วิธีกำจัดแมลงสาบในครัว ตามหารัง วางกับดัก แล้วค่อยใช้เหยื่อ

เห็นแมลงสาบหนึ่งตัววิ่งผ่านพื้นครัวตอนสี่ทุ่ม คำถามที่ควรถามต่อไม่ใช่ว่าจะตบมันยังไง คำถามที่สำคัญกว่าคืออีกกี่ตัวที่ยังอยู่หลังตู้เย็น แมลงสาบออกหากินกลางคืนและชอบซ่อนตัวในซอก ตัวที่หลุดออกมาให้เห็นตอนไฟเปิดมักเป็นตัวที่ที่ซ่อนเต็มแล้ว

เราจะไม่เริ่มด้วยการซื้อยาฉีดทั้งลัง ขั้นตอนที่ได้ผลคือหาที่ซ่อนให้เจอ ตัดน้ำและอาหาร แล้ววางเหยื่อตรงจุดที่แมลงสาบใช้ชีวิตจริง

แมลงสาบในบ้านเราเป็นพันธุ์ไหน

UC IPM แยกแมลงสาบที่พบในบ้านไว้หลายชนิด สองชนิดที่บ้านในเมืองไทยเจอบ่อยคือแมลงสาบเยอรมันตัวเล็ก กับแมลงสาบอเมริกันตัวใหญ่สีน้ำตาลแดง สองชนิดนี้ใช้ชีวิตต่างกันจนวิธีรับมือต่างกันตาม

ลักษณะ	แมลงสาบเยอรมัน	แมลงสาบอเมริกัน
ขนาดตัวเต็มวัย	ราว 1.3 เซนติเมตร	ใหญ่กว่ามาก บินได้
ที่อยู่	ในครัว หลังตู้เย็น ใต้ซิงก์ ในเครื่องใช้ไฟฟ้า	ท่อระบายน้ำ ห้องใต้ดิน ห้องน้ำ เข้าบ้านจากนอก
ฝักไข่	ราว 6 มิลลิเมตร มีลูกราว 30 ตัว ตัวเมียผลิตฝักใหม่ทุกไม่กี่สัปดาห์	ราว 1 เซนติเมตร มีลูกราว 12 ตัว ฟักนาน 2 เดือนขึ้นไป
เพิ่มจำนวนต่อปี	ตัวเมีย 1 ตัวกับลูกหลาน กว่า 30,000 ตัว	ราว 800 ตัว
ซอกที่มุดได้	รอยแยกกว้างเพียงราว 1.5 มิลลิเมตร	ช่องใหญ่ขึ้น เช่น ฝาท่อ ช่องใต้ประตู
จุดที่ต้องโฟกัส	ในครัว ภายในตู้ ใกล้ความอุ่นของมอเตอร์	ทางเข้าจากท่อและภายนอก

ตัวเลขการเพิ่มจำนวนของแมลงสาบเยอรมันคือเหตุผลว่าทำไมเห็นตัวเล็กๆ ในครัวแล้วต้องลงมือทันที ส่วนแมลงสาบอเมริกันที่บินเข้ามาจากท่อ งานหลักคือการปิดทางเข้า

หาที่ซ่อนก่อนฆ่า

UC IPM แนะนำให้ตรวจด้วยไฟฉาย ในที่มืดและอุ่น ช่วงกลางคืนหรือเช้ามืด สิ่งที่บอกว่ามีแมลงสาบอาศัยอยู่มีสามอย่าง คือ คราบมูลเป็นจุดดำเล็กๆ คราบผิวที่ลอกทิ้ง และฝักไข่สีน้ำตาล

จุดที่ต้องส่องในครัว ใช้เวลาราว 15 นาที

1. ใต้ซิงก์ รอบท่อน้ำทิ้งและรอยต่อท่อกับผนัง
2. หลังและใต้ตู้เย็น บริเวณมอเตอร์และถาดรองน้ำทิ้ง
3. ใต้เตาแก๊ส ไมโครเวฟ หม้อหุงข้าว เครื่องชงกาแฟ
4. บานพับและมุมด้านในตู้ลอย ตู้เก็บของแห้ง
5. รอยต่อเคาน์เตอร์กับผนัง ขอบกระเบื้องหลังเตา
6. กล่องกระดาษลูกฟูกและถุงกระดาษที่เก็บไว้ในครัว

จุดไหนเจอคราบมูลหนาแน่น คือจุดที่จะวางเหยื่อ อย่ามองข้ามเครื่องใช้ไฟฟ้า แมลงสาบเยอรมันชอบอุณหภูมิราว 21 ถึง 24 องศาเซลเซียส ข้างมอเตอร์ตู้เย็นจึงเป็นทำเลทอง

กับดักกาวใช้นับ ไม่ได้ใช้กำจัด

กับดักกาวแบบกล่องหรือแผ่นราคาไม่แพง แต่หน้าที่หลักของมันคือเป็นเครื่องวัด UC IPM แนะนำวิธีใช้แบบนี้

1. วางกับดักชิดมุมผนังกับพื้น หลังเครื่องใช้ไฟฟ้า และในตู้ เพราะแมลงสาบชอบเดินเลาะขอบ
2. เขียนหมายเลขกำกับกับดักแต่ละอัน และจดว่าวางไว้ตรงไหน
3. ตรวจทุกวันติดต่อกันหลายวัน UC IPM บอกว่าแมลงสาบจำนวนมากจะติดในช่วง 24 ชั่วโมงแรก
4. กับดักที่จับได้มากที่สุดบอกว่าที่ซ่อนหลักอยู่ใกล้ตรงนั้น

หลังเริ่มวางเหยื่อ ให้วางกับดักชุดใหม่ที่จุดเดิมทุกสัปดาห์หรือสองสัปดาห์ ถ้าจำนวนที่จับได้ลดลงต่อเนื่อง แปลว่ามาถูกทาง ถ้าไม่ลด ต้องย้ายเหยื่อหรือหาที่ซ่อนที่ยังไม่เจอ

ตัดน้ำ อาหาร และที่ซ่อน

ไม่ว่าจะใช้เหยื่อดีแค่ไหน ถ้าในครัวยังมีอาหารที่อร่อยกว่าเหยื่อ แมลงสาบก็เลือกอาหารเรา UC IPM จัดให้งานสุขาภิบาลเป็นพื้นฐาน

เรื่อง	ทำอะไร	ใช้เวลา
อาหารแห้ง	ย้ายข้าวสาร แป้ง น้ำตาล ขนม ลงกล่องที่ปิดสนิท	ครั้งเดียว 30 นาที
ถังขยะ	ใช้ถังมีฝาปิด ทิ้งเศษอาหารทุกคืน	2 นาทีต่อวัน
จานชาม	ล้างให้เสร็จก่อนนอน ไม่แช่ข้ามคืน	10 ถึง 15 นาที
น้ำ	ซ่อมก๊อกและท่อรั่วใต้ซิงก์ เช็ดอ่างให้แห้งก่อนนอน	ขึ้นกับงานซ่อม
คราบอาหาร	ดูดฝุ่นเศษในซอกเคาน์เตอร์และใต้เตา	10 นาทีต่อสัปดาห์
ที่ซ่อน	ทิ้งกล่องกระดาษ ถุงกระดาษเก่า ในครัว	ครั้งเดียว
อาหารสัตว์	เก็บชามอาหารแมว หมา ก่อนนอน	1 นาที

ท่อใต้ซิงก์ที่รั่วซึมเล็กน้อยคือน้ำดื่มชั้นดีของแมลงสาบ ถ้าซิงก์ระบายช้าหรือมีน้ำขัง ดูวิธีแก้ซิงก์ล้างจานตัน ไปพร้อมกัน

ทำไมคราบแมลงสาบต้องล้าง

สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) ระบุว่าส่วนต่างๆ ของแมลงสาบ ทั้งมูล ชิ้นส่วนตัว และโปรตีนในน้ำลาย เป็นตัวกระตุ้นโรคหอบหืด บ้านที่มีคนเป็นหอบหืดหรือภูมิแพ้จึงควรเช็ดคราบมูลออกให้หมดหลังกำจัด EPA แนะนำให้เก็บเศษอาหาร ใช้ภาชนะปิดสนิท อุดรอยแยกรอบตู้ และเลือกวิธีกำจัดที่เสี่ยงต่อคนน้อย เพราะสารกำจัดแมลงก็เป็นอันตรายต่อคนได้

เหยื่อเจล กล่องเหยื่อ และผงบอริก ใช้แบบไหนตรงไหน

UC IPM จัดให้เหยื่อเป็นเครื่องมือหลักในการกำจัดแมลงสาบในบ้าน แต่เหยื่อออกฤทธิ์ช้า ใช้เวลาราว 7 วันหรือนานกว่านั้น

ชนิด	ใช้ตรงไหน	ข้อดี	ต้องระวัง
เหยื่อเจลในหลอด	ซอกตู้ บานพับ ขอบเคาน์เตอร์ หลังเครื่องใช้ไฟฟ้า	หยดเข้าซอกเล็กได้ตรงจุด	เจลแห้งแข็ง ต้องหยดใหม่ หยดเป็นจุดเล็กหลายจุด ไม่ป้ายเป็นเส้นยาว
กล่องเหยื่อ	ใต้ซิงก์ มุมพื้น หลังตู้เย็น	ปิดมิดชิด เด็กแตะยาก ใช้ได้หลายเดือน	ต้องวางชิดผนังและใกล้ที่ซ่อน
ผงกรดบอริก	ช่องผนัง ใต้ตู้ ช่องที่แห้งและคนไม่สัมผัส	ไม่ไล่แมลงสาบ ฤทธิ์อยู่นานถ้าแห้ง	ต้องโรยบางจนแทบมองไม่เห็น เปียกแล้วเสื่อม ไม่ใช้นอกบ้าน

UC IPM ให้รายละเอียดว่าผงบอริกที่โรยเป็นฟิล์มบางได้ผลดีกว่ากองหนา เพราะแมลงสาบเดินเลี่ยงกองผงที่เห็นชัด

การเลือกยี่ห้อและตัวยาในเหยื่อแต่ละแบบ รวมถึงการอ่านฉลากเพื่อความปลอดภัย แยกไว้ในยากำจัดแมลงสาบยี่ห้อไหนดี

สิ่งที่ทำให้แมลงสาบหนีแต่ไม่หมด

UC IPM เตือนเรื่องวิธีที่คนนิยมแต่ให้ผลไม่ตรงกับที่คิด

• ระเบิดควันฆ่าแมลง ละอองยาไม่เข้าซอกลึกที่แมลงสาบซ่อน และตัวสารติดไฟได้ ถ้าวางใกล้เตาแก๊สหรือไฟนำร่องอันตรายมาก
• สเปรย์ฉีดฆ่าแมลง ฆ่าได้เฉพาะตัวที่โดน แต่ทำให้ตัวที่เหลือกระจายไปซ่อนที่ใหม่ และแมลงสาบหลายกลุ่มดื้อยาฉีดหลายชนิดแล้ว
• ฉีดสเปรย์บนเหยื่อหรือใกล้เหยื่อ ทำให้แมลงสาบไม่ยอมกินเหยื่อ

ถ้าเจอตัวเดียววิ่งกลางห้องจริงๆ ใช้รองเท้าหรือเครื่องดูดฝุ่นจัดการ แล้วกลับไปทำตามแผนต่อ ไม่ต้องฉีดทั้งห้อง

ของที่ย้ายเข้าบ้านคือพาหะที่คนมองข้าม

แมลงสาบเยอรมันไม่ค่อยเดินเข้าบ้านจากถนน มันมักติดมากับของ กล่องพัสดุ ลังเครื่องดื่ม ถุงกระดาษจากตลาด หรือเครื่องใช้ไฟฟ้ามือสอง นิสัยง่ายๆ ที่ช่วยได้มากคือแกะกล่องพัสดุนอกห้องครัว พับกล่องทิ้งภายในวันเดียวกัน และเปิดดูใต้ฐานเครื่องใช้ไฟฟ้ามือสองด้วยไฟฉายก่อนวางในครัว ถ้าเจอฝักไข่หรือคราบมูล ให้ทำความสะอาดข้างนอกก่อน

แมลงสาบตัวใหญ่ที่มาจากท่อ

สำหรับแมลงสาบอเมริกันที่โผล่จากท่อระบายน้ำในห้องน้ำหรือลานซักล้าง งานหลักคือปิดทาง

1. ใส่ฝาตะแกรงท่อระบายน้ำพื้นที่ปิดสนิท หรือแบบมีฝาปิดเมื่อไม่ใช้งาน
2. เติมน้ำในท่อที่ไม่ได้ใช้นาน เช่น ท่อพื้นห้องน้ำแขก ให้ข้องอมีน้ำกั้นกลิ่นและแมลง สัปดาห์ละครั้ง
3. อุดรอยแยกรอบท่อที่ลอดผนังด้วยซิลิโคนยาแนว
4. ติดยางขอบล่างประตูที่เปิดออกสู่ลานซักล้าง

ท่อที่มีกลิ่นเหม็นก็มักเป็นท่อที่น้ำในข้องอแห้ง ดูวิธีเช็กได้ในกลิ่นเหม็นจากท่อน้ำทิ้ง

แผน 4 สัปดาห์ และเกณฑ์ว่าเมื่อไหร่ควรเรียกมืออาชีพ

สัปดาห์	งาน	ตัวชี้วัด
1	ส่องไฟฉาย วางกับดักกาวที่มีหมายเลข เก็บอาหาร ล้างคราบ	จำนวนที่ติดกับดักในวันแรกๆ
1 ถึง 2	วางเหยื่อเจลและกล่องเหยื่อตรงจุดที่กับดักจับได้มาก งดสเปรย์	เหยื่อถูกกิน เจลลดลง
2 ถึง 3	เติมเจล อุดรอยแยก ซ่อมน้ำรั่ว ปิดท่อ	เห็นตัวกลางวันน้อยลง
4	วางกับดักชุดใหม่ที่จุดเดิม เทียบจำนวน	จับได้น้อยลงชัดเจน

ถ้าครบ 4 สัปดาห์แล้วกับดักยังจับได้เท่าเดิม เห็นแมลงสาบออกมาตอนกลางวันบ่อย หรือเป็นอาคารที่ห้องติดกันมีปัญหาเหมือนกัน การจัดการเฉพาะห้องเราจะได้ผลจำกัด ช่วงนี้ควรคุยกับนิติบุคคลหรือบริษัทกำจัดแมลงที่ทำทั้งอาคาร

ภาพรวมการรับมือแมลงหลายชนิดในบ้านอยู่ในกำจัดแมลงในบ้านแบบปลอดภัย ส่วนตารางงานรายสัปดาห์ที่ช่วยให้ครัวไม่กลับไปเป็นแหล่งอาหารของแมลงสาบ ลองใช้ตารางทำความสะอาดบ้านรายสัปดาห์ เป็นจุดตั้งต้น

กติกาครัวหลังกำจัดเสร็จ

ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
ไฟฉายกับกับดักกาว	ตรวจทุกเดือน ที่เดิม จดจำนวน	ทิ้งกับดักที่เต็มไว้ในครัว
เหยื่อเจลกับกล่องเหยื่อ	วางในซอกใกล้ที่ซ่อน เติมเมื่อหมด	ฉีดสเปรย์ใกล้เหยื่อ
กล่องปิดสนิท	ใส่อาหารแห้งทุกอย่าง	เก็บขนมในถุงที่พับปากไว้
ถังขยะมีฝา	ทิ้งเศษอาหารทุกคืน	แช่จานข้ามคืน
ซิลิโคนยาแนว	อุดรอยแยกรอบท่อและตู้	ปล่อยท่อรั่วใต้ซิงก์

แมลงสาบชนะเราด้วยจำนวน เราชนะมันได้ด้วยการทำซ้ำที่น่าเบื่อทุกคืน ซึ่งโชคดีที่ใช้เวลาไม่ถึง 15 นาที