แมวพ่นปัสสาวะ เกิดจากอะไร และต่างจากฉี่ไม่เป็นที่ตรงไหน

แมวพ่นปัสสาวะเพราะต้องการทิ้งกลิ่นไว้เป็นข้อความ ไม่ได้ปวดฉี่ ข้อความนั้นมักแปลว่า "ตรงนี้ของฉัน" หรือ "ฉันไม่สบายใจกับสิ่งที่เปลี่ยนไป" ตัวกระตุ้นที่เจอบ่อยที่สุดในบ้านเราคือแมวจรที่มาเดินหน้าบ้าน แมวในบ้านหลายตัวที่ไม่ลงรอยกัน และการเปลี่ยนแปลงในบ้าน เช่นย้ายเฟอร์นิเจอร์ มีคนมาอยู่ใหม่ หรือรับแมวตัวใหม่เข้ามา

ถ้าเลี้ยงแมวมานาน จะรู้ว่ากลิ่นฉี่จากการพ่นแรงกว่าฉี่ธรรมดามาก ASPCA ระบุว่าฉี่ที่พ่นมีสารเคมีเพิ่มเติมที่ทำให้กลิ่นฉุนกว่า เพราะหน้าที่ของมันคือให้แมวตัวอื่นได้กลิ่น

พ่น กับ ฉี่ไม่เป็นที่ แยกอย่างไร

แยกให้ได้ก่อน เพราะสองเรื่องนี้แก้คนละทาง ASPCA ระบุว่าในแมวที่ขับถ่ายนอกกระบะ มีราว 30 เปอร์เซ็นต์ที่เป็นการทำเครื่องหมาย ที่เหลือเป็นปัญหาเกี่ยวกับกระบะทรายหรือสุขภาพ

สังเกต	การพ่นทำเครื่องหมาย	ฉี่ไม่เป็นที่
ท่าทาง	ยืน หันก้นเข้าหาผนัง หางตั้งตรงและสั่น	นั่งยองเหมือนอยู่ในกระบะ บางตัวคุ้ยก่อน
พื้นผิว	แนวตั้ง เช่นผนัง ขาโต๊ะ ม่าน ข้างลำโพง	แนวนอน เช่นพื้น พรม เตียง กองผ้า
ปริมาณ	น้อย เป็นละอองหรือทางไหลลงมา	กองใหญ่เท่าฉี่ปกติ
ตำแหน่ง	ใกล้ประตู หน้าต่าง ของใหม่ ของมีกลิ่นคนแปลกหน้า	ใกล้กระบะ มุมห้องที่เงียบ จุดเดิมซ้ำ
อึ	ยังใช้กระบะตามปกติ	บางตัวอึนอกกระบะด้วย

ASPCA ระบุว่าแมวบางตัวทำเครื่องหมายบนพื้นแนวนอนได้เหมือนกัน โดยมักเลือกของที่มีกลิ่นใหม่หรือของคนในบ้าน เช่นถุงช้อปปิ้ง เสื้อผ้าของแขก หรือกระเป๋าเดินทาง ถ้าแมวของคุณเป็นแบบนั่งฉี่กองใหญ่บนพื้นหรือบนเตียง ให้ไปอ่านเรื่องแมวฉี่ไม่เป็นที่ซึ่งเน้นการจัดกระบะทรายและสุขภาพทางเดินปัสสาวะ

ทำไมแมวต้องพ่น

ASPCA และ VCA สรุปตัวกระตุ้นไว้ใกล้กัน จัดกลุ่มได้ดังนี้

แมวตัวอื่น ทั้งแมวในบ้านและแมวนอกบ้าน ASPCA ระบุว่าบ้านที่มีแมวตั้งแต่ 10 ตัวขึ้นไป แทบจะต้องมีแมวพ่นอย่างน้อยหนึ่งตัว แมวที่ไม่ลงรอยกันจะใช้การพ่นแทนการปะทะ บ้านที่มีแมวจรมาเดินผ่านหน้าประตูกระจกทุกเย็น เจอปัญหานี้บ่อยมาก แมวในบ้านเห็นผู้บุกรุกแล้วทำอะไรไม่ได้ จึงพ่นที่ประตูหรือผนังตรงนั้น

การเปลี่ยนแปลงในบ้าน ย้ายบ้าน รีโนเวต เฟอร์นิเจอร์ชิ้นใหม่ มีทารกเกิด มีคนรักย้ายเข้ามาอยู่ หรือมีแขกค้างหลายคืน VCA ระบุว่าการเปลี่ยนตารางชีวิตของเจ้าของก็กระตุ้นได้

ฮอร์โมน แมวที่ยังไม่ทำหมันพ่นบ่อยกว่ามาก โดยเฉพาะตัวผู้ และช่วงที่ได้กลิ่นตัวเมียติดสัด

ความไม่สบายใจกับกระบะหรือร่างกาย ข้อนี้มักถูกมองข้าม แมวที่ปวดตอนฉี่บางตัวจะฉี่ในที่แปลก ๆ ทั้งท่ายืนและท่านั่ง

ตรวจสุขภาพก่อนเริ่มแก้

ASPCA แนะนำให้พาไปตรวจกับสัตวแพทย์ก่อนเสมอ เพราะปัญหาทางเดินปัสสาวะทำให้แมวขับถ่ายนอกกระบะได้ แมวที่มีอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย ให้พาไปหาหมอก่อนทำเรื่องอื่น

• เข้ากระบะบ่อยแต่ฉี่ออกน้อย
• ฉี่มีสีชมพูหรือมีเลือดปน
• ร้องหรือเบ่งตอนฉี่
• เลียบริเวณอวัยวะเพศบ่อยผิดปกติ
• กินน้ำมากขึ้น ฉี่มากขึ้น

รายละเอียดเรื่องฉี่มีเลือดอยู่ในแมวฉี่เป็นเลือด

ทำหมัน ช่วยได้มากแค่ไหน

ASPCA ระบุว่าการทำหมันช่วยแก้การพ่นได้ในแมวส่วนใหญ่ ทั้งตัวผู้และตัวเมีย VCA ให้ตัวเลขว่าหลังทำหมันแล้ว ยังมีแมวตัวผู้ราว 10 เปอร์เซ็นต์ และตัวเมียราว 5 เปอร์เซ็นต์ที่ยังพ่นต่อ แปลว่าทำหมันแล้วโอกาสเลิกสูง แต่ถ้ายังพ่น ต้องหาตัวกระตุ้นอื่นต่อ

แมวตัวผู้ที่เลี้ยงในบ้าน ถ้าทำหมันก่อนเริ่มนิสัยพ่น จะง่ายกว่าแก้ทีหลัง ช่วงอายุที่เหมาะอยู่ในเรื่องแมวตัวผู้ทำหมันอายุเท่าไร

จัดการตัวกระตุ้น

แมวจรนอกบ้าน

• บังครึ่งล่างของประตูกระจกและหน้าต่างที่แมวชอบนั่งเฝ้า ด้วยฟิล์มฝ้าหรือกระดาษ ASPCA แนะนำให้ปิดมุมมองที่แมวเห็นแมวข้างนอก
• ไม่วางอาหารแมวจรไว้ใกล้บ้าน เพราะจะดึงแมวจรมาเดินผ่านทุกวัน
• ปิดหน้าต่างช่วงเย็นถึงค่ำที่แมวจรออกเดิน
• เมื่อแมวจรมาจริง ๆ ให้เบี่ยงความสนใจด้วยของเล่นที่ชอบ

แมวในบ้านหลายตัว

ASPCA แนะนำให้มีกระบะทรายเท่ากับจำนวนแมวบวกหนึ่ง และกระจายไว้หลายจุด ไม่ใช่วางเรียงกันในห้องเดียว ชาม น้ำ ที่ลับเล็บ และที่นอนสูงก็กระจายด้วยเหตุผลเดียวกัน แมวที่ไม่ถูกกันจะได้ไม่ต้องเดินผ่านกันเพื่อเข้าถึงของจำเป็น ถ้าสองตัวไม่ลงรอยกันจริง อาจต้องแยกห้องแล้วค่อย ๆ แนะนำตัวใหม่

สิ่งของและคนใหม่

• เก็บกระเป๋าเดินทาง ถุงช้อปปิ้ง และรองเท้าแขกไว้ในตู้หรือที่สูง
• ของใหม่ชิ้นใหญ่ เช่นโซฟา ให้ใช้ผ้าที่มีกลิ่นแมวถูมุมก่อน
• ให้แขกที่มาค้างเป็นคนให้ขนมหรือเล่นกับแมว เพื่อให้กลิ่นคนใหม่ผูกกับเรื่องดี

ทำความสะอาดจุดที่โดน

ถ้ากลิ่นยังอยู่ แมวจะกลับมาพ่นทับ ASPCA แนะนำให้ใช้น้ำยาเอนไซม์ที่ทำมาสำหรับฉี่สัตว์ และห้ามใช้น้ำยาที่มีแอมโมเนีย เพราะฉี่เองก็มีแอมโมเนีย กลิ่นน้ำยาจะดึงแมวให้กลับมาที่จุดนั้น

ลำดับที่ทำได้ที่บ้าน

1. ซับฉี่ที่ยังเปียกให้มากที่สุด อย่าถู
2. ฉีดน้ำยาเอนไซม์ให้ชุ่มพอ ๆ กับที่ฉี่ซึมลงไป
3. ทิ้งไว้ตามเวลาที่ฉลากระบุ บางยี่ห้อต้องปล่อยให้แห้งเองเป็นวัน
4. ส่องไฟ UV ซ้ำตอนกลางคืน ถ้ายังเรืองแสง ทำซ้ำ

ผนังปูนทาสีที่ถูกพ่นซ้ำหลายเดือน บางครั้งฉี่ซึมลงไปในเนื้อปูน ต้องทาสีรองพื้นกันกลิ่นทับหลังล้างแล้ว รายละเอียดวิธีจัดการกลิ่นบนผ้า พรม และที่นอนอยู่ในวิธีกำจัดกลิ่นฉี่แมว

เปลี่ยนความหมายของจุดเดิม

VCA แนะนำให้วางชามอาหาร ที่นอน หรือที่ลับเล็บไว้ตรงจุดที่แมวพ่นหลังทำความสะอาดแล้ว เพราะแมวไม่ชอบขับถ่ายใกล้ที่กินที่นอน บางบ้านวางขนมไว้ตรงนั้นแล้วชวนเล่นที่จุดเดิมทุกวัน ช่วงแรกจุดนั้นจะกลายเป็นพื้นที่กินเล่นแทนพื้นที่ทิ้งกลิ่น

VCA ยังแนะนำกระบะที่มีขอบด้านหลังสูง สำหรับแมวที่ยืนฉี่ในกระบะแล้วฉี่กระเด็นออกนอกขอบ ซึ่งบางบ้านเข้าใจผิดว่าเป็นการพ่น การเลือกขนาดและแบบกระบะ ดูเพิ่มได้ที่กระบะทรายแมว

ASPCA ระบุว่ามีฟีโรโมนสังเคราะห์แบบเสียบปลั๊กและแบบสเปรย์ ที่ช่วยลดการพ่นในแมวบางตัว และในกรณีที่ลองทุกทางแล้ว สัตวแพทย์อาจพิจารณายาลดความเครียด ซึ่งต้องตรวจและสั่งโดยหมอเท่านั้น

สามสถานการณ์ที่เจอบ่อยในบ้านเรา

ทาวน์เฮาส์ที่มีแมวจรเดินผ่านหน้าบ้านทุกเย็น

น้องแมวตัวผู้ทำหมันแล้ว อายุสามปี เริ่มพ่นที่ประตูกระจกหน้าบ้านกับขาโซฟาที่หันไปทางประตู รอยใหม่เจอทุกเช้า เจ้าของลองดูกล้องวงจรปิดแล้วพบว่ามีแมวจรตัวผู้ขนาดใหญ่มานั่งหน้าประตูช่วงสองทุ่มแทบทุกคืน ทางที่ได้ผลคือติดฟิล์มฝ้าครึ่งล่างของประตู เลิกวางชามอาหารเหลือที่หน้าบ้าน ล้างจุดเดิมด้วยเอนไซม์ และย้ายรอบเล่นไม้ตกแมวมาไว้ช่วงหนึ่งทุ่มครึ่ง ก่อนแมวจรจะมา

คอนโดที่เพิ่งรับแมวตัวที่สองเข้ามา

แมวตัวเดิมเป็นตัวเมียทำหมันแล้ว พ่นที่ผนังข้างกระบะทรายและที่ประตูห้องนอน หลังรับลูกแมวเข้ามาได้หนึ่งสัปดาห์ ในห้องมีกระบะใบเดียว ชามวางคู่กัน ที่นอนสูงมีที่เดียว ทุกอย่างต้องแย่งกัน ทางแก้คือเพิ่มกระบะเป็นสามใบตามสูตรจำนวนแมวบวกหนึ่ง แยกชามคนละมุม เพิ่มชั้นวางติดผนังให้แมวตัวเดิมได้มีที่สูงของตัวเอง และกลับไปแยกห้องแนะนำตัวกันใหม่ให้ช้ากว่าเดิม

บ้านที่เพิ่งรีโนเวตหรือย้ายเข้ามาใหม่

กลิ่นสี กลิ่นไม้ใหม่ และเฟอร์นิเจอร์ใหม่ทำให้บ้านไม่มีกลิ่นของแมวเลย บางตัวจึงเริ่มพ่นตามมุมเพื่อสร้างกลิ่นของตัวเอง ทางที่ช่วยได้คือเปิดให้แมวอยู่ห้องเดียวก่อน เอาผ้าห่มและที่ลับเล็บตัวเก่ามาไว้ด้วย ใช้ผ้าฝ้ายนุ่มลูบแก้มแมวแล้วไปถูตามมุมเฟอร์นิเจอร์ใหม่ทุกวัน แล้วค่อยเปิดห้องอื่นเพิ่ม

ทั้งสามกรณีมีจุดร่วมเดียวกัน คือแก้ที่ตัวกระตุ้นควบคู่กับการล้างกลิ่น ถ้าล้างอย่างเดียวแต่แมวจรยังมาทุกคืน หรือของจำเป็นยังต้องแย่งกัน รอยใหม่ก็จะกลับมา

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• จับหน้าแมวถูกับฉี่ ASPCA ระบุชัดว่าไม่ได้ผลและทำให้แมวกลัว
• ดุหรือตีหลังเจอรอย แมวไม่โยงการโดนดุกับสิ่งที่ทำไปแล้ว
• ขังแมวในห้องเล็กนาน ๆ โดยไม่แก้สาเหตุ
• ใช้น้ำยาแอมโมเนียหรือน้ำยาฟอกขาวกลิ่นแรงล้างจุดที่โดน

ตารางเริ่มต้นสี่สัปดาห์

สัปดาห์	สิ่งที่ทำ
1	ตรวจสุขภาพกับหมอ ส่องไฟ UV หาทุกจุด ล้างด้วยเอนไซม์ เริ่มจดแผนผัง
2	บังหน้าต่างที่เห็นแมวจร เพิ่มกระบะให้ครบจำนวนแมวบวกหนึ่ง ตักทุกวัน
3	วางชามหรือที่นอนบนจุดเดิม เพิ่มรอบเล่นวันละสองครั้ง
4	ทบทวนแผนผัง ถ้ายังพ่นเท่าเดิม นัดหมอคุยเรื่องฟีโรโมนหรือการรักษาเพิ่ม

ASPCA แนะนำให้ตักกระบะทุกวัน และเปลี่ยนทรายทั้งหมดสัปดาห์ละครั้ง ข้อนี้ทำให้แมวทุกตัวในบ้านอยากใช้กระบะมากขึ้น และลดความตึงเครียดเรื่องกลิ่นระหว่างแมว

แมวที่พ่นไม่ใช่แมวนิสัยเสีย มันกำลังบอกว่ามีบางอย่างในบ้านทำให้มันไม่มั่นใจ เมื่อหาเจอและเอาออก หรือทำให้มันรู้สึกปลอดภัยขึ้น ส่วนใหญ่จะค่อย ๆ หยุดเอง