สอนแมวใส่สายจูง ทำยังไง ทีละขั้นจนออกนอกบ้านได้

สอนแมวใส่สายจูงต้องทำเป็นขั้นและช้ากว่าหมามาก ลำดับที่ทั้ง SPCA นิวซีแลนด์และโรงพยาบาลสัตว์ VCA แนะนำคล้ายกันคือ เลือกสายรัดอกสำหรับแมวที่พอดีตัว ให้น้องคุ้นกับสายรัดอกในบ้านโดยใช้ขนมเป็นรางวัล จากนั้นต่อสายจูงแล้วปล่อยให้ลากเดินในบ้าน ค่อยฝึกให้เดินตามแรงดึงเบาๆ แล้วจึงออกไปพื้นที่เงียบใกล้บ้านครั้งละสั้นๆ แมวบางตัวใช้เวลาไม่กี่วัน บางตัวหลายสัปดาห์ และบางตัวไม่เหมาะกับการออกนอกบ้านเลย ซึ่งเป็นเรื่องปกติ

แมวของคุณเหมาะไหม

SPCA นิวซีแลนด์ย้ำว่าต้องประเมินแมวเป็นรายตัว แมวที่มั่นใจ อยากรู้อยากเห็น ชอบนั่งดูหน้าต่าง และไม่ตกใจกับเสียงรถหรือคนแปลกหน้า มักไปได้ดี ส่วนแมวที่ขี้กลัว ซ่อนตัวทุกครั้งที่มีแขกมา หรือเครียดง่ายจนฉี่นอกกระบะ การพาออกไปข้างนอกอาจเพิ่มความเครียดมากกว่าความสุข

ลักษณะของน้อง	แนวโน้ม
เดินสำรวจห้องใหม่ด้วยหางตั้ง	เหมาะ เริ่มฝึกได้
ชอบนั่งริมหน้าต่างดูนก	เหมาะ ใช้ความสนใจนี้เป็นแรงจูงใจ
วิ่งไปซ่อนเมื่อได้ยินเสียงดัง	ฝึกในบ้านได้ ข้างนอกให้ช้ามาก
ซ่อนเป็นชั่วโมงเมื่อมีแขกมา	อาจไม่เหมาะกับการออกนอกบ้าน
มีโรคประจำตัว หรือสูงวัยมาก	ถามหมอก่อน

ถ้าไม่แน่ใจ ลองอ่านภาษากายของน้องระหว่างฝึกในบ้าน หูที่หมุนไปด้านหลัง หางที่ซุกใต้ตัว และตัวที่หมอบต่ำคือสัญญาณให้ช้าลง อ่านรายละเอียดภาษากายแมวเพิ่มได้ที่ภาษากายแมว

เลือกอุปกรณ์

สายรัดอก

VCA ระบุว่าต้องใช้สายรัดอกเสมอ ไม่ใช้ปลอกคอ เพราะแมวหลุดออกจากปลอกคอได้ง่าย SPCA นิวซีแลนด์แนะนำเหมือนกันว่าให้ต่อสายจูงที่สายรัดอก และสายรัดอกต้องพอดีและแน่นหนา

สายรัดอกที่นิยมใช้กับแมวมีสองแบบหลัก

แบบ	ข้อดี	ข้อควรระวัง
แบบเสื้อกั๊ก ผ้านุ่มคลุมอกและหลัง	กระจายแรงดึง แมวหลายตัวยอมรับง่าย	บางรุ่นร้อนในหน้าร้อนไทย เลือกผ้าระบายอากาศ
แบบสายรัดรูป H หรือเลข 8	เบา ปรับได้หลายจุด	ต้องปรับให้พอดีจริง ไม่งั้นดิ้นหลุดง่าย

วิธีเช็กความพอดี สอดนิ้วได้ประมาณหนึ่งถึงสองนิ้วใต้สาย ไม่หลวมจนน้องถอยหลังแล้วหลุด และไม่แน่นจนหายใจลำบาก ลองให้น้องถอยหลังในบ้านดูก่อนออกนอกบ้านทุกครั้ง

สายจูง

VCA แนะนำให้หลีกเลี่ยงสายจูงแบบยืดหดและสายที่ยาวมาก เพราะควบคุมยากเมื่อแมวตกใจ สายแบบเส้นตรงความยาวพอประมาณที่ถือได้กระชับเหมาะกว่า

ขั้นที่ 1 ให้คุ้นกับสายรัดอกในบ้าน

เริ่มในห้องที่น้องชอบที่สุด ช่วงเวลาที่น้องผ่อนคลาย เช่น หลังเล่นหรือก่อนมื้ออาหาร

1. วางสายรัดอกไว้บนพื้นใกล้ที่นอน ให้น้องดมเอง ให้ขนมทุกครั้งที่เข้ามาดม ทำแบบนี้ 2 ถึง 3 วัน
2. แตะสายรัดอกที่หลังน้องเบาๆ แล้วให้ขนม ยังไม่ต้องรัด
3. สวมสายรัดอกโดยไม่ล็อก แล้วถอดออกทันทีพร้อมให้ขนม
4. ล็อกสายรัดอก ปล่อยไว้ไม่กี่วินาที ให้ขนมและชม แล้วถอด
5. ค่อยๆ เพิ่มเวลาเป็นหลายนาที ระหว่างนั้นเล่นกับน้องหรือให้กินอาหาร

VCA แนะนำให้ปล่อยให้น้องใส่สายรัดอกเดินในบ้านหลายวันจนดูสบาย ก่อนไปขั้นต่อไป แมวหลายตัวจะล้มตัวลงนอนหรือเดินแข็งทื่อในครั้งแรกที่ใส่ นี่เป็นปฏิกิริยาปกติ อย่าหัวเราะหรืออุ้มขึ้นมา ให้วางของเล่นล่อหรือขนมห่างออกไปเล็กน้อยให้น้องลุกเดินเอง

ขั้นที่ 2 ต่อสายจูงในบ้าน

เมื่อน้องใส่สายรัดอกแล้วเดินปกติ ต่อสายจูงแล้วปล่อยให้ลากไปตามพื้นในบ้าน คอยดูอยู่ใกล้ๆ เพื่อไม่ให้สายไปพันกับเฟอร์นิเจอร์ เมื่อน้องชินกับน้ำหนักและเสียงของสายแล้ว ให้หยิบปลายสายถือไว้หลวมๆ แล้วเดินตามน้องไปทุกทาง ช่วงนี้ยังไม่ต้องดึงหรือนำ

ขั้นที่ 3 ฝึกเดินตามแรงนำเบาๆ

VCA อธิบายขั้นนี้ว่าเป็นการนำทางอย่างนุ่มนวล ไม่ใช่การลาก

• ถือขนมไว้ในมือข้างหนึ่ง เรียกชื่อน้อง แล้วดึงสายเบามากไปในทิศที่ต้องการ
• เมื่อน้องก้าวตาม ให้ขนมทันที
• ถ้าน้องนั่งลงหรือต้าน ปล่อยสายหย่อน รอ แล้วลองใหม่ ห้ามลากต่อ
• ฝึกครั้งละ 5 ถึง 10 นาที วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง

การเรียกกลับก็สำคัญ SPCA นิวซีแลนด์แนะนำให้ฝึกให้น้องกลับมาหาเมื่อเรียกก่อนพาออกไปข้างนอก ฝึกในบ้านโดยเขย่าถุงขนมหรือใช้คำสั้นๆ คำเดิมทุกครั้ง แล้วให้รางวัลเมื่อน้องเดินมาหา

ก่อนออกนอกบ้านครั้งแรก

VCA แนะนำให้ตรวจว่าวัคซีนและยาป้องกันเห็บหมัดเป็นปัจจุบันก่อนพาออกไป SPCA นิวซีแลนด์เพิ่มเรื่องไมโครชิป การทำหมัน และป้ายชื่อ เช็กลิสต์ก่อนวันแรก

• วัคซีนครบตามที่หมอแนะนำ ดูได้ที่ตารางวัคซีนแมว
• ยาป้องกันเห็บหมัดยังไม่หมดฤทธิ์
• ฝังไมโครชิปแล้ว และข้อมูลเจ้าของเป็นปัจจุบัน อ่านวิธีและสถานที่ฝังได้ที่ฝังไมโครชิปสัตว์เลี้ยง
• ทำหมันแล้ว
• มีป้ายชื่อพร้อมเบอร์โทรติดที่สายรัดอก
• น้องเรียกกลับได้อย่างน้อยในบ้าน

ขั้นที่ 4 ออกไปข้างนอกทีละนิด

เลือกพื้นที่เงียบและปิดใกล้บ้าน เช่น ระเบียงที่มีราวกันตกสูง สวนหลังบ้านที่มีรั้ว หรือทางเดินหน้าห้องในเวลาที่ไม่มีคน

1. อุ้มน้องในกระเป๋าออกไปก่อน เปิดประตูกระเป๋าให้น้องเลือกออกมาเอง
2. ครั้งแรกอยู่ข้างนอก 5 ถึง 10 นาทีพอ ให้น้องดมและนั่งดูรอบตัว
3. ถือสายสั้นพอที่จะอุ้มน้องขึ้นมาได้ทันที
4. กลับบ้านก่อนที่น้องจะเครียด จบด้วยประสบการณ์ที่ดี
5. ค่อยเพิ่มเวลาและระยะทุกครั้งที่น้องดูสบาย

VCA ใช้ลำดับเดียวกันคือ ออกไปพื้นที่ปลอดภัยใกล้บ้านในระยะสั้นๆ แล้วค่อยขยายเวลา แมวไม่ได้เดินเป็นเส้นตรงแบบหมา น้องจะหยุดดม นั่งดู และเปลี่ยนทิศบ่อย ปล่อยให้น้องนำเป็นส่วนใหญ่ เจ้าของทำหน้าที่กันอันตราย

เลือกที่เดิน

SPCA นิวซีแลนด์แนะนำให้เลือกที่เงียบ ไม่มีหมาปล่อยวิ่ง และหลีกเลี่ยงเขตอนุรักษ์ธรรมชาติ ซึ่งแมวอาจรบกวนสัตว์ป่า ในเมืองไทย ที่ที่มักเหมาะได้แก่ สนามหญ้าในหมู่บ้านช่วงเช้ามืด ระเบียงหรือดาดฟ้าที่มีราวกันตกปิด และสวนหลังบ้านที่มีรั้ว ส่วนที่ไม่เหมาะคือถนนที่รถวิ่ง ตลาด และสวนสาธารณะที่มีหมาจรหรือหมาที่ไม่จูง

ถ้าอยู่คอนโด ทางเดินส่วนกลางหรือดาดฟ้าที่นิติบุคคลอนุญาตให้ใช้ได้ในช่วงที่คนน้อยคือจุดเริ่มต้นที่ดี ดูไอเดียจัดพื้นที่ให้แมวในห้องเพิ่มเติมได้ที่เลี้ยงแมวในคอนโด

SPCA นิวซีแลนด์ยังแนะนำให้หลีกเลี่ยงกระเป๋าเป้แบบโดมใสที่แมวมองเห็นรอบตัวแต่หนีไม่ได้ แมวหลายตัวเครียดเมื่อถูกจ้องหรือเห็นสิ่งที่น่ากลัวโดยไม่มีที่ซ่อน กระเป๋าที่มีด้านทึบให้หลบดีกว่า

เรื่องอากาศร้อน

กลางวันในไทยร้อนเกินไปสำหรับแมวที่ใส่สายรัดอกเดินบนพื้นปูน พื้นซีเมนต์หรือยางมะตอยตอนบ่ายร้อนพอจะทำให้อุ้งเท้าเจ็บได้ เลือกช่วงเช้าก่อนแดดแรงหรือหลังพระอาทิตย์ตก พกน้ำ และสังเกตอาการร้อนเกิน เช่น หายใจอ้าปาก หอบ หรือหาที่นอนราบลงกับพื้นเย็น ถ้าเห็นอาการเหล่านี้ให้พากลับเข้าที่ร่มทันที

สังเกตอาการเครียดแล้วหยุดฝึก

SPCA นิวซีแลนด์ย้ำว่าถ้าแมวเครียดให้หยุด การฝืนฝึกทำให้น้องจำว่าสายรัดอกคือเรื่องน่ากลัว และย้อนกลับไปเริ่มใหม่ยากกว่าเดิม สัญญาณที่ควรหยุดทันที

• หูแบนไปด้านหลัง ตาเบิกโต รูม่านตาขยาย
• หางสะบัดแรงหรือหางพองฟู
• หมอบต่ำติดพื้นและไม่ยอมขยับ
• ขู่ ฟ่อ หรือพยายามกัดสาย
• ดิ้นถอยหลังเพื่อหลุดจากสายรัดอก
• กลับบ้านแล้วซ่อนตัวนาน ไม่กิน หรือฉี่นอกกระบะ

เมื่อเห็นสัญญาณเหล่านี้ ให้ถอยกลับไปขั้นก่อนหน้าที่น้องยังทำได้สบาย แล้วฝึกขั้นนั้นต่ออีกหลายวัน

ตารางฝึกตัวอย่าง

ช่วง	สิ่งที่ฝึก	เวลาต่อครั้ง	ไปขั้นถัดไปเมื่อ
วันที่ 1 ถึง 3	ดมสายรัดอก แตะหลัง ให้ขนม	2 ถึง 3 นาที	น้องเดินเข้าหาสายรัดอกเอง
วันที่ 4 ถึง 7	ใส่และล็อกสายรัดอกในบ้าน	เพิ่มจากไม่กี่วินาทีเป็น 10 ถึง 15 นาที	เดิน กิน และเล่นได้ตามปกติ
สัปดาห์ที่ 2	ต่อสายจูงให้ลากในบ้าน แล้วถือเดินตาม	5 ถึง 10 นาที	ไม่สนใจสาย
สัปดาห์ที่ 2 ถึง 3	ฝึกเดินตามแรงนำเบาๆ และเรียกกลับ	5 ถึง 10 นาที วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง	ตามแรงนำได้หลายก้าว
สัปดาห์ที่ 3 ขึ้นไป	ออกพื้นที่เงียบใกล้บ้าน	5 ถึง 10 นาที แล้วค่อยเพิ่ม	สำรวจโดยหางตั้ง ไม่หมอบ

ระยะเวลาในตารางเป็นตัวอย่าง แมวแต่ละตัวช้าเร็วไม่เท่ากัน ให้ไปขั้นถัดไปตามคอลัมน์ขวาสุด ไม่ใช่ตามวันที่ ถ้าระหว่างฝึกน้องมีบาดแผลจากสายรัดอก เดินกะเผลก หรือหายใจผิดปกติหลังกลับจากข้างนอก ให้หยุดฝึกและพาไปให้หมอตรวจ