อาหาร

วิธีตรวจสอบเลข อย. บนฉลากอาหาร ทำเองได้ใน 3 ขั้นตอน

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 12 นาที

วิธีตรวจสอบเลข อย. บนฉลากอาหาร ทำเองได้ใน 3 ขั้นตอน

ใจความสำคัญ

  • เลขสารบบอาหารบนฉลากมี 13 หลัก แบ่งเป็น 5 กลุ่ม (2-1-5-1-4) และต้องแสดงอยู่ในเครื่องหมาย อย.
  • ตรวจผ่านไลน์ได้ 3 ขั้น คือเพิ่มเพื่อน @FDATHAI กดเมนูตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์ แล้วพิมพ์เลขให้ตรงฉลากทุกตัว
  • เว็บไซต์ อย. มีเครื่องมือค้นการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร ค้นได้ทั้งจากเลขและชื่อสินค้า
  • ผลที่ขึ้นต้องตรงกับชื่อสินค้าในมือ ถ้าเลขมีจริงแต่ชื่อไม่ตรง ให้ถือว่าฉลากน่าสงสัย
  • พบสินค้าน่าสงสัยแจ้งทางไลน์ อย. หรือสายด่วน 1556 ได้

เลข อย. บนฉลากอาหารตรวจได้เองในไม่ถึงหนึ่งนาที เพิ่มเพื่อนไลน์ @FDATHAI กดเมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์" แล้วพิมพ์เลข 13 หลักให้ตรงกับฉลากทุกตัว ระบบจะตอบชื่อผลิตภัณฑ์และสถานะกลับมา สิ่งที่ต้องทำต่อคือเทียบชื่อที่ได้กับสินค้าที่ถืออยู่ ถ้าตรงกัน เลขนั้นเป็นของสินค้าชนิดนี้จริง

การดูแค่ว่า "มีเครื่องหมาย อย. บนซอง" ไม่พอ เพราะโลโก้คัดลอกได้ง่ายกว่าเลขที่มีอยู่ในฐานข้อมูล ด้านล่างนี้พาตรวจทีละขั้น อธิบายว่าเลข 13 หลักบอกอะไรเราได้บ้าง และบอกด้วยว่าผลแบบไหนควรหยุดซื้อ

เลขบนฉลากหน้าตาเป็นอย่างไร

เลขสารบบอาหารที่ อย. ออกให้มี 13 หลัก เขียนแยกเป็น 5 กลุ่มด้วยขีดคั่น ตามระเบียบ อย. ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร (ฉบับที่ 4) ซึ่งมีผลตั้งแต่ 14 พฤษภาคม 2555 เลขชุดนี้ต้องแสดงอยู่ภายในเครื่องหมาย อย. ไม่ใช่เขียนแยกไว้มุมซองเฉย ๆ

กลุ่มที่ จำนวนหลัก บอกอะไร
1 2 หลัก จังหวัดที่ตั้งสถานที่ผลิตหรือนำเข้า
2 1 หลัก สถานะของสถานที่และหน่วยงานที่อนุญาต
3 5 หลัก 3 หลักแรกเป็นเลขสถานที่ผลิตหรือนำเข้า 2 หลักท้ายเป็นเลขท้ายปี พ.ศ. ที่อนุญาต
4 1 หลัก หน่วยงานที่ออกเลขสารบบ
5 4 หลัก ลำดับของอาหารชนิดนั้นในสถานที่ผลิตแห่งนั้น

เว็บไซต์ อย. ยกรูปแบบตัวอย่างไว้เป็น 10-3-XXXXX-X-XXXX คือ 2 หลัก ขีด 1 หลัก ขีด 5 หลัก ขีด 1 หลัก ขีด 4 หลัก ถ้าบนซองเห็นเลขที่ไม่ได้แบ่งเป็นรูปนี้ เช่นมีแค่ 9 หลักติดกัน หรือมีตัวอักษรปน ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนเริ่มตรวจ

ตารางนี้ช่วยให้อ่านเลขแล้วเก็ตว่าตรงกับเรื่องจริงหรือไม่ เช่น เลขกลุ่มที่ 3 มีเลขท้ายปี ถ้าสินค้าบอกว่าเพิ่งออกใหม่ แต่ปีในเลขเก่ามาก ก็ไม่แปลกถ้าผู้ผลิตขอเลขไว้นานแล้วและทำสินค้าใหม่ภายหลัง แต่ปีที่ไม่สมเหตุสมผลเลย เช่นเป็นปีที่ระเบียบยังไม่เริ่มใช้ ก็น่าตั้งคำถาม

หน้าเว็บ DMSIC ที่ผมอ้างไม่ได้ระบุว่าตัวเลขแต่ละค่าในกลุ่มที่ 2 และ 4 หมายถึงอะไร จึงขอไม่เดาตรงนั้น ถ้าอยากรู้รายละเอียดระดับรหัส ให้เปิดระเบียบฉบับเต็มของ อย. ส่วนผู้ซื้อทั่วไปแค่ตรวจผ่านระบบแล้วดูผลก็พอ

ฉลากอาหารที่มีเครื่องหมาย อย. และเลข 13 หลัก

สามขั้นตอนตรวจผ่านไลน์ อย.

ตามข่าวประชาสัมพันธ์ของ อย. ทางไลน์ใช้สามขั้นดังนี้

  1. เพิ่มเพื่อนไลน์ @FDATHAI
  2. เปิดแชต กดเมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์"
  3. พิมพ์เลขตามฉลากให้เหมือนทุกตัวอักษร ทั้งตัวพิมพ์ใหญ่ สัญลักษณ์ และตัวเลข และไม่ต้องเว้นวรรค

ขั้นที่สามคือจุดที่คนพลาดบ่อย เช่นพิมพ์ขีดคั่นเกินหรือขาด หรือเอาเลขที่หน้าตาคล้ายกันมาสลับ ตัวเลข 0 กับตัวอักษร O ดูคล้ายกันในบางฟอนต์ ถ้าฉลากพิมพ์เลือนจนอ่านไม่ออก อย่าเดา ให้ถ่ายรูปซูมแล้วอ่านบนจอ หรือหาสินค้าชิ้นอื่นที่พิมพ์ชัดกว่ามาเทียบ

ข่าวของ อย. ที่ผมเปิดอ่านเป็นประกาศช่วงที่เริ่มให้บริการช่องทางนี้ หน้าตาเมนูในไลน์อาจจัดใหม่ตามเวลา ถ้าไม่เจอปุ่มชื่อเดียวกัน ให้หาเมนูที่มีคำว่า "ตรวจสอบ" และ "ผลิตภัณฑ์" ในแชตเดียวกัน

ตรวจผ่านเว็บไซต์เมื่อมีหลายชิ้น

ถ้ามีของหลายชิ้นที่อยากเช็กพร้อมกัน เช่นของฝากจากต่างจังหวัดเต็มถุง เปิดเว็บไซต์ food.fda.moph.go.th บนคอมพิวเตอร์สะดวกกว่า มีเครื่องมือ "ตรวจสอบการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร" ค้นได้สองทาง คือจากเลขอนุญาต หรือจากชื่อผลิตภัณฑ์

ค้นจากชื่อเหมาะกับตอนที่เลขบนซองเลือนหรือถูกปิดด้วยสติกเกอร์ราคา ถ้าชื่อสินค้าที่ค้นโผล่มาหลายรายการ ให้ดูชื่อผู้ผลิตและที่ตั้งที่ตรงกับบนฉลากเป็นตัวตัดสิน

อ่านผลที่ระบบตอบมา

ผลที่ได้มีสามแบบใหญ่ ๆ แต่ละแบบแปลว่าอะไรและควรทำอะไรต่อ

เลขพบ และชื่อตรงกับสินค้า

ถือว่าผ่านด่านนี้ ยังต้องดูวันหมดอายุและสภาพบรรจุภัณฑ์ต่อ เพราะเลข อย. บอกว่าสินค้าได้รับอนุญาต ไม่ได้ประกันว่าล็อตที่ซื้อมาเก็บรักษามาดี เรื่องวันหมดอายุอ่านต่อได้ที่ กินอาหารหมดอายุได้ไหม

เลขพบ แต่เป็นสินค้าคนละชนิด

เช่นพิมพ์เลขจากซองขนมแล้วระบบตอบว่าเป็นเลขของน้ำพริก นี่คือสัญญาณแดงที่สุด เพราะเลขมีจริงในระบบ แต่ถูกนำมาใช้แปะกับสินค้าอื่น ควรหยุดซื้อและแจ้ง

ไม่พบเลข

ให้พิมพ์ซ้ำอย่างช้า ๆ อีกรอบก่อน ถ้ายังไม่พบ ระบบจะให้คำแนะนำเบื้องต้น จากนั้นเก็บภาพฉลากไว้เป็นหลักฐาน

อีกจุดที่เว็บ อย. มีให้ดูคือหมวดข่าว "ผลิตภัณฑ์อาหารที่ผิดกฎหมาย และถูกถอนเลขสารบบ" ถ้าสินค้าที่ซื้อประจำมีชื่ออยู่ในนั้น ควรเลิกกินและเลิกซื้อทันที

เลขที่ไม่ต้องมี และเลขที่ควรสงสัย

ไม่ใช่อาหารทุกอย่างต้องมีเลขชุดนี้ ระเบียบของ อย. ที่ผมอ้างถึง ใช้กับอาหารแปรรูปที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่าย ผักสด ผลไม้สด เนื้อสด ที่ขายเป็นชั่งตามตลาดจึงไม่ได้อยู่ในระบบเลขนี้ ส่วนอาหารปรุงสำเร็จที่ร้านทำขายหน้าร้านก็ใช้การควบคุมอีกแบบ ถ้าอยากรู้ว่าสินค้าประเภทไหนที่ต้องมีเลข ให้ถามหรือดูในเว็บ อย. ไม่ควรเดาจากความรู้สึก

สิ่งที่ควรสงสัยมีหลายแบบ

  • เลขสั้นหรือยาวเกินและไม่แบ่งกลุ่ม
  • มีเลขแต่ไม่อยู่ในกรอบเครื่องหมาย อย.
  • ฉลากเป็นภาษาต่างประเทศล้วน ไม่มีฉลากไทยกำกับ ทั้งที่ขายในร้านในไทย
  • ราคาถูกผิดปกติเมื่อเทียบกับสินค้าชนิดเดียวกัน แล้วคำโฆษณาแรงเกินจริง
  • ผู้ขายตอบไม่ได้ว่าสินค้ามาจากไหน

ข้อสุดท้ายสำคัญสำหรับของที่ขายออนไลน์ ที่มักมีแค่ภาพถ่ายฉลากให้ดู ให้ขอรูปฉลากด้านหลังที่เห็นเลขชัดและพิมพ์ตรวจก่อนจ่ายเงิน การตรวจก่อนซื้อไม่เสียเวลาเท่าตามเก็บเงินคืนทีหลัง

เรื่องที่เลขเดียวกันตอบไม่ได้

เมื่อเลขผ่านแล้ว ยังมีเรื่องที่ต้องอ่านจากส่วนอื่นของฉลาก เช่นรายการส่วนประกอบ ถ้าเป็นเครื่องปรุงหรือขนมแปรรูป ควรดูว่าใช้วัตถุกันเสียหรือสารปรุงแต่งตัวไหนบ้าง อ่านเพิ่มได้ที่ วัตถุกันเสียในอาหาร และถ้าสงสัยว่าสินค้าที่ซื้อเข้าข่ายแปรรูปมากแค่ไหน ดูที่ อาหารแปรรูปคืออะไร

ใช้โทรศัพท์ตรวจสอบสินค้าในร้านขายของ

เจอเลขที่ไม่ผ่าน แจ้งที่ไหน

อย. เปิดช่องให้แจ้งผลิตภัณฑ์น่าสงสัยทางไลน์เดียวกัน หรือโทรสายด่วน 1556 ตามที่ระบุในข่าวของ อย. และเว็บไซต์ อย. มีช่องร้องเรียนผ่านหน้า oryor.com/appeal ด้วย ตอนแจ้งควรเตรียมของเหล่านี้ไว้

  • ภาพถ่ายฉลากด้านหน้าและด้านหลัง เห็นเลขชัด
  • ชื่อร้านหรือลิงก์ที่ซื้อ และวันที่ซื้อ
  • ผลที่ระบบตอบ จะแคปหน้าจอไว้ก็ได้

ถ้ากินไปแล้วมีอาการผิดปกติ เช่นปวดท้อง อาเจียน ผื่น ให้ไปพบแพทย์ก่อน แล้วค่อยเก็บหลักฐานภายหลัง

ถ้าทำครั้งแรก

  • ทดลองกับสินค้าที่เห็นอยู่แล้วว่าผ่านแน่ ๆ ก่อนหนึ่งชิ้น เพื่อให้รู้ว่าผลที่ถูกต้องหน้าตาเป็นอย่างไร
  • ถ่ายรูปฉลากไว้ก่อนฉีกซอง เพราะเลขมักอยู่ตรงรอยปิดผนึกที่ฉีกแล้วหาย
  • ตรวจครั้งเดียวต่อสินค้าชนิดหนึ่งก็พอ ไม่ต้องตรวจซ้ำทุกครั้งที่ซื้อ เว้นแต่เปลี่ยนยี่ห้อหรือเปลี่ยนร้าน

คำถามที่พบบ่อย

อาหารทุกชนิดต้องมีเลข อย. หรือเปล่า

ไม่ทุกชนิด เลขสารบบอาหารตามระเบียบของ อย. ใช้กับอาหารแปรรูปที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่าย ของสดอย่างผักสด เนื้อสัตว์สด ไม่ได้อยู่ในระบบเลขนี้ ส่วนอาหารที่ขายทั่วไปแล้วไม่มีเลขเลย ควรถามที่มาจากผู้ขายก่อนซื้อซ้ำ

พิมพ์เลขแล้วระบบหาไม่เจอ แปลว่าสินค้าปลอมใช่ไหม

ยังสรุปไม่ได้ทันที ให้ตรวจก่อนว่าพิมพ์ครบ 13 หลัก ไม่เว้นวรรค และไม่สลับตัวเลข ถ้าพิมพ์ถูกแล้วยังไม่พบ อย. จะให้คำแนะนำเบื้องต้นในระบบ และคุณแจ้งสินค้าให้ตรวจสอบต่อได้

แหล่งอ้างอิง

  1. รู้ไว้ใช่ว่า! เลขสารบบอาหาร อย. | ศูนย์ข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข (DMSIC)
  2. ข่าวประชาสัมพันธ์ อย. วิธีตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์ผ่านไลน์ @FDATHAI | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
  3. ระบบสารสนเทศด้านอาหาร ตรวจสอบการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดอาหาร

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดอาหาร