ใจความสำคัญ
- เลขสารบบอาหารบนฉลากมี 13 หลัก แบ่งเป็น 5 กลุ่ม (2-1-5-1-4) และต้องแสดงอยู่ในเครื่องหมาย อย.
- ตรวจผ่านไลน์ได้ 3 ขั้น คือเพิ่มเพื่อน @FDATHAI กดเมนูตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์ แล้วพิมพ์เลขให้ตรงฉลากทุกตัว
- เว็บไซต์ อย. มีเครื่องมือค้นการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร ค้นได้ทั้งจากเลขและชื่อสินค้า
- ผลที่ขึ้นต้องตรงกับชื่อสินค้าในมือ ถ้าเลขมีจริงแต่ชื่อไม่ตรง ให้ถือว่าฉลากน่าสงสัย
- พบสินค้าน่าสงสัยแจ้งทางไลน์ อย. หรือสายด่วน 1556 ได้
เลข อย. บนฉลากอาหารตรวจได้เองในไม่ถึงหนึ่งนาที เพิ่มเพื่อนไลน์ @FDATHAI กดเมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์" แล้วพิมพ์เลข 13 หลักให้ตรงกับฉลากทุกตัว ระบบจะตอบชื่อผลิตภัณฑ์และสถานะกลับมา สิ่งที่ต้องทำต่อคือเทียบชื่อที่ได้กับสินค้าที่ถืออยู่ ถ้าตรงกัน เลขนั้นเป็นของสินค้าชนิดนี้จริง
การดูแค่ว่า "มีเครื่องหมาย อย. บนซอง" ไม่พอ เพราะโลโก้คัดลอกได้ง่ายกว่าเลขที่มีอยู่ในฐานข้อมูล ด้านล่างนี้พาตรวจทีละขั้น อธิบายว่าเลข 13 หลักบอกอะไรเราได้บ้าง และบอกด้วยว่าผลแบบไหนควรหยุดซื้อ
เลขบนฉลากหน้าตาเป็นอย่างไร
เลขสารบบอาหารที่ อย. ออกให้มี 13 หลัก เขียนแยกเป็น 5 กลุ่มด้วยขีดคั่น ตามระเบียบ อย. ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร (ฉบับที่ 4) ซึ่งมีผลตั้งแต่ 14 พฤษภาคม 2555 เลขชุดนี้ต้องแสดงอยู่ภายในเครื่องหมาย อย. ไม่ใช่เขียนแยกไว้มุมซองเฉย ๆ
| กลุ่มที่ | จำนวนหลัก | บอกอะไร |
|---|---|---|
| 1 | 2 หลัก | จังหวัดที่ตั้งสถานที่ผลิตหรือนำเข้า |
| 2 | 1 หลัก | สถานะของสถานที่และหน่วยงานที่อนุญาต |
| 3 | 5 หลัก | 3 หลักแรกเป็นเลขสถานที่ผลิตหรือนำเข้า 2 หลักท้ายเป็นเลขท้ายปี พ.ศ. ที่อนุญาต |
| 4 | 1 หลัก | หน่วยงานที่ออกเลขสารบบ |
| 5 | 4 หลัก | ลำดับของอาหารชนิดนั้นในสถานที่ผลิตแห่งนั้น |
เว็บไซต์ อย. ยกรูปแบบตัวอย่างไว้เป็น 10-3-XXXXX-X-XXXX คือ 2 หลัก ขีด 1 หลัก ขีด 5 หลัก ขีด 1 หลัก ขีด 4 หลัก ถ้าบนซองเห็นเลขที่ไม่ได้แบ่งเป็นรูปนี้ เช่นมีแค่ 9 หลักติดกัน หรือมีตัวอักษรปน ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนเริ่มตรวจ
ตารางนี้ช่วยให้อ่านเลขแล้วเก็ตว่าตรงกับเรื่องจริงหรือไม่ เช่น เลขกลุ่มที่ 3 มีเลขท้ายปี ถ้าสินค้าบอกว่าเพิ่งออกใหม่ แต่ปีในเลขเก่ามาก ก็ไม่แปลกถ้าผู้ผลิตขอเลขไว้นานแล้วและทำสินค้าใหม่ภายหลัง แต่ปีที่ไม่สมเหตุสมผลเลย เช่นเป็นปีที่ระเบียบยังไม่เริ่มใช้ ก็น่าตั้งคำถาม
หน้าเว็บ DMSIC ที่ผมอ้างไม่ได้ระบุว่าตัวเลขแต่ละค่าในกลุ่มที่ 2 และ 4 หมายถึงอะไร จึงขอไม่เดาตรงนั้น ถ้าอยากรู้รายละเอียดระดับรหัส ให้เปิดระเบียบฉบับเต็มของ อย. ส่วนผู้ซื้อทั่วไปแค่ตรวจผ่านระบบแล้วดูผลก็พอ

สามขั้นตอนตรวจผ่านไลน์ อย.
ตามข่าวประชาสัมพันธ์ของ อย. ทางไลน์ใช้สามขั้นดังนี้
- เพิ่มเพื่อนไลน์ @FDATHAI
- เปิดแชต กดเมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์"
- พิมพ์เลขตามฉลากให้เหมือนทุกตัวอักษร ทั้งตัวพิมพ์ใหญ่ สัญลักษณ์ และตัวเลข และไม่ต้องเว้นวรรค
ขั้นที่สามคือจุดที่คนพลาดบ่อย เช่นพิมพ์ขีดคั่นเกินหรือขาด หรือเอาเลขที่หน้าตาคล้ายกันมาสลับ ตัวเลข 0 กับตัวอักษร O ดูคล้ายกันในบางฟอนต์ ถ้าฉลากพิมพ์เลือนจนอ่านไม่ออก อย่าเดา ให้ถ่ายรูปซูมแล้วอ่านบนจอ หรือหาสินค้าชิ้นอื่นที่พิมพ์ชัดกว่ามาเทียบ
ข่าวของ อย. ที่ผมเปิดอ่านเป็นประกาศช่วงที่เริ่มให้บริการช่องทางนี้ หน้าตาเมนูในไลน์อาจจัดใหม่ตามเวลา ถ้าไม่เจอปุ่มชื่อเดียวกัน ให้หาเมนูที่มีคำว่า "ตรวจสอบ" และ "ผลิตภัณฑ์" ในแชตเดียวกัน
ตรวจผ่านเว็บไซต์เมื่อมีหลายชิ้น
ถ้ามีของหลายชิ้นที่อยากเช็กพร้อมกัน เช่นของฝากจากต่างจังหวัดเต็มถุง เปิดเว็บไซต์ food.fda.moph.go.th บนคอมพิวเตอร์สะดวกกว่า มีเครื่องมือ "ตรวจสอบการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร" ค้นได้สองทาง คือจากเลขอนุญาต หรือจากชื่อผลิตภัณฑ์
ค้นจากชื่อเหมาะกับตอนที่เลขบนซองเลือนหรือถูกปิดด้วยสติกเกอร์ราคา ถ้าชื่อสินค้าที่ค้นโผล่มาหลายรายการ ให้ดูชื่อผู้ผลิตและที่ตั้งที่ตรงกับบนฉลากเป็นตัวตัดสิน
อ่านผลที่ระบบตอบมา
ผลที่ได้มีสามแบบใหญ่ ๆ แต่ละแบบแปลว่าอะไรและควรทำอะไรต่อ
เลขพบ และชื่อตรงกับสินค้า
ถือว่าผ่านด่านนี้ ยังต้องดูวันหมดอายุและสภาพบรรจุภัณฑ์ต่อ เพราะเลข อย. บอกว่าสินค้าได้รับอนุญาต ไม่ได้ประกันว่าล็อตที่ซื้อมาเก็บรักษามาดี เรื่องวันหมดอายุอ่านต่อได้ที่ กินอาหารหมดอายุได้ไหม
เลขพบ แต่เป็นสินค้าคนละชนิด
เช่นพิมพ์เลขจากซองขนมแล้วระบบตอบว่าเป็นเลขของน้ำพริก นี่คือสัญญาณแดงที่สุด เพราะเลขมีจริงในระบบ แต่ถูกนำมาใช้แปะกับสินค้าอื่น ควรหยุดซื้อและแจ้ง
ไม่พบเลข
ให้พิมพ์ซ้ำอย่างช้า ๆ อีกรอบก่อน ถ้ายังไม่พบ ระบบจะให้คำแนะนำเบื้องต้น จากนั้นเก็บภาพฉลากไว้เป็นหลักฐาน
อีกจุดที่เว็บ อย. มีให้ดูคือหมวดข่าว "ผลิตภัณฑ์อาหารที่ผิดกฎหมาย และถูกถอนเลขสารบบ" ถ้าสินค้าที่ซื้อประจำมีชื่ออยู่ในนั้น ควรเลิกกินและเลิกซื้อทันที
เลขที่ไม่ต้องมี และเลขที่ควรสงสัย
ไม่ใช่อาหารทุกอย่างต้องมีเลขชุดนี้ ระเบียบของ อย. ที่ผมอ้างถึง ใช้กับอาหารแปรรูปที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่าย ผักสด ผลไม้สด เนื้อสด ที่ขายเป็นชั่งตามตลาดจึงไม่ได้อยู่ในระบบเลขนี้ ส่วนอาหารปรุงสำเร็จที่ร้านทำขายหน้าร้านก็ใช้การควบคุมอีกแบบ ถ้าอยากรู้ว่าสินค้าประเภทไหนที่ต้องมีเลข ให้ถามหรือดูในเว็บ อย. ไม่ควรเดาจากความรู้สึก
สิ่งที่ควรสงสัยมีหลายแบบ
- เลขสั้นหรือยาวเกินและไม่แบ่งกลุ่ม
- มีเลขแต่ไม่อยู่ในกรอบเครื่องหมาย อย.
- ฉลากเป็นภาษาต่างประเทศล้วน ไม่มีฉลากไทยกำกับ ทั้งที่ขายในร้านในไทย
- ราคาถูกผิดปกติเมื่อเทียบกับสินค้าชนิดเดียวกัน แล้วคำโฆษณาแรงเกินจริง
- ผู้ขายตอบไม่ได้ว่าสินค้ามาจากไหน
ข้อสุดท้ายสำคัญสำหรับของที่ขายออนไลน์ ที่มักมีแค่ภาพถ่ายฉลากให้ดู ให้ขอรูปฉลากด้านหลังที่เห็นเลขชัดและพิมพ์ตรวจก่อนจ่ายเงิน การตรวจก่อนซื้อไม่เสียเวลาเท่าตามเก็บเงินคืนทีหลัง
เรื่องที่เลขเดียวกันตอบไม่ได้
เมื่อเลขผ่านแล้ว ยังมีเรื่องที่ต้องอ่านจากส่วนอื่นของฉลาก เช่นรายการส่วนประกอบ ถ้าเป็นเครื่องปรุงหรือขนมแปรรูป ควรดูว่าใช้วัตถุกันเสียหรือสารปรุงแต่งตัวไหนบ้าง อ่านเพิ่มได้ที่ วัตถุกันเสียในอาหาร และถ้าสงสัยว่าสินค้าที่ซื้อเข้าข่ายแปรรูปมากแค่ไหน ดูที่ อาหารแปรรูปคืออะไร

เจอเลขที่ไม่ผ่าน แจ้งที่ไหน
อย. เปิดช่องให้แจ้งผลิตภัณฑ์น่าสงสัยทางไลน์เดียวกัน หรือโทรสายด่วน 1556 ตามที่ระบุในข่าวของ อย. และเว็บไซต์ อย. มีช่องร้องเรียนผ่านหน้า oryor.com/appeal ด้วย ตอนแจ้งควรเตรียมของเหล่านี้ไว้
- ภาพถ่ายฉลากด้านหน้าและด้านหลัง เห็นเลขชัด
- ชื่อร้านหรือลิงก์ที่ซื้อ และวันที่ซื้อ
- ผลที่ระบบตอบ จะแคปหน้าจอไว้ก็ได้
ถ้ากินไปแล้วมีอาการผิดปกติ เช่นปวดท้อง อาเจียน ผื่น ให้ไปพบแพทย์ก่อน แล้วค่อยเก็บหลักฐานภายหลัง
ถ้าทำครั้งแรก
- ทดลองกับสินค้าที่เห็นอยู่แล้วว่าผ่านแน่ ๆ ก่อนหนึ่งชิ้น เพื่อให้รู้ว่าผลที่ถูกต้องหน้าตาเป็นอย่างไร
- ถ่ายรูปฉลากไว้ก่อนฉีกซอง เพราะเลขมักอยู่ตรงรอยปิดผนึกที่ฉีกแล้วหาย
- ตรวจครั้งเดียวต่อสินค้าชนิดหนึ่งก็พอ ไม่ต้องตรวจซ้ำทุกครั้งที่ซื้อ เว้นแต่เปลี่ยนยี่ห้อหรือเปลี่ยนร้าน
คำถามที่พบบ่อย
อาหารทุกชนิดต้องมีเลข อย. หรือเปล่า
ไม่ทุกชนิด เลขสารบบอาหารตามระเบียบของ อย. ใช้กับอาหารแปรรูปที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่าย ของสดอย่างผักสด เนื้อสัตว์สด ไม่ได้อยู่ในระบบเลขนี้ ส่วนอาหารที่ขายทั่วไปแล้วไม่มีเลขเลย ควรถามที่มาจากผู้ขายก่อนซื้อซ้ำ
พิมพ์เลขแล้วระบบหาไม่เจอ แปลว่าสินค้าปลอมใช่ไหม
ยังสรุปไม่ได้ทันที ให้ตรวจก่อนว่าพิมพ์ครบ 13 หลัก ไม่เว้นวรรค และไม่สลับตัวเลข ถ้าพิมพ์ถูกแล้วยังไม่พบ อย. จะให้คำแนะนำเบื้องต้นในระบบ และคุณแจ้งสินค้าให้ตรวจสอบต่อได้
แหล่งอ้างอิง
- รู้ไว้ใช่ว่า! เลขสารบบอาหาร อย. | ศูนย์ข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข (DMSIC)
- ข่าวประชาสัมพันธ์ อย. วิธีตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์ผ่านไลน์ @FDATHAI | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
- ระบบสารสนเทศด้านอาหาร ตรวจสอบการอนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)





