พัฒนาการเด็ก 2 ขวบ เดิน พูด คิด อารมณ์ และเมื่อไรควรให้หมอดู

ลูกวัย 2 ขวบส่วนใหญ่วิ่งได้แล้ว พูดสองคำต่อกัน เช่น "ไปนอก" "ขอน้ำ" ชี้ส่วนของร่างกายเมื่อถูกถาม เล่นสมมติสั้น ๆ และเริ่มพูดว่า "ไม่" กับเกือบทุกอย่าง สองเรื่องแรกคือสิ่งที่แพทย์ใช้ดูว่าพัฒนาการเป็นไปตามวัยหรือไม่ ส่วนเรื่องสุดท้ายเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังโตตามปกติ ถ้าลูกของคุณเก่งบางเรื่องช้าบางเรื่อง ก็ไม่ต้องตกใจ เด็กแต่ละคนเร็วช้าไม่เท่ากัน สิ่งที่ต้องดูคือลูกสะสมทักษะต่อเนื่องหรือไม่ และเคยทำได้แล้วหายไปหรือเปล่า

ที่ 24 และ 30 เดือน เด็กส่วนใหญ่ทำอะไรได้

ตารางนี้สรุปจากกรอบพัฒนาการของ CDC ซึ่งเขียนเป็น "สิ่งที่เด็กส่วนใหญ่ทำได้" ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย เด็กบางคนที่ยังทำไม่ได้ในอายุนั้นจึงยังไม่จำเป็นต้องผิดปกติ ให้ดูว่าโดยรวมลูกก้าวหน้าต่อเนื่องหรือไม่

ด้าน	24 เดือน	30 เดือน
ภาษา	พูดอย่างน้อยสองคำต่อกัน ชี้ภาพในหนังสือเมื่อถูกขอ ชี้อวัยวะอย่างน้อย 2 ส่วน ใช้ท่าทางนอกจากโบกมือและชี้ เช่น ส่งจูบ พยักหน้า	พูดราว 50 คำ พูดสองคำขึ้นไปรวมคำกริยา เรียกชื่อสิ่งของในหนังสือ ใช้คำว่า "ฉัน" "เรา"
ความคิด	ถือของด้วยมือหนึ่งขณะอีกมือทำอย่างอื่น ลองกดสวิตช์ ลูกบิด ปุ่ม เล่นของเล่นหลายชิ้นพร้อมกัน	เล่นสมมติโดยใช้สิ่งของ แก้ปัญหาง่าย ๆ เช่น ยืนบนเก้าอี้เตี้ยเพื่อหยิบของ ทำตามคำสั่ง 2 ขั้นตอน รู้จักสีอย่างน้อย 1 สี
การเคลื่อนไหว	เตะบอล วิ่ง เดินขึ้นบันไดไม่กี่ขั้นโดยมีหรือไม่มีคนช่วย กินด้วยช้อน	บิดฝาหรือลูกบิด ถอดเสื้อผ้าบางชิ้นเอง กระโดดสองเท้าพ้นพื้น พลิกหน้าหนังสือทีละหน้า
สังคมและอารมณ์	สังเกตเมื่อคนอื่นร้องไห้หรือเจ็บ มองหน้าผู้ใหญ่เพื่อดูท่าทีในสถานการณ์ใหม่	เล่นข้างเด็กอื่นและบางครั้งเล่นด้วยกัน ทำท่าอวดผลงาน ช่วยเก็บของเล่นตามกิจวัตร

AAP ใช้กรอบเก่ากว่า เช่น ระบุว่าเด็ก 2 ขวบเริ่มพูดประโยค 2-4 คำ จึงเห็นได้ว่าตัวเลขของแต่ละหน่วยงานต่างกันเล็กน้อย พ่อแม่ควรใช้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ข้อสอบ

การเคลื่อนไหว: วิ่งได้แล้ว ข้อต่อไปคือบ้านต้องปลอดภัย

ลูกวัยนี้เดินคล่อง วิ่ง ถือของลากไปด้วย เตะบอล เขย่งปลายเท้า ปีนขึ้นลงเก้าอี้หรือโซฟาเอง และขึ้นลงบันไดโดยเกาะราว AAP ระบุไว้เช่นกัน ความสามารถนี้มาก่อนที่ลูกจะประเมินอันตรายเป็น จึงเป็นช่วงที่อุบัติเหตุในบ้านพุ่งสูง

สิ่งที่ควรจัดการก่อน:

• ติดประตูกั้นบันได ทั้งด้านบนและด้านล่าง และล็อกหน้าต่าง ระเบียง ไม่ให้เปิดได้ตั้งแต่ความสูงของลูก
• เอาเก้าอี้หรือโต๊ะเตี้ยออกจากข้างหน้าต่าง เพราะลูกปีนขึ้นไปได้แล้ว
• เก็บยา ผงซักฟอก และน้ำยาล้างจานไว้ในตู้สูงหรือตู้ล็อก
• ใช้ที่นั่งนิรภัยในรถให้ถูกขนาด ดูรายละเอียดที่ เบาะนั่งนิรภัยสำหรับเด็ก

ถ้าลูกยังไม่เดินเองเมื่อครบ 18 เดือน เดินเขย่งปลายเท้าตลอด ไม่ผลักของเล่นมีล้อตอนอายุ 2 ขวบ หรือเดินแล้วเหมือนขาข้างหนึ่งลากตามหลัง AAP ระบุว่าควรบอกกุมารแพทย์ ถ้าลูกเพิ่งเดินได้แล้วยังไม่คล่อง ดูพัฒนาการก่อนหน้าได้ที่ เด็กนั่งได้กี่เดือน

ภาษา: สองคำต่อกันคือเส้นที่แพทย์จับตา

ที่ 2 ขวบ ลูกส่วนใหญ่เข้าใจมากกว่าที่พูดได้ ชี้ภาพในหนังสือเมื่อถูกขอ รู้จักชื่อคนใกล้ตัว ของใช้ และอวัยวะ ทำตามคำสั่งสั้น ๆ เช่น "เอาถุงเท้ามา" และเลียนคำที่ได้ยิน ตัวเลขที่ AAP ใช้เป็นสัญญาณเตือนคือ พูดน้อยกว่า 15 คำตอนอายุ 18 เดือน และไม่พูดสองคำต่อกันเมื่ออายุ 2 ปี ไม่ทำตามคำสั่งง่าย ๆ เมื่ออายุ 2 ปี

การนับคำอย่างไร วิธีกระตุ้นการพูดที่บ้าน และลำดับการตรวจ อยู่ในบทความ เด็กพูดได้กี่คำตอนกี่ขวบ ในที่นี้สรุปแค่ว่า ถ้าลูกเข้าใจดีแต่พูดน้อย ให้เพิ่มการอ่านหนังสือภาพวันละ 10-15 นาที และตั้งชื่อสิ่งที่ลูกกำลังมองหรือทำ ซึ่งง่ายกว่าการถามว่า "นี่อะไร" ซ้ำ ๆ

ความคิด: เริ่มเล่นสมมติและเข้าใจลำดับ

AAP อธิบายว่าเด็ก 2 ขวบเริ่มสร้างภาพในใจของสิ่งของ การกระทำ และความคิด จึงลองหาทางแก้ในหัวได้ ไม่ต้องจับของลองทุกครั้ง ผลที่เห็นได้คือ

• เรียงรูปทรงลงที่หยอดและต่อจิ๊กซอว์ง่าย ๆ ได้
• เข้าใจลำดับเหตุการณ์ เช่น กินข้าวเสร็จแล้วไปเล่น
• เริ่มเข้าใจว่าตัวเลขใช้นับของ คำว่า "สอง" มักเป็นคำโปรด
• สนใจเหตุและผล เช่น ไขลานของเล่น เปิดปิดไฟ
• เล่นสมมติหลายขั้นตอน เช่น กล่อมตุ๊กตานอนแล้วห่มผ้าให้

ข้อจำกัดสำคัญของวัยนี้ที่พ่อแม่ควรรู้ คือเด็ก 2 ขวบเชื่อว่าเรื่องที่เกิดรอบตัวเกิดจากตัวเอง AAP ยกตัวอย่างว่าลูกอาจรู้สึกผิดเมื่อมีคนป่วย พ่อแม่แยกทาง หรือมีคนเสียชีวิต ดังนั้นเมื่อมีเรื่องแบบนี้ในบ้าน ควรบอกลูกสั้น ๆ ชัดเจนว่าไม่ใช่ความผิดของเขา และระวังคำพูดล้อเล่นหรือขู่เล่น เพราะลูกแยกมุกกับเรื่องจริงไม่ออก

อารมณ์: ทำไม 2 ขวบถึงอาละวาด และพ่อแม่ทำอะไรได้

AAP เรียกการระเบิดอารมณ์ทั้งร้องไห้ ตี หรือกรีดร้องว่าเป็นส่วนหนึ่งของการเป็นเด็กสองขวบ สาเหตุคือลูกอยากทำเองแต่ทักษะยังไม่ถึง คำพูดยังไม่พอจะบอกสิ่งที่ต้องการ และเริ่มเห็นตัวเองเป็นคนแยกจากพ่อแม่

ลองดูสถานการณ์ที่พบบ่อย ลูกต้องการใส่รองเท้าเอง ใส่ไม่ได้ พ่อแม่เข้าไปช่วย ลูกกรีดร้องและโยนรองเท้า วิธีที่ได้ผลดีกว่าการดุคือ

1. บอกด้วยเสียงต่ำและสั้น "หนูอยากใส่เอง ใช่ไหม" เพื่อให้ลูกรู้ว่าพ่อแม่เข้าใจ
2. เสนอทางเลือกที่ไปต่อได้ "หนูใส่ข้างขวา แม่ช่วยข้างซ้าย"
3. ถ้าลูกยังร้อง ให้รอ อยู่ใกล้ ๆ โดยไม่พูดมาก จนลูกสงบแล้วค่อยไปต่อ
4. ชมเมื่อลูกทำเอง แม้ทำไม่เรียบร้อย

AAP แนะนำให้ใจเย็น ไม่ดุหรือลงโทษโดยเฉพาะตอนแยกจากพ่อแม่ ตั้งขอบเขตที่สมเหตุสมผลและคงเส้นคงวา โดยเฉพาะเรื่องอันตรายหรือเรื่องที่ทำร้ายผู้อื่น ซึ่งไม่ต่อรอง และชมเมื่อลูกกินข้าว แต่งตัว หรือทำกิจกรรมเอง เพราะคำชมสม่ำเสมอสร้างความมั่นใจและพฤติกรรมไม่ดีจะลดลงตามมา

อาการกลัวการแยกจากพ่อแม่ เช่น เกาะ ร้องไห้ หรือเงียบก่อนที่พ่อแม่จะไปทำงาน ยังเกิดได้ในวัยนี้ วิธีที่ AAP แนะนำคือบอกให้ลูกรู้ว่าจะกลับมา และชมความอดทนเมื่อกลับมา ความกลัวนี้มักดีขึ้นเมื่อลูกอายุ 3 ขวบ

เล่นข้างกัน ยังไม่เล่นด้วยกัน

ที่ 24-30 เดือน เด็กมักเล่นข้างเพื่อนมากกว่าร่วมเล่น ตามกรอบ CDC ที่ 30 เดือน เด็กส่วนใหญ่ "เล่นข้างเด็กอื่นและบางครั้งเล่นด้วยกัน" การแย่งของและพูดว่า "ของหนู" จึงไม่ใช่เรื่องผิดปกติ วิธีที่ใช้ได้คือเตรียมของเล่นเหมือนกัน 2 ชิ้นเมื่อนัดเล่น ไม่บังคับให้แบ่ง และเมื่อลูกเล่นดีกับเด็กอื่น ให้ชมทันที ดูแนวทางเลือกของเล่นที่ช่วยทักษะเหล่านี้ได้ที่ ของเล่นพัฒนาการเด็ก

กิจวัตรที่ช่วยให้วัยนี้ผ่านไปง่ายขึ้น

เด็ก 2 ขวบเรียนรู้ลำดับและเหตุผลจากกิจวัตรซ้ำ ๆ เช่น กินข้าว อาบน้ำ เข้านอน AAP ชี้ว่ากิจวัตรช่วยให้ลูกเรียนรู้ลำดับและเหตุผล

ตัวอย่างวันของเด็ก 2 ขวบ:

เวลา	กิจกรรม
06.30-07.30	ตื่น กินมื้อเช้า
08.00-11.00	เล่นข้างนอก ออกแรง วิ่ง ปีน เตะบอล
12.00	มื้อเที่ยง ตามด้วยนอนกลางวัน 1.5-2 ชั่วโมง
15.00-17.30	เล่นสมมติ อ่านหนังสือ ช่วยงานบ้านง่าย ๆ
18.00	มื้อเย็น
19.00	อาบน้ำ แปรงฟัน อ่านหนังสือ
19.30-20.00	เข้านอน

NHS ระบุว่าเด็กอายุ 2 ปีต้องการนอนรวมกลางวันและกลางคืนราว 12-14 ชั่วโมง ตัวอย่างนี้ได้ราว 11 ชั่วโมงกลางคืนบวกนอนกลางวันราว 1.5-2 ชั่วโมง ถ้าลูกไม่หลับกลางวัน ให้พักเงียบ ๆ ราว 30-45 นาทีแทน

ส่วนเรื่องที่พ่อแม่วัยนี้ถามบ่อยอีกสองเรื่อง คือลูกกินยากและการฝึกเข้าห้องน้ำ ซึ่งมีบทความแยกที่ ลูกกินยาก และ ฝึกเข้าห้องน้ำ ลูกที่ยังไม่พร้อม ไม่ต้องรีบฝึก

ไปตรวจเมื่อไร และบอกหมอว่าอะไร

CDC ระบุว่าควรพูดคุยกับแพทย์และขอให้ประเมินพัฒนาการ เมื่อลูกไม่ทำตามหนึ่งข้อขึ้นไป เมื่อทักษะที่เคยมีหายไป หรือเมื่อพ่อแม่มีเรื่องที่ไม่สบายใจ และให้เล่าถ้าลูกเกิดก่อนกำหนดหรือมีโรคประจำตัว กรอบเหล่านี้ไม่ใช่แบบประเมินมาตรฐาน แพทย์จะใช้เครื่องมือคัดกรองจริงต่างหาก ถ้ายังกังวล ขอให้ส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ

ก่อนไปพบแพทย์ ให้จดสิ่งที่ลูกทำได้และทำไม่ได้แบบเจาะจง เช่น "พูดได้ประมาณ 20 คำ ยังไม่ต่อสองคำ" ถ่ายคลิปสั้น ๆ ถ้าลูกมีพฤติกรรมที่พ่อแม่เป็นห่วง เช่น ไม่สบตา หรือเล่นซ้ำ ๆ แบบเดียว และนำสมุดสีชมพูไปด้วย

สัญญาณที่ไม่ควรรอ

• ลูกเคยทำสิ่งหนึ่งได้แล้วหายไป เช่น เคยพูดคำหนึ่งแล้วเลิกพูด
• ไม่พูดสองคำต่อกันเมื่อครบ 2 ขวบ
• ไม่ทำตามคำสั่งง่าย ๆ หรือไม่เลียนแบบการกระทำหรือคำพูด
• ไม่ผลักของเล่นมีล้อได้เมื่ออายุ 2 ปี
• เดินเขย่งปลายเท้าเป็นประจำ
• ซึมหรือแยกตัว ไม่สนใจผู้คนรอบข้างอย่างต่อเนื่อง

พัฒนาการวัยนี้ ข้อที่ควรจำให้ได้

ลูกอายุ 2 ขวบที่พัฒนาการดูไปได้ ให้เน้นสามอย่าง คือ ออกไปเล่นให้ออกแรงทุกวัน อ่านหนังสือภาพและตั้งชื่อสิ่งที่ลูกทำ และใช้กิจวัตรเวลาเดิมซ้ำ ๆ รับมืออาละวาดด้วยการใจเย็นและขอบเขตที่เหมือนเดิมทุกครั้ง ถ้าลูกมีสัญญาณข้อใดในรายการด้านบน ให้นัดกุมารแพทย์ภายในเดือนนี้ ทั้งเพื่อประเมินและตรวจการได้ยิน

ลูกที่ตามหลังเกณฑ์ในบางด้านแต่กำลังพัฒนาต่อเนื่องมักตามทันได้ การเริ่มประเมินและช่วยตั้งแต่ 2 ขวบเปิดโอกาสให้ช่วยลูกได้เร็วกว่าการรอดูไปก่อน