โคมไฟตั้งโต๊ะ เลือกแบบไหน ดูความสว่างบนโต๊ะ สีแสง และแขนปรับได้

เลือกโคมไฟตั้งโต๊ะจากงานที่ทำบนโต๊ะก่อน แล้วค่อยดูหน้าตา งานอ่าน เขียน พิมพ์ ต้องการแสงบนพื้นโต๊ะราว 400 ถึง 500 ลักซ์ โคมต้องมีแขนหรือหัวที่ปรับให้แสงลงตรงกระดาษโดยไม่ส่องเข้าตาหรือสะท้อนจอ และต้องวางฝั่งตรงข้ามมือที่เขียน สามข้อนี้ผ่าน โคมราคาไม่แพงก็ใช้ได้ดี

ตัวเลขลักซ์ที่ใช้เป็นเป้าหมาย

ลักซ์ (lux) คือปริมาณแสงที่ตกลงบนพื้นผิว ต่างจากลูเมน (lumen) ที่บอกว่าหลอดปล่อยแสงออกมาทั้งหมดเท่าไร โคมสองตัวที่ลูเมนเท่ากัน ตัวที่หัวโคมแคบและอยู่ใกล้โต๊ะจะให้ลักซ์บนโต๊ะสูงกว่า เราจึงสนใจลักซ์ตรงจุดที่วางกระดาษ

ประเทศไทยมีตัวเลขอ้างอิงที่ใช้ได้ดี คือประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง มาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง ซึ่งเขียนไว้สำหรับสถานประกอบกิจการ แต่ตัวเลขใช้เทียบกับโต๊ะที่บ้านได้

งานบนโต๊ะ	ความเข้มของแสงตามประกาศ (ลักซ์)
ห้องทำงานหรือห้องคอมพิวเตอร์ (ค่าเฉลี่ยทั้งห้อง)	300
งานสำนักงานทั่วไป เขียน พิมพ์ อ่าน บันทึกข้อมูล	400 ถึง 500
งานพิสูจน์อักษร	500 ถึง 600
เตรียมอาหาร ล้างจาน	300 ถึง 400
ตรวจงานเย็บมือละเอียด	800 ถึง 1,200

ถ้าลูกทำการบ้าน อ่านหนังสือ หรือเราพิมพ์งานทั้งวัน เป้าหมายคือ 400 ถึง 500 ลักซ์ งานฝีมือละเอียดอย่างเย็บปักหรือประกอบโมเดล ต้องการมากกว่านั้นเกือบเท่าตัว โคมที่ใช้ทำงานแบบนี้ต้องหรี่ได้หลายระดับ เพราะความสว่างสูงทั้งวันสำหรับงานอ่านหนังสือก็จ้าเกินไป

วัดแสงที่โต๊ะตัวเองก่อนซื้อ

ไม่ต้องมีเครื่องวัดแสงราคาแพง แอปวัดแสงในโทรศัพท์ให้ค่าคร่าวๆ พอเทียบได้ ตัวเลขจากแอปคลาดเคลื่อนได้ตามรุ่นโทรศัพท์ จึงใช้เทียบก่อนหลังมากกว่าใช้เป็นค่าจริง

ลองทำแบบนี้ ใช้เวลาไม่ถึง 5 นาที

1. ปิดโคมเดิม เปิดแต่ไฟห้องตามปกติ วางโทรศัพท์หงายบนจุดที่วางสมุด จดค่า (1 นาที)
2. เปิดโคมเดิม วางโทรศัพท์จุดเดิม จดค่า (1 นาที)
3. ขยับโทรศัพท์ไปมุมโต๊ะฝั่งไกล จดค่า (1 นาที)
4. ทำซ้ำตอนกลางคืน เพราะตอนกลางวันแสงจากหน้าต่างทำให้ตัวเลขสูงเกินจริง (2 นาที)

ถ้าค่ากลางโต๊ะตอนกลางคืนต่ำกว่า 300 ลักซ์มาก แปลว่าโคมเดิมไม่พอ ถ้ากลางโต๊ะสว่างมากแต่มุมโต๊ะมืดตื๋อ แปลว่าหัวโคมแคบเกินไปหรือวางผิดตำแหน่ง

ไฟห้องต้องเปิดคู่กันด้วย

นิสัยที่เจอบ่อยคือปิดไฟห้องหมด เปิดแต่โคมไฟตั้งโต๊ะ เพราะรู้สึกมีสมาธิ ผลคือสายตาต้องปรับไปมาระหว่างกระดาษที่สว่างจ้ากับห้องที่มืด ทุกครั้งที่เงยหน้า

ประกาศฉบับเดียวกันมีตารางความสัมพันธ์ระหว่างแสงที่จุดทำงานกับบริเวณรอบข้าง เช่น เมื่อแสงที่จุดทำงานอยู่ช่วง 1,000 ถึง 2,000 ลักซ์ บริเวณที่มือเอื้อมถึงควรมีราว 300 ลักซ์ และบริเวณรอบๆ ราว 200 ลักซ์ แนวคิดคือให้แสงลดหลั่นจากโต๊ะออกไป ไม่ตัดฉับจากสว่างเป็นมืด

ฝั่งคนใช้คอมพิวเตอร์ สถาบันจักษุวิทยาแห่งอเมริกา (American Academy of Ophthalmology) แนะนำให้ปรับความสว่างของจอให้ใกล้เคียงกับแสงรอบข้าง ถ้าจอสว่างกว่าห้องมาก ตาจะล้าเร็ว

ในทางปฏิบัติ เปิดไฟเพดานหรือโคมตั้งพื้นแสงนวลไว้ในห้องหนึ่งดวง แล้วใช้โคมไฟตั้งโต๊ะเติมแสงที่จุดทำงาน แค่นี้ก็ใกล้กับแนวของมาตรฐานแล้ว

วางโคมฝั่งไหน สูงเท่าไร

ตำแหน่งวางแก้ปัญหาได้มากกว่าเปลี่ยนโคมใหม่

• คนถนัดขวา วางโคมทางซ้าย คนถนัดซ้าย วางทางขวา เงามือจะไม่ทับตัวหนังสือที่กำลังเขียน
• หัวโคมควรอยู่ต่ำกว่าระดับตาตอนนั่ง หรือมีบังแสงที่ทำให้มองไม่เห็นหลอดโดยตรง ถ้านั่งแล้วเห็นเม็ด LED จ้าเข้าตา ให้ลดหัวโคมลงหรือหันออก
• วางโคมให้แสงส่องลงบนกระดาษเป็นมุมเฉียง ไม่ส่องตรงลงบนกระดาษมันหรือหน้าจอ เพื่อลดแสงสะท้อน
• โต๊ะที่มีจอคอมพิวเตอร์ ให้วางโคมด้านข้างของจอ ไม่วางด้านหลังผู้ใช้ที่แสงจะสะท้อนเข้าจอ

AAO แนะนำให้นั่งห่างจอราว 25 นิ้ว หรือประมาณหนึ่งช่วงแขน และใช้ฟิล์มกรองแสงชนิดด้านถ้าจอสะท้อนมาก ระยะนี้ช่วยกำหนดตำแหน่งโคมได้ด้วย โคมควรส่องพื้นที่ระหว่างตัวเรากับจอ ไม่ส่องไปที่จอ

แขนโคมแบบไหนใช้ได้จริง

แบบโคม	ข้อดี	ข้อจำกัด	เหมาะกับ
แขนสองข้อแบบสปริงหรือข้อพับ	ปรับความสูงและระยะได้มาก	ข้อต่อหลวมได้ตามเวลา	โต๊ะทำงาน งานฝีมือ
คองู (คอยืดหยุ่น)	ปรับง่าย ราคาไม่แพง	ใช้ไปนานคอตก ค้างตำแหน่งไม่อยู่	โต๊ะนักเรียน หัวเตียง
หัวยาวแบบบาร์ (light bar)	แสงกว้างทั่วโต๊ะยาว	ก้มเงยได้จำกัด	โต๊ะคอมยาว 120 เซนติเมตรขึ้นไป
โคมหนีบขอบโต๊ะ	ประหยัดพื้นที่บนโต๊ะ	ต้องมีขอบโต๊ะหนาพอให้หนีบ	โต๊ะเล็ก โต๊ะที่ของเยอะ
โคมตกแต่งหัวกลม ไม่มีแขน	สวย ให้แสงนวล	แสงกระจาย ไม่ลงจุดทำงาน	ใช้เป็นแสงรอบข้าง ไม่ใช่แสงทำงาน

โต๊ะที่ลูกทำการบ้านทุกวัน เลือกแบบแขนข้อพับที่ฐานหนัก เด็กชอบดึงหัวโคมไปมา ฐานเบาจะล้ม โต๊ะยาวสำหรับสองจอ แบบบาร์หรือโคมหนีบแขนยาวให้แสงทั่วกว่าโคมหัวกลมเล็ก

สีแสงและการหรี่

สีของแสงวัดเป็นเคลวิน (K) ตัวเลขต่ำคือแสงสีส้มอุ่น ตัวเลขสูงคือแสงขาวอมฟ้า งานอ่านเขียนตอนกลางวันใช้แสงขาวกลางๆ จะเห็นตัวหนังสือชัด ตอนกลางคืนก่อนนอนหลายคนชอบแสงอุ่นกว่าเพราะสบายตา ความต่างของแต่ละโทนอ่านละเอียดได้ที่ แสงคูลไวท์กับวอร์มไวท์ต่างกันยังไง

โคมที่ปรับสีแสงได้สามระดับและหรี่ได้หลายขั้นยืดหยุ่นที่สุด ใช้ทำการบ้านตอนเย็นด้วยแสงขาว แล้วเปลี่ยนเป็นแสงอุ่นตอนอ่านนิยายก่อนนอน

ตอนลองโคมในร้าน ให้หรี่ไปที่ระดับต่ำสุดแล้วถ่ายวิดีโอด้วยโทรศัพท์ส่องหลอด ถ้าเห็นแถบมืดวิ่งบนจอ แปลว่าแสงกะพริบที่ตามองไม่ทัน บางคนไวกับแสงแบบนี้และปวดหัวเวลาใช้นาน วิธีนี้ไม่แม่นเท่าเครื่องวัด แต่ใช้คัดโคมที่กะพริบชัดๆ ออกได้

LED ความร้อน และค่าไฟ

โคมไฟตั้งโต๊ะใหม่เกือบทั้งหมดเป็น LED แล้ว ENERGY STAR ระบุว่าหลอด LED ให้แสงได้มีประสิทธิภาพกว่าหลอดไส้ถึงราว 90 เปอร์เซ็นต์ และอธิบายว่า LED มักไม่ขาดทันทีเหมือนหลอดไส้ แต่จะค่อยๆ หรี่ลงตามอายุ

ENERGY STAR ยังเน้นว่าการระบายความร้อนเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดตัวหนึ่งต่ออายุของ LED ความร้อนที่ LED สร้างถูกดูดเข้าแผ่นระบายความร้อน (heat sink) แล้วปล่อยออกสู่อากาศ โคมที่หัวเล็กมาก ตัวพลาสติกบาง และร้อนจัดเมื่อจับหลังเปิดครึ่งชั่วโมง มักเป็นโคมที่หรี่เร็ว

เรื่องค่าไฟ โคม LED ตั้งโต๊ะส่วนใหญ่กินไฟไม่เกินหลักสิบวัตต์ เปิดวันละ 5 ชั่วโมงทั้งเดือน โคม 10 วัตต์ใช้ไฟราว 1.5 หน่วยต่อเดือน ค่าไฟส่วนนี้น้อยมากเมื่อเทียบกับแอร์หรือตู้เย็น ใครอยากเทียบหลอดแต่ละชนิดในบ้าน ดู หลอด LED ประหยัดไฟได้แค่ไหน

โคมสำหรับเด็ก ผู้สูงอายุ และโต๊ะเล็ก

คนแต่ละวัยต้องการแสงไม่เท่ากัน

• เด็กนักเรียน เลือกโคมฐานหนัก แขนปรับได้ และหัวโคมที่ไม่ร้อน วางให้หัวโคมต่ำกว่าระดับตาเด็กตอนนั่ง เด็กมักก้มหน้าใกล้สมุด เงาหัวจะบังแสงถ้าโคมอยู่ด้านหลัง
• ผู้สูงอายุ สายตาต้องการแสงมากขึ้นสำหรับงานเดียวกัน โคมที่หรี่ได้ถึงระดับสูงและปรับสีแสงได้ช่วยมาก ควรมีสวิตช์ใหญ่ที่หาเจอในความมืด
• โต๊ะเล็กในคอนโด โคมหนีบขอบโต๊ะหรือโคมติดผนังเหนือโต๊ะเพิ่มพื้นที่วางของได้ทันที

ถ้าโต๊ะทำงานอยู่ในมุมห้องนอน ดูไอเดียจัด มุมทำงานในบ้าน ร่วมด้วย จะวางแสงทั้งมุมได้ลงตัวกว่าซื้อโคมเดี่ยวๆ

ลองแก้โคมเดิมก่อนซื้อใหม่

โคมเดิมที่บ้านหลายตัวยังใช้ได้ ถ้าแก้สามสี่จุดนี้ ใช้เวลารวมราว 15 นาที

1. เช็ดฝุ่นที่หัวโคมและฝาครอบหลอด ฝุ่นกับคราบนิ้วมือบนฝาครอบพลาสติกขุ่นทำให้แสงลดลงได้ชัดเจน (3 นาที)
2. ย้ายโคมไปฝั่งตรงข้ามมือที่เขียน และขยับเข้าใกล้จุดทำงานขึ้น ระยะที่สั้นลงครึ่งหนึ่งทำให้แสงบนโต๊ะเพิ่มขึ้นมากกว่าที่คิด (2 นาที)
3. ถ้าเป็นโคมเปลี่ยนหลอดได้ ดูว่าหลอดเดิมเป็นหลอดไส้หรือหลอดตะเกียบเก่าหรือเปล่า เปลี่ยนเป็น LED ที่ขั้วตรงกันและกำลังไม่เกินที่โคมระบุ (5 นาที)
4. เปิดไฟห้องไว้ด้วย แล้ววัดแสงบนโต๊ะซ้ำด้วยแอปเดิม (3 นาที)

ถ้าแก้ครบแล้วแสงบนโต๊ะยังต่ำกว่าเป้ามาก หรือคอโคมตกจนค้างตำแหน่งไม่ได้ ค่อยซื้อใหม่ โคมที่สายไฟแตก ปลั๊กหลวม หรือสวิตช์มีประกายไฟ ห้ามซ่อมเอง เลิกใช้ทันที

ระหว่างทำงานหน้าจอนาน AAO แนะนำให้พักสายตาเป็นระยะ ด้วยการเงยหน้าจากจอแล้วมองวัตถุที่อยู่ไกลสักครู่ และวางจอให้สายตามองต่ำลงเล็กน้อย ไม่มองตรงหรือเงยขึ้น วางกระถางต้นไม้หรือรูปภาพไว้ปลายห้องให้มีอะไรมองไกลๆ ช่วยให้ทำเป็นนิสัยง่ายขึ้น แสงดีแค่ไหนก็ช่วยตาล้าได้ไม่เท่าการพักสายตา

เช็กลิสต์สุดท้ายก่อนจ่ายเงิน

ทำตามนี้ก่อนกดซื้อหรือหยิบไปจ่ายเงิน

1. วัดความกว้างโต๊ะ และดูว่าจะวางโคมด้านไหนตามมือที่ถนัด
2. ดูว่าโคมให้ความสว่างพอสำหรับ 400 ถึง 500 ลักซ์บนโต๊ะ บางยี่ห้อบอกค่าลักซ์ที่ระยะ 30 หรือ 40 เซนติเมตรไว้ในสเปก ให้ใช้ค่านี้เทียบ
3. แขนหรือหัวโคมปรับได้อย่างน้อยสองทิศ และค้างตำแหน่งได้
4. หรี่ได้หลายระดับ และถ้าใช้ตอนกลางคืนบ่อย ปรับสีแสงได้
5. ฐานมั่นคง ไม่ล้มเมื่อยืดแขนสุด
6. ถ้าเสียบผ่าน USB ให้ดูว่าอะแดปเตอร์ที่บ้านจ่ายไฟพอตามสเปกโคม

ถ้าทำงานหน้าจอนานแล้วยังตาล้า ปวดหัว หรือมองตัวหนังสือพร่าทั้งที่แสงบนโต๊ะได้ตามเป้า ปัญหาอาจอยู่ที่สายตามากกว่าโคม ให้ไปตรวจวัดสายตากับจักษุแพทย์หรือนักทัศนมาตร และบอกเขาด้วยว่าใช้หน้าจอวันละกี่ชั่วโมง