรเลี่ยง ข้อมูลทั้งหมดมาจากกรมอนามัยและ อย.

ข้อความที่แชร์กันว่า "ผักห้ามกินดิบ" มีบางส่วนจริง บางส่วนเกินจริง อย. จัดข้อความนี้เป็นจริงบางส่วน (24 ธันวาคม 2562) ผมจึงแยกเป็นกลุ่มตามระดับความจำเป็น ไม่ใช่รวมเป็นรายการห้ามทั้งหมด

ต้องปรุงสุกแน่นอน

ผัก เหตุผลตามแหล่งข้อมูล วิธีปรุงที่ระบุ
หน่อไม้ มีสารประกอบไซยาไนด์ จับกับฮีโมโกลบิน ต้มประมาณ 10 นาที
มันฝรั่ง มีสารไซยาไนด์ ปอกเปลือกและปรุงให้สุกทั่ว
มันสำปะหลัง มีสารไซยาไนด์ ปอกเปลือกและปรุงให้สุกทั่ว
ถั่วงอก โตในที่ชื้น เสี่ยงแบคทีเรียสูง ปรุงสุกก่อนกิน

กรมอนามัยเสริมว่าถั่วงอกมีรายงานการใช้สารฟอกขาวและมีจุลินทรีย์ปนเปื้อน ผมจึงจัดเป็นกลุ่มที่ควรปรุงสุกเช่นเดียวกัน

ไซยาไนด์ในหน่อไม้ฟังดูน่ากลัวเกินจริงสำหรับคนที่เคยกินหน่อไม้ต้มมาทั้งชีวิต ประเด็นอยู่ที่ "ต้ม" ไม่ใช่ "ห้ามกินหน่อไม้" ถ้าเตรียมแบบปรุงสุกแล้วก็ไม่ติดข้อกังวลนี้ ส่วนวิธีต้ม ขั้นต่ำที่ อย. ให้ไว้คือราว 10 นาที ผมไม่ขอระบุตัวเลขที่ละเอียดกว่านี้เพราะแหล่งข้อมูลไม่ได้ให้ไว้

หน่อไม้กำลังต้มในหม้อ

ปรุงสุกแล้วย่อยง่ายขึ้น

เห็ดมีผนังเซลล์ที่เป็นไคตินและเซลลูโลส ร่างกายย่อยไม่ได้ จึงอาจทำให้ท้องอืด การปรุงให้สุกช่วยทำลายผนังเซลล์ ข้อมูลนี้จากหน้ากรมอนามัย

ถั่วฝักยาวเป็นอีกผักที่ อย. ระบุว่ากินดิบแล้วอาจท้องอืด โดยเฉพาะคนที่ย่อยไม่ดีและผู้สูงอายุ และมีความเสี่ยงสารพิษตกค้างสูง วิธีที่ อย. ให้ไว้คือล้างและแช่ 5 ถึง 10 นาที ก่อนกินหรือปรุง ดูวิธีล้างผักแบบเต็มได้ที่ วิธีล้างผักให้สะอาด

กินดิบได้ แต่บางกลุ่มควรเลี่ยง

ผัก คนทั่วไป กลุ่มที่ควรระวัง
กะหล่ำปลี กินดิบได้ คนเป็นไทรอยด์ต่ำ เพราะสารก่อคอพอกรบกวนการใช้ไอโอดีน ความร้อนทำให้สารสลายตัว
ผักโขม กินดิบได้ คนขาดธาตุเหล็กหรือแคลเซียม เพราะกรดออกซาลิกขัดขวางการดูดซึม
กะหล่ำดอก บร็อกโคลี ไม่ควรกินดิบในปริมาณมากหรือบ่อย คนเป็นไทรอยด์ต่ำควรเลี่ยงแบบดิบ
แครอท กินดิบได้ ปรุงสุกช่วยให้ดูดซึมเบต้าแคโรทีนดีขึ้น

ตารางรวมข้อมูลจากทั้งสองหน้า กรมอนามัยเป็นแหล่งเรื่องกะหล่ำดอก บร็อกโคลี และแครอท ส่วน อย. เป็นแหล่งเรื่องกะหล่ำปลีและผักโขม

กะหล่ำปลีและบร็อกโคลีบนเขียง

ปรุงสุกอย่างไรให้ได้ประโยชน์ ไม่ใช่แค่ปลอดภัย

ผักที่ต้องปรุงสุกไม่ได้แปลว่าต้องต้มเปื่อย แนวทางปรุงที่ทำได้ง่ายในครัวบ้าน

  1. หน่อไม้ ต้มตามเวลาที่แนะนำก่อน แล้วค่อยนำไปผัดหรือแกง
  2. ถั่วงอก ลวกในน้ำเดือดสั้น ๆ หรือผัดไฟแรง ให้สุกทั่วแต่ยังกรอบ
  3. เห็ด ผัดหรือตุ๋นให้สุกทั่ว ไม่ต้องกินแบบสุก ๆ ดิบ ๆ
  4. ผักตระกูลกะหล่ำ ผัดหรือนึ่งเล็กน้อยแทนกินสดทุกมื้อ

ข้อ 1 ถึง 4 เป็นแนวทางปรุงที่ผมเสนอเอง ไม่ได้มาจากหน้าของ อย. หรือกรมอนามัย ส่วนที่ยืนยันกับแหล่งข้อมูลคือเวลาต้มหน่อไม้ราว 10 นาที และหลักการที่ว่าความร้อนช่วยสลายสารก่อคอพอกและทำลายผนังเซลล์เห็ด

ผักสดทั้งหมดต้องล้าง

ไม่ว่าจะกินดิบหรือสุก กรมอนามัยย้ำให้ล้างผักทุกชนิดให้สะอาด ถ้าต้องการเก็บผักให้สดและไม่เน่า ดูวิธีเก็บที่ วิธีเก็บผักผลไม้ให้สดนาน และดูปริมาณที่ควรกินต่อวันที่ ผักผลไม้วันละเท่าไร

ผักที่ปรุงสุกยังมีใยอาหารอยู่ ถ้าอยากรู้ว่าใยอาหารช่วยอะไร อ่านที่ ใยอาหารคืออะไร

ซื้อครั้งแรก ทำอย่างไร

  • ซื้อหน่อไม้ต้มสำเร็จจากตลาดที่แยกใส่ถุงชัดเจน แล้วนำมาต้มซ้ำอีกครั้งที่บ้านก่อนปรุง
  • ถั่วงอกซื้อเท่าที่ใช้ภายในวันหรือสองวัน เก็บในตู้เย็น
  • เริ่มจากผักตระกูลกะหล่ำที่กินดิบแบบปริมาณน้อยก่อน สังเกตว่าท้องอืดหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

ผักโขมกินดิบได้ไหม

คนทั่วไปกินดิบได้ตามข้อมูลของ อย. แต่คนที่ขาดธาตุเหล็กหรือแคลเซียมควรเลี่ยง เพราะกรดออกซาลิกในผักโขมขัดขวางการดูดซึมแร่ธาตุทั้งสอง ถ้าไม่แน่ใจควรถามแพทย์หรือนักโภชนาการ

แครอทต้องปรุงสุกไหม

ไม่จำเป็น กินดิบได้ แต่กรมอนามัยระบุว่าการปรุงสุกช่วยให้ร่างกายดูดซึมเบต้าแคโรทีนได้ดีขึ้น

แหล่งอ้างอิง

  1. ผักที่ห้ามกินดิบ จริงหรือ (ตรวจสอบข้อมูลโดยนักโภชนาการ) | สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
  2. เช็ก ชัวร์ แชร์ 5 ผักที่ไม่ควรกินตอนดิบ (24 ธันวาคม 2562) | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดอาหาร

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดอาหาร