วิธีตัดเล็บทารก ใช้อะไรตัด ตัดตอนไหน ถ้าโดนเนื้อทำอย่างไร

ตัดเล็บทารกให้ปลอดภัยใช้หลักสามข้อ ใช้อุปกรณ์ขนาดเด็ก ทำตอนลูกนิ่ง และกดปลายนิ้วลงให้พ้นแนวเล็บก่อนตัดทุกครั้ง ถ้ายังมือสั่นหรือเพิ่งลองครั้งแรก เริ่มจากตะไบเด็กก่อน ช้ากว่าแต่แทบไม่มีโอกาสโดนเนื้อ พอคล่องแล้วค่อยเปลี่ยนเป็นกรรไกรปลายมน

คุณแม่คุณพ่อส่วนใหญ่กลัวการตัดเล็บลูกมากกว่าการอาบน้ำ เพราะนิ้วเล็กมาก เล็บบาง และลูกกระตุกมือได้ทุกเมื่อ ความกลัวนี้ไม่แปลก แต่เล็บยาวก็มีผลจริง ทารกข่วนหน้าตัวเองจนเป็นรอยแดงได้บ่อยในเดือนแรก

เล็บทารกต่างจากเล็บผู้ใหญ่อย่างไร

เล็บทารกบางและนิ่ม ปลายเล็บโค้งเกาะติดกับผิวปลายนิ้วมากกว่าผู้ใหญ่ ทำให้มองยากว่าตรงไหนคือเล็บและตรงไหนคือเนื้อ สถาบันสาธารณสุขแห่งรัฐควิเบก (INSPQ) อธิบายว่าในสัปดาห์แรกหลังคลอด เล็บของทารกยังติดอยู่กับผิว ไม่ควรตัดเพราะจะโดนเนื้อ หลังจากนั้นไม่กี่วันปลายเล็บจะค่อยๆ แยกออกจากผิว

เล็บมือโตเร็วกว่าเล็บเท้าชัดเจน MedlinePlus ระบุว่าเล็บมืออาจต้องตัดอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ส่วนเล็บเท้าเดือนละสองสามครั้งก็พอ ทารกบางคนเล็บมือคมจนต้องเล็มทุก 3 ถึง 4 วันในช่วงเดือนแรก ให้ดูจากรอยข่วนบนหน้าเป็นตัวบอก

อายุลูก	สิ่งที่ทำได้	ความถี่โดยประมาณ
แรกเกิดถึง 7 วัน	ไม่ตัด ใส่ถุงมือผ้าบางถ้าข่วนหน้า	ไม่ต้องตัด
1 ถึง 4 สัปดาห์	ตะไบหรือแผ่นขัดเล็บเด็ก	เล็บมือ 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์
1 ถึง 6 เดือน	ตะไบ หรือกรรไกรปลายมน ตอนลูกหลับ	เล็บมือสัปดาห์ละครั้ง เล็บเท้า 2 ถึง 3 ครั้งต่อเดือน
6 ถึง 12 เดือน	กรรไกรตัดเล็บเด็ก ตอนนั่งตักหรือหลับ	ตามความยาว ลูกเริ่มหยิบจับ เล็บสั้นช่วยให้มือสะอาด

เลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับมือเรา

MedlinePlus ให้ลำดับไว้ชัด ตะไบหรือแผ่นขัดเล็บเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด รองลงมาคือกรรไกรตัดเล็บเด็กปลายมน หรือกรรไกรตัดเล็บสำหรับเด็กโดยเฉพาะ และเตือนว่าอย่าใช้กรรไกรตัดเล็บผู้ใหญ่ เพราะใบมีดกว้างกว่าเล็บลูก งับโดนปลายนิ้วได้ง่าย

อุปกรณ์	ข้อดี	ข้อจำกัด	เหมาะกับใคร
ตะไบหรือแผ่นขัดเล็บเด็ก	ไม่มีใบมีด แทบไม่โดนเนื้อ	ช้า ต้องทำหลายนิ้วตอนลูกนิ่ง	มือใหม่ เดือนแรก
กรรไกรปลายมนสำหรับเด็ก	เห็นแนวตัดชัด ตัดตามโค้งง่าย	ต้องมือนิ่ง	คนที่คล่องแล้ว
กรรไกรตัดเล็บเด็ก (แบบกด)	เร็ว ใบเล็ก	มองแนวใบมีดยากกว่า	เล็บเท้า ลูกวัยหลายเดือน
ตะไบไฟฟ้าเด็ก	ไม่มีใบมีด ทำตอนตื่นได้	ต้องชาร์จ มีเสียง	บ้านที่ลูกไม่ยอมอยู่นิ่ง

เตรียมอุปกรณ์ทุกชิ้นไว้ในกล่องเดียวกัน พร้อมผ้าก๊อซสะอาดหนึ่งแผ่น เผื่อเกิดแผล และเช็ดใบมีดด้วยแอลกอฮอล์หลังใช้ทุกครั้ง

ตัดตอนไหน ลูกถึงไม่ดิ้น

จังหวะที่ทำง่ายมีสองช่วง INSPQ แนะนำให้ตัดหรือตะไบหลังอาบน้ำที่เล็บนิ่มลงจากน้ำ หรือตอนลูกหลับ ส่วน MedlinePlus แนะนำช่วงที่ลูกหลับเพราะขยับน้อยและโอกาสบาดเจ็บต่ำกว่า

ตอนลูกหลับให้รอจนเข้าช่วงหลับลึก สังเกตได้จากแขนขาอ่อนปวกเปียก หายใจสม่ำเสมอ ยกมือขึ้นแล้วปล่อยตกเบาๆ บนที่นอนลูกก็ไม่ตื่น ช่วงนี้มักเริ่มหลังหลับไปราว 15 ถึง 20 นาที ถ้าตัดตอนลูกเพิ่งหลับใหม่ๆ มือจะกระตุกบ่อยกว่า

ถ้าอยากตัดหลังอาบน้ำ ให้ทำทันทีที่เช็ดตัวเสร็จ ก่อนเล็บแห้งและแข็งกลับ ให้คนหนึ่งอุ้มลูกในท่าที่ลูกชอบ อีกคนตัด ดูวิธีอาบน้ำให้ลูกแบบเป็นขั้นตอนได้ในอาบน้ำทารกแรกเกิด

ช่วงที่ไม่ควรตัดคือตอนลูกหิว ง่วงแต่ยังไม่หลับ หรือเพิ่งร้องไห้ เพราะมือจะกำแน่นและกระตุกตลอด

ขั้นตอนตัดเล็บมือ

1. นั่งในที่สว่าง แสงจากด้านหลังไหล่ของเรา หรือใช้ไฟฉายหัวเล็ก
2. จับมือลูกให้มั่น ใช้นิ้วโป้งกับนิ้วชี้ของเรากุมนิ้วที่จะตัดทีละนิ้ว นิ้วอื่นของลูกให้อยู่ในอุ้งมือเรา
3. กดปลายนิ้วลูกลงเบาๆ ให้เนื้อปลายนิ้วถอยห่างจากขอบเล็บ จะเห็นช่องว่างใต้เล็บชัดขึ้น
4. ตัดหรือตะไบตามโค้งของปลายนิ้ว INSPQ แนะนำการตัดเล็บมือโค้งตามปลายนิ้ว เพื่อลดรอยข่วน
5. เหลือความยาวไว้นิดหนึ่ง ไม่ต้องตัดชิดเนื้อ เล็บที่สั้นเกินไปทำให้ปลายนิ้วเจ็บและเป็นแผลง่าย
6. เก็บมุมคมทั้งสองข้างด้วยตะไบ ตรงนี้คือส่วนที่ทำให้หน้าลูกเป็นรอย
7. ใช้นิ้วเราลูบไปบนปลายเล็บ ถ้ายังสะดุดให้ตะไบเพิ่ม

นิ้วโป้งมือของทารกมักหันเข้าข้างใน ทำให้ตัดยากที่สุด ให้กางนิ้วโป้งออกเบาๆ แล้วหมุนมือลูกจนเห็นเล็บเต็มหน้า แทนที่จะบิดข้อมือตัวเอง

เล็บเท้าตัดต่างกัน

เล็บเท้าทารกมักดูเหมือนฝังลงในผิว จนพ่อแม่หลายคนกลัวว่าเป็นเล็บขบ ส่วนใหญ่เป็นลักษณะปกติของเล็บที่ยังนิ่มและบาง INSPQ แนะนำให้ตัดเล็บเท้าเป็นแนวตรง ไม่โค้งเข้ามุม เพื่อลดโอกาสเกิดเล็บขบ

• กดเนื้อปลายนิ้วเท้าลงแบบเดียวกับนิ้วมือ
• ตัดตรงไม่ลงมุม ไม่แซะเข้าข้างเล็บ
• ใช้กรรไกรตัดเล็บเด็กแบบกดจะง่ายกว่าสำหรับเล็บเท้า เพราะเล็บหนากว่าเล็บมือ
• ถ้าขอบเล็บเท้าแดง บวม ร้อน หรือมีหนอง ไม่ต้องแคะเอง ให้พาไปพบแพทย์

ถ้าตัดโดนเนื้อ ทำตามนี้

เกิดขึ้นได้กับพ่อแม่ทุกคน อย่าตกใจจนลูกตกใจตาม

1. ใช้ผ้าก๊อซสะอาดกดตรงแผลเบาๆ ค้างไว้จนเลือดหยุด แผลปลายนิ้วเลือดออกมากกว่าที่คิด แต่ส่วนใหญ่หยุดได้ในไม่กี่นาที
2. ล้างด้วยน้ำสะอาด ซับให้แห้ง
3. ไม่ต้องปิดพลาสเตอร์ ทารกดูดนิ้ว พลาสเตอร์ที่หลุดเข้าปากเป็นอันตรายต่อการสำลัก
4. สังเกตแผลในวันต่อมา

ถุงมือผ้า ใช้แทนการตัดได้นานแค่ไหน

ในสัปดาห์แรกที่ยังไม่ควรตัด ถุงมือผ้าบางๆ ช่วยกันลูกข่วนหน้า หลังจากนั้นไม่ควรใส่ทั้งวันต่อเนื่อง ทารกใช้มือสำรวจโลก สัมผัสผิวแม่ เอามือเข้าปากเพื่อปลอบตัวเอง และเริ่มคว้าจับของราว 3 ถึง 4 เดือน ถุงมือที่ใส่ตลอดเวลาตัดโอกาสเหล่านี้ไป

ถ้าใช้ ให้เช็กด้านในถุงมือทุกครั้งว่าไม่มีด้ายหลุดยาวที่พันนิ้วได้ และยางรัดข้อมือไม่แน่นจนเป็นรอย ส่วนลูกที่มีผิวอักเสบและข่วนแผลบ่อย การตัดเล็บให้สั้นและเรียบสำคัญกว่าการใส่ถุงมือ ดูการดูแลผิวกลุ่มนี้ได้ในผื่นภูมิแพ้ผิวหนังในเด็ก

ตัดคนเดียว ไม่มีใครช่วยอุ้ม

หลายบ้านตัดเล็บลูกตอนอยู่กันสองคนแม่ลูก ท่าที่ช่วยได้มีสามแบบ

• ท่านอนหงายบนเตียง ลูกนอนหงาย เรานั่งข้างลำตัวลูกฝั่งเดียวกับมือที่จะตัด ใช้แขนท่อนล่างวางพาดบนแขนลูกเบาๆ ให้นิ่ง ไม่กดน้ำหนัก ท่านี้เหมาะกับช่วงลูกหลับ
• ท่านั่งตักหันหน้าออก ลูกนั่งพิงอกเรา เราโอบจากด้านหลังแล้วจับมือลูกยื่นไปข้างหน้า มุมนี้เหมือนตัดเล็บตัวเอง เหมาะกับลูกที่นั่งได้แล้ว
• ท่าระหว่างให้นม ถ้าลูกดูดนมแม่และผ่อนคลาย ให้ตะไบเล็บมือข้างที่ว่างอยู่ ใช้ได้กับตะไบเท่านั้น ไม่ใช้กรรไกรในท่านี้ เพราะลูกขยับตามจังหวะดูด

ทุกท่าให้ทำทีละนิ้วแล้วหยุดพักได้ ถ้าลูกเริ่มขยับ วางอุปกรณ์ลงก่อนทุกครั้ง อย่าพยายามตัดให้จบนิ้วนั้นในจังหวะที่มือลูกกระตุก

รอยข่วนบนหน้าลูก ดูแลอย่างไร

รอยข่วนจากเล็บตัวเองในเดือนแรกพบได้บ่อย ส่วนใหญ่เป็นรอยตื้นที่หายเองในไม่กี่วัน ดูแลได้ตามนี้

1. ล้างหน้าด้วยน้ำสะอาดตอนอาบน้ำ ซับให้แห้ง ไม่ต้องใช้แอลกอฮอล์หรือยาฆ่าเชื้อแรงๆ บนหน้าทารก
2. ไม่ต้องทายาเองถ้าแผลแห้งดี
3. ตะไบเล็บมือให้เรียบในวันนั้นเลย ต้นเหตุของรอยใหม่คือมุมเล็บที่คม
4. สังเกตว่ารอยเดิมแดงขึ้น บวม มีน้ำเหลืองหรือสะเก็ดสีเหลือง หรือมีรอยใกล้ตา ถ้ามี ให้พาไปพบแพทย์

ถ้ารอยข่วนเกิดใกล้ตาบ่อยๆ ให้ดูว่าลูกขยี้ตาเพราะอะไร เช่น ตาแฉะหรือคันตา เพราะการตัดเล็บแก้ได้แค่รอยข่วน ไม่ได้แก้เหตุที่ลูกเอามือไปที่ตา

เมื่อลูกโตขึ้นและไม่ยอมให้ตัด

ราว 8 ถึง 12 เดือน ลูกรู้แล้วว่าตัดเล็บคืออะไรและมักดึงมือหนี วิธีที่หลายบ้านใช้ได้ผล

• ตัดทีละมือ หรือทีละสองสามนิ้วต่อครั้ง ไม่ต้องให้เสร็จในรอบเดียว
• ให้ลูกนั่งตักหันหลังพิงอกเรา เราจับมือลูกจากด้านหลัง มุมนี้เหมือนตัดเล็บตัวเอง กะแนวได้ง่ายกว่าหันหน้าเข้าหากัน
• ร้องเพลงนับนิ้ว หรือให้ลูกถือของเล่นในมืออีกข้าง
• ให้ลูกดูเราตัดเล็บตัวเองก่อน เด็กวัยนี้ชอบเลียนแบบ

ถ้าลองหลายครั้งแล้วยังดิ้นมาก กลับไปตัดตอนหลับเหมือนช่วงทารก ไม่มีอายุไหนที่ต้องตัดตอนตื่นเท่านั้น สิ่งที่ทำให้ลูกยอมตัดในระยะยาวคือประสบการณ์ที่ไม่เจ็บ ถ้าวันหนึ่งพลาดโดนเนื้อ ลูกจะจำและต่อต้านนานหลายสัปดาห์ การรีบจึงไม่คุ้ม

เช็กลิสต์ก่อนลงมือครั้งแรก

• ลูกอายุเกิน 1 สัปดาห์แล้ว และปลายเล็บแยกจากผิวให้เห็น
• มีตะไบหรือกรรไกรปลายมนขนาดเด็ก ไม่ใช้ของผู้ใหญ่
• ไฟสว่างพอ มีผ้าก๊อซสะอาดวางใกล้มือ
• เลือกช่วงลูกหลับลึกหรือหลังอาบน้ำ
• รู้ว่าเล็บมือตัดโค้ง เล็บเท้าตัดตรง

ถ้าตัดไปแล้วพบว่าเล็บลูกเปราะ ลอกเป็นชั้น เปลี่ยนสี หรือขอบเล็บอักเสบซ้ำหลายครั้ง ให้ถามกุมารแพทย์หรือพยาบาลที่คลินิกเด็กดีตอนไปตามนัดวัคซีน พร้อมถ่ายรูปเล็บช่วงที่เป็นมากไปให้ดูด้วย