ปลวกขึ้นบ้านกำจัดยังไง แยกชนิดก่อน แล้วเลือกวิธีให้ตรงกับรัง

ฝูงแมลงมีปีกที่บินออกมาหลังฝนตกตอนค่ำ อาจเป็นปลวกสืบพันธุ์ที่เพิ่งออกจากรัง และถ้าเจอปีกร่วงกองอยู่ใต้โคมไฟหรือขอบหน้าต่าง รังมักอยู่ใกล้บ้านมาก ก่อนจะซื้อยาหรือโทรเรียกใคร ให้แยกก่อนว่าเป็นปลวกจริงไหม เป็นปลวกชนิดไหน และเข้าบ้านทางไหน เพราะคำตอบสามข้อนี้กำหนดวิธีกำจัดและราคาที่ควรจะจ่าย

ปลวกมีปีกกับมดปีก แยกได้ที่เอวและปีก

มดปีกกับปลวกสืบพันธุ์หน้าตาคล้ายกันและออกมาช่วงเวลาเดียวกัน แต่มดปีกไม่กินไม้ ส่วนปลวกที่เป็นตัวทำลายบ้านคือปลวกงาน ซึ่งไม่ค่อยเห็นตัว ตามเอกสารของ Purdue University Extension ตัวสืบพันธุ์ของปลวกเป็นสัญญาณแรกว่ามีการระบาด ส่วนมดปีกค่อนข้างไม่เป็นอันตราย

ลักษณะ	ปลวกสืบพันธุ์	มดปีก
ลำตัว	ตรง ไม่มีเอวคอด	แบ่งเป็นสามส่วน เอวคอดชัด
ปีก	สี่ใบ ขนาดเท่ากัน ยาวเกือบสองเท่าของลำตัว สีขาวขุ่น	สี่ใบ คู่หน้ายาวกว่าคู่หลัง ปีกสั้นกว่าลำตัว ใส
หนวด	ตรง เป็นเม็ดเรียงกัน	หักเป็นข้อศอก
สีลำตัว	ดำหรือน้ำตาลเข้ม	ดำหรือน้ำตาลแดง
ปีกที่ร่วง	ร่วงทั้งสี่ใบเมื่อสิ้นสุดการบิน เหลือกองปีกเท่ากัน	ร่วงไม่เป็นกอง

ปีกที่ร่วงอยู่รวมกันหลายสิบใบบนขอบหน้าต่างหรือพื้นใกล้ไฟเป็นหลักฐานที่ดีที่สุด เก็บใส่ถุงหรือถ่ายรูปใกล้ๆ ไว้ให้ผู้ตรวจดู ถ้าเจอที่นอกบ้าน ใต้ต้นไม้ในสวน อาจเป็นรังที่อยู่ไกลจากตัวบ้าน แต่ถ้าเจอปีกร่วงในห้องนั่งเล่นหรือห้องน้ำชั้นล่าง แปลว่าตัวสืบพันธุ์ออกมาจากภายในผนังหรือพื้น

ร่องรอยที่ควรหา และจุดที่ปลวกเข้าบ้านบ่อย

ปลวกใต้ดินต้องการไม้เป็นอาหารและดินเป็นความชื้น ตามเอกสารของ Purdue ไม้ที่แตะดินจึงเป็นจุดที่เหมาะที่สุด ถ้าไม้ไม่แตะดิน ปลวกจะสร้างทางดินกลวงขึ้นไปตามฐานรากและผนังปูน เรียกว่า shelter tube เพื่อข้ามช่วงที่ไม่มีไม้

ร่องรอยที่ตรวจเองได้:

• ทางดินเป็นเส้นสีดินขึ้นตามฐานราก ผนังปูน หรือเสา เส้นผ่านศูนย์กลางมักไม่เกินราว 6 มม. ถ้ากว้างกว่านั้นถือว่าระบาดหนักกว่า
• ไม้ที่เคาะแล้วเสียงกลวง หรือใช้ไขควงปลายแหลมจิ้มแล้วจมเข้าไปง่าย ปลวกกินเนื้อไม้ด้านในและทิ้งเปลือกบางไว้ด้านนอก
• วงกบประตู หน้าต่าง บัวพื้น และขอบพื้นไม้ปาร์เก้ที่โป่งพองหรือมีรอยปูดเล็กๆ
• ผงละเอียดหรือเม็ดเล็กตกอยู่ใต้ไม้ ซึ่งมักเป็นร่องรอยของปลวกไม้แห้ง
• ใต้ซิงค์ล้างจาน หลังตู้เย็น และมุมห้องน้ำ ซึ่งชื้นและมักมีท่อผ่านพื้น

จุดเข้าที่เจอบ่อยในบ้านที่เทพื้นคอนกรีตตามเอกสาร Purdue คือรอยต่อพื้น รอยร้าว และรูท่อน้ำ-ท่อน้ำทิ้งที่ทะลุพื้น ปลวกลอดรอยแคบเท่าปลายดินสอได้ ตามเอกสารของมหาวิทยาลัยเคนทักกี และหลังคารั่วหรือท่อน้ำรั่วที่ทำให้ไม้ชื้นก็ดึงปลวกเข้าได้แม้ไม่แตะดิน ถ้าบ้านมีจุดรั่วซึม ให้แก้ก่อนหรือพร้อมกับการกำจัดปลวก อ่านวิธีหาและซ่อมจุดรั่วที่ ซ่อมหลังคารั่ว และถ้าผนังชื้นเป็นปัญหาอยู่แล้ว ดูสาเหตุเพิ่มที่ ผนังชื้นขึ้นราดำ

ปลวกใต้ดินกับปลวกไม้แห้ง วิธีกำจัดไม่เหมือนกัน

คำถาม "กำจัดยังไง" ตอบไม่ได้ถ้ายังไม่รู้ชนิด ปลวกที่พบบ่อยในบ้านมีสองกลุ่มใหญ่ ซึ่งผู้ตรวจที่มีประสบการณ์แยกได้จากร่องรอย

	ปลวกใต้ดิน	ปลวกไม้แห้ง
รังอยู่ที่ไหน	ในดิน เชื่อมเข้าตัวบ้านด้วยทางดิน	ในเนื้อไม้ที่แห้งของบ้านเอง เช่น เฟอร์นิเจอร์ วงกบ
ร่องรอยที่เห็น	ทางดินเกาะผนัง ไม้ที่ถูกกินเป็นโพรงชื้น	เม็ดอุจจาระเล็กตกใต้ไม้ รูเล็กๆ บนผิวไม้
ต้องการความชื้นจากดิน	ใช่	ไม่ต้อง
วิธีหลัก	ฉีดดินเป็นแนวป้องกัน หรือวางเหยื่อล่อรอบบ้าน	ฉีดหรืออัดสารเข้าไม้เฉพาะจุด หรือรมควันทั้งหลังในบางกรณี
ความถี่ที่เจอในบ้านทั่วไป	พบบ่อย	พบน้อยกว่า มักมากับเฟอร์นิเจอร์ไม้เก่า

เอกสารทั้งสองฉบับที่ใช้อ้างอิงเขียนเรื่องปลวกใต้ดินเป็นหลัก ส่วนปลวกไม้แห้งและวิธีรมควันเป็นความรู้ทั่วไปที่ไม่ได้อ้างอิงจากเอกสารสองฉบับนี้ จึงควรให้ผู้ตรวจยืนยันกับบ้านของคุณ อย่าตัดสินชนิดจากรูปในอินเทอร์เน็ตอย่างเดียว

ฉีดสารเคมีลงดิน หรือวางเหยื่อล่อ เทียบกันตามเอกสารมหาวิทยาลัย

วิธีมาตรฐานคือฉีดสารเคมีลงดินให้เป็นแนวป้องกันต่อเนื่องรอบและใต้ตัวบ้าน อีกวิธีคือวางสถานีเหยื่อล่อไว้ใต้ดินรอบบ้าน เอกสารของ University of Kentucky เปรียบเทียบสองวิธีไว้ดังนี้

	ฉีดสารเคมีลงดิน	เหยื่อล่อ
หลักการ	สร้างแนวดินที่ปลวกเจาะผ่านแล้วตายหรือถอย	ปลวกกินเหยื่อที่ผสมสารออกฤทธิ์ช้า แล้วแบ่งต่อให้ตัวอื่นในรัง
ปริมาณสารที่ใช้	มาก บางงานใช้น้ำยาหลายร้อยแกลลอน	น้อย ใส่ในสถานีเฉพาะจุด
ความเร็ว	ป้องกันได้ทันทีหลังฉีดเสร็จ	ใช้เวลาเป็นเดือนกว่าจะลดจำนวนปลวก บางรังอาจกำจัดได้ทั้งรัง
จุดอ่อน	ช่องว่างเล็กเท่าปลายดินสอที่ฉีดไม่ถึงทำให้ปลวกลอดได้ ไม่ลดจำนวนปลวกรอบบ้าน	ต้องตรวจสถานีเป็นระยะและเติมเหยื่อ จึงมีค่าบริการต่อเนื่อง
เหมาะกับ	บ้านที่เห็นปลวกชัดและต้องการหยุดเร็ว บ้านก่อนเทพื้น	บ้านที่ไม่อยากเจาะพื้น หรือฉีดดินไม่ได้เพราะมีน้ำบาดาลหรือสวนปลูกผัก

ตัวเลขการวางสถานีในเอกสาร Purdue คือรอบบ้านทุก 10 ถึง 20 ฟุต (ราว 3 ถึง 6 เมตร) และห่างจากตัวบ้านราว 2 ฟุต (ประมาณ 60 ซม.) สถานีเหยื่อล่อที่ขายตามร้านทั่วไปให้ประชาชนเอง ตามเอกสารเดียวกัน ยังไม่ทราบประสิทธิภาพ จึงไม่ควรเชื่อถือแทนระบบที่ผู้ให้บริการตรวจเป็นระยะ

บางกรณีผู้ให้บริการใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน ฉีดจุดที่เห็นปลวกชัดเพื่อหยุดความเสียหายทันที แล้ววางเหยื่อล่อรอบบ้านเพื่อดูแลระยะยาว

ทำเองได้แค่ไหน

เรื่องที่เจ้าของบ้านทำเองได้และควรทำคือตัดเงื่อนไขที่ดึงปลวก ไม่ใช่ฉีดสารเคมี

1. ย้ายไม้ ฟืน กล่องกระดาษ และเศษไม้ทุกชนิดที่แตะดินหรือพิงผนังบ้านออกไปให้ห่างตัวบ้านอย่างน้อยหนึ่งช่วงแขน
2. แก้ท่อน้ำรั่ว ก๊อกน้ำหยด หลังคารั่ว และรางน้ำที่น้ำล้นเลาะผนัง ปลวกมาตามความชื้น
3. ตรวจไม้ใกล้ดินด้วยไขควงปลายแหลมปีละครั้งก่อนหน้าฝน ได้แก่ วงกบล่าง ขาโต๊ะ ขอบพื้นไม้ ประตูรั้วไม้ และพื้นระเบียงที่ใกล้ดิน
4. เปิดช่องมองใต้ซิงค์และหลังตู้ในครัว ถ้ามีรอยดินแห้งตามท่อ ให้ถ่ายรูปก่อนเรียกผู้เชี่ยวชาญ
5. ถ่ายรูปร่องรอยทุกจุดพร้อมวางไม้บรรทัดหรือเหรียญเทียบขนาด เพื่อเทียบก่อนและหลังฉีด

ส่วนสิ่งที่ไม่ควรทำเอง ได้แก่ ฉีดน้ำยาสารเคมีเข้มข้นตามผนัง เจาะพื้นเพื่อฉีดใต้พื้นคอนกรีต และใช้สารที่ไม่ทราบชื่อ ตามเอกสาร Purdue สารกลุ่มที่ใช้ป้องกันปลวกในบ้านจำกัดให้ผู้ประกอบการมืออาชีพ และงานต้องฉีดเป็นแนวต่อเนื่องใต้พื้น ซึ่งเครื่องมือและขั้นตอนซับซ้อนเกินกว่าที่ทำเองได้

กรณีไม้ชิ้นเล็กที่โดนปลวกไม้แห้ง เช่น เก้าอี้เก่าหรือกรอบรูป วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือแยกชิ้นนั้นออกจากบ้านและให้ผู้ให้บริการประเมิน อย่าเอาเข้าห้องนอนหรือวางพิงเฟอร์นิเจอร์ไม้ตัวอื่น

เจอแล้วต้องรีบแค่ไหน และควรขอใบเสนอราคากี่ราย

เอกสารของ Purdue ระบุว่าเมื่อพบความเสียหายแล้ว ไม่จำเป็นต้องรีบ เพราะปลวกกินช้า การล่าช้าสองสามสัปดาห์หรือสองสามเดือนไม่ทำให้ผลเปลี่ยนมาก เอกสารแนะนำให้ขอใบเสนอราคา รายละเอียดงาน และเงื่อนไขการรับประกันจากบริษัทอย่างน้อยสองราย แล้วเปรียบเทียบก่อนตัดสินใจ

ผมแนะนำให้เรียงลำดับแบบนี้

1. ถ่ายรูปร่องรอยและบันทึกตำแหน่งบนแปลนบ้านแบบคร่าวๆ
2. ให้บริษัทแต่ละรายมาตรวจในวันและเวลาต่างกัน อย่านัดพร้อมกัน เพื่อให้ได้ความเห็นอิสระ
3. เทียบรายการที่บริษัทเสนอ ไม่ใช่เทียบแต่ราคา บริษัทที่เสนอถูกกว่าอาจฉีดน้อยจุดกว่า
4. เลือกรายที่อธิบายได้ว่าปลวกเข้ามาทางไหนและทำไมวิธีนั้นเหมาะกับบ้านคุณ
5. หลังงานเสร็จ ขอรายงานตำแหน่งที่ฉีดหรือวางสถานี และกำหนดวันตรวจซ้ำ

ราคาแตกต่างกันตามขนาดพื้นที่ วิธี และการรับประกัน ผมไม่ให้ตัวเลขตายตัว ให้ขอใบเสนอที่แยกราคาต่อ ตร.ม. หรือต่อสถานี และแยกค่าตรวจซ้ำรายปีออกชัดเจน

ป้องกันก่อนเทพื้นถูกกว่ากำจัดทีหลัง

เอกสารของ Purdue ชี้ว่าการฉีดป้องกันก่อนเทพื้นทำได้ง่ายกว่าทำทีหลังมาก เพราะต้องฉีดใต้พื้นคอนกรีต และสารที่ใช้มีอายุป้องกันอย่างน้อยราว 5 ปีในสภาพแวดล้อมทั่วไป นานกว่านั้นถ้าอยู่ใต้พื้นที่ฝนไม่ชะ ถ้าคุณกำลังสร้างหรือต่อเติมบ้าน มีสี่จุดที่ต้องฉีดตามเอกสาร

• ผิวดินทั้งหมดที่จะเทคอนกรีตทับ รวมโรงจอดรถและพื้นทางเข้า
• ดินที่ติดกับผนังฐานราก ใต้ผนังภายใน รอบรูท่อน้ำและท่อสาธารณูปโภค
• ฐานรากและดินถมด้านนอกกำแพงฐานราก
• ช่องว่างกลวงในผนังฐานราก

งานที่เจ้าของบ้านและผู้รับเหมาควรทำก่อนถมดินและเทพื้นคือเก็บเศษไม้แบบหล่อ ไม้หลัก และเศษไม้ทุกชิ้นออกจากพื้นที่ก่อนถมหรือเท ไม้ที่ฝังในดินใต้พื้นเป็นอาหารของปลวกไปอีกหลายปี ขั้นตอนการเตรียมพื้นก่อนเทอยู่ในบทความ เทพื้นคอนกรีต

ตอนรีโนเวทหรือต่อเติม ให้ถามช่างเรื่องไม้ที่จะใช้ด้วย ไม้โครงสร้างที่อบน้ำยาหรือไม้เนื้อแข็งที่ปลวกชอบน้อยกว่าลดความเสี่ยงได้แต่ไม่ได้ป้องกันถาวร พื้นไม้ที่ติดตั้งบนพื้นปูนต้องมีชั้นกันความชื้นรองอยู่ ดูเพิ่มที่ พื้นไม้จริง ส่วนพื้นระเบียงกลางแจ้งที่ใกล้ดิน ให้ถามเรื่องโครงรองใต้พื้นว่าเป็นไม้หรือโลหะ อ่านที่ พื้นระเบียง WPC

ก่อนจ้างบริษัทกำจัดปลวก ถามสิ่งนี้

• ปลวกที่พบเป็นชนิดไหน และผู้ตรวจดูจากอะไร ขอให้ชี้ร่องรอยให้เห็นกับตา
• ทางเข้าของปลวกอยู่ตรงไหน วิธีที่เสนอจะปิดทางเข้านั้นได้อย่างไร
• สารที่ใช้ชื่ออะไร ความเข้มข้นเท่าไร ปลอดภัยกับสัตว์เลี้ยงหรือเด็กเล็กอย่างไร ต้องออกจากบ้านนานเท่าไร
• ถ้าเลือกเหยื่อล่อ จะตรวจสถานีกี่ครั้งต่อปี ค่าบริการรายปีเท่าไร และถ้าเลิกจ้างแล้วสถานีต้องเก็บคืนหรือไม่
• รับประกันกี่ปี คุ้มครองอะไรบ้าง (ปลวกกลับมา หรือรวมความเสียหายด้วย) และเงื่อนไขที่ทำให้ประกันเป็นโมฆะ เช่น ขุดดินรอบบ้านหรือต่อเติม
• ขอรายงานเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุจุดที่ฉีดหรือวางสถานี พร้อมแปลนคร่าวๆ
• ถ้าความเสียหายถึงโครงสร้างหลัก เช่น เสาหรือคานไม้ ให้ถามวิศวกรหรือสถาปนิกให้ประเมินความแข็งแรงควบคู่กับการกำจัด เพราะผู้ให้บริการกำจัดปลวกไม่ได้รับรองโครงสร้าง