ของเล่นกระต่ายแบบไหนดี ปลอดภัย ช่วยลับฟัน แก้เบื่อ และไม่เสี่ยงท้องอืด

ของเล่นกระต่ายที่ดีคือของที่ถูกแทะ ฉีก และกลืนไปบางส่วนแล้วยังปลอดภัย และตอบสัญชาตญาณสี่อย่างของกระต่าย คือ เคี้ยว ขุด ซ่อนตัว และคุ้ยหาอาหาร ถ้าเริ่มจากหลักนี้ ของเล่นที่ดีที่สุดหลายชิ้นจะเป็นกล่องกระดาษกับถุงกระดาษในบ้าน ส่วนของเล่นสีสดราคาแพงจากร้านบางชิ้นกลับเป็นของที่ควรเลี่ยง

กระต่ายที่อยู่ในกรงทั้งวันโดยไม่มีอะไรทำ มักเริ่มกัดซี่กรงเสียงดังตอนกลางคืน แล้วไม่นานก็หันไปแทะสายชาร์จโทรศัพท์ทันทีที่ได้ออกมา ของเล่นที่เลือกถูกช่วยลดทั้งสองเรื่องนี้ได้มาก

กระต่ายไม่ได้เล่นแบบหมาแมว

หมาวิ่งไล่ลูกบอล แมวตะครุบไม้ล่อ แต่กระต่ายเป็นสัตว์ที่ถูกล่า ธรรมชาติของมันคือหากิน ขุดโพรง และหลบซ่อน การเล่นของกระต่ายจึงดูเงียบกว่า ส่วนใหญ่เป็นการแทะ ฉีกกระดาษ คุ้ยกองหญ้า ผลักของด้วยจมูก หรือโยนของเล็กๆ ขึ้นด้วยปาก

อีกเรื่องที่เจ้าของมือใหม่ไม่ค่อยรู้ คือฟันกระต่ายงอกตลอดชีวิต ตามข้อมูลของ RSPCA การเคี้ยวหญ้าแห้งที่มีเส้นใยสูงเป็นตัวหลักที่ช่วยให้ฟันสึกเท่ากัน ของเล่นสำหรับแทะเป็นตัวเสริม ไม่ได้แทนหญ้า ถ้ากระต่ายมีบล็อกไม้ให้แทะเต็มกรงแต่หญ้าหมดตั้งแต่บ่าย ฟันก็ยังมีโอกาสงอกผิดรูปได้อยู่ดี

ปัญหาที่เกิดจากกระต่ายไม่มีอะไรทำ ที่เราเห็นบ่อย มีดังนี้

• กัดซี่กรงซ้ำๆ จนฟันหน้าบิ่นหรือเหยิน
• ขุดพรมหรือมุมโซฟาจนเป็นรู
• แทะสายไฟ ซึ่งอันตรายถึงชีวิต
• อ้วนขึ้นเพราะเคลื่อนไหวน้อย แล้วเลียทำความสะอาดก้นตัวเองไม่ถึง
• เครียดจนกินน้อยลง ซึ่งในกระต่ายแปลว่าลำไส้ช้าลงทันที

จับคู่ของเล่นกับสัญชาตญาณ

วิธีเลือกที่ใช้ได้จริงคือดูว่าของชิ้นนั้นตอบสัญชาตญาณข้อไหน แล้วจัดให้ครบทุกข้อ ไม่ต้องซื้อหลายชิ้นในข้อเดียว

สัญชาตญาณ	ของเล่นที่ใช้ได้	ตัวอย่างวัสดุ	ความถี่ในการเปลี่ยน
เคี้ยวและลับฟัน	บล็อกไม้ ลูกบอลหญ้าสาน ตะกร้าสาน	ไม้แอปเปิล วิลโลว์ หญ้าทะเลสาน หวายไม่เคลือบ	เมื่อเหลือชิ้นเล็กกว่ากำปั้นกระต่าย
ขุด	กล่องขุด ถาดขุด	กล่องกระดาษหรือกระบะใส่กระดาษฉีก หญ้า หรือทรายสำหรับเด็ก	เททิ้งเมื่อเปียกหรือมีมูลปน
ซ่อนตัว	อุโมงค์ บ้านกล่อง	กล่องกระดาษเจาะสองทาง ท่อกระดาษแข็ง อุโมงค์ผ้าหรือหญ้า	เปลี่ยนกล่องทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์
คุ้ยหาอาหาร	ของเล่นซ่อนอาหาร	ถุงกระดาษ แกนกระดาษยัดหญ้า กล่องไข่กระดาษ	ทิ้งหลังใช้ทุกครั้ง
ผลักและโยน	ของชิ้นใหญ่น้ำหนักเบา	ลูกบอลหญ้า ห่วงไม้ ของเล่นเด็กพลาสติกแข็งชิ้นใหญ่	ตรวจรอยฟันทุกวัน

RSPCA แนะนำของในหมวดเดียวกันนี้ เช่น กระดาษฉีก ถุงกระดาษที่ตัดหูหิ้วออก กล่องเจาะรูให้ซ่อนตัว ท่อยัดหญ้า และกล่องขุด โดยย้ำว่าวัสดุต้องไม่เป็นพิษและขอบต้องเรียบ

ข้อควรรู้เรื่องล้อวิ่ง ล้อแบบแฮมสเตอร์ไม่เหมาะกับกระต่ายเลย กระต่ายวิ่งด้วยการกระโดด กระดูกสันหลังยาวและเปราะ การวิ่งในล้อทำให้หลังโค้งผิดท่าและขาติดซี่ล้อได้ สิ่งที่กระต่ายต้องการคือพื้นที่วิ่งจริง

วัสดุที่ให้แทะได้ และวัสดุที่ต้องเก็บให้พ้น

หลักง่ายที่สุดคือ ถ้ากระต่ายกินชิ้นนั้นเข้าไปหนึ่งคำ จะเกิดอะไรขึ้น กระดาษสีน้ำตาลหนึ่งคำผ่านลำไส้ได้ พลาสติกหนึ่งคำอาจค้างอยู่ในกระเพาะ

วัสดุที่ใช้ได้

• หญ้าแห้งและของเล่นที่สานจากหญ้า
• กระดาษแข็งสีธรรมชาติที่แกะเทปกาวและสติกเกอร์ออกแล้ว
• ถุงกระดาษสีน้ำตาล กระดาษฉีก และกล่องไข่กระดาษ
• ไม้ผลที่ไม่พ่นยา เช่น แอปเปิล และไม้วิลโลว์
• ตะกร้าหวายหรือฟางที่ไม่ทาแล็กเกอร์
• ลูกสนที่ล้างและตากแห้งสนิท ซึ่ง Merck Veterinary Manual ระบุว่าใช้ให้แทะได้

วัสดุที่ควรเลี่ยง

วัสดุ	ปัญหาที่เกิด
พลาสติกนิ่ม ยาง โฟม	แทะขาดเป็นชิ้น กลืนแล้วไม่ย่อย
ผ้าที่มีเส้นด้ายหลุด ผ้าขนแกะ ไหมพรม	เส้นใยพันฟันหรือจับตัวในกระเพาะ
ไม้อัด ไม้ทาสี ไม้เคลือบ	กาวและสีเป็นสารเคมี
ไม้จากต้นเชอร์รี พีช พลัม หรือไม้ที่ไม่รู้ชนิด	ไม้บางชนิดเป็นพิษ ไม่คุ้มที่จะเดา
ขี้กบไม้และขี้เลื่อยในคอกเปิด	ฝุ่นระคายทางเดินหายใจ
กระดาษมันหรือกระดาษพิมพ์สีเต็มแผ่น	หมึกและสารเคลือบ
ของเล่นหมาแมวที่มีกระดิ่งเล็กหรือตาพลาสติก	ชิ้นเล็กหลุดแล้วกลืนได้

ตามคู่มือของ Merck สำหรับเจ้าของสัตว์ ขี้กบไม้และขี้เลื่อยไม่เหมาะเป็นพื้นคอกเพราะฝุ่นมาก ส่วนกระบะทรายไม่ควรใช้ทรายดินเหนียวหรือทรายจับก้อน เพราะถ้ากระต่ายกินเข้าไปจะอุดตันทางเดินอาหาร ควรใช้เม็ดกระดาษรีไซเคิลหรือหญ้าแทน

ของเล่นทำเองจากของในบ้าน งบแทบเป็นศูนย์

ของเล่นที่กระต่ายเราเล่นนานที่สุดไม่เคยเป็นของที่ซื้อมา แต่เป็นกล่องลังที่เพิ่งได้จากการสั่งของออนไลน์

1. กล่องเจาะสองประตู ตัดรูกว้างพอให้ตัวลอดได้สบายสองด้าน กระต่ายชอบที่หลบที่มีทางออกมากกว่าหนึ่งทาง ใส่หญ้าไว้ด้านในหนึ่งกำมือ
2. แกนกระดาษชำระยัดหญ้า พับปลายสองข้างเข้าหากัน ให้กระต่ายต้องดึงและฉีกกว่าจะได้กิน ใช้แกนที่ไม่มีกาวเหลือ
3. ถุงกระดาษซ่อนผัก ตัดหูหิ้วออกตามที่ RSPCA แนะนำ ใส่หญ้าครึ่งถุงกับผักใบหนึ่งกำมือ พับปากถุงหลวมๆ
4. กล่องขุด ใช้กล่องกระดาษสูงประมาณ 20 ถึง 30 ซม. หรือกระบะพลาสติก ใส่กระดาษฉีกเป็นเส้นสูงครึ่งกล่อง แล้วโรยเม็ดอาหารสองสามเม็ดลงไป
5. กล่องไข่ซ่อนขนม ใส่ใบผักชิ้นเล็กในแต่ละช่องแล้วปิดฝา
6. อุโมงค์ต่อกล่อง เอากล่องรองเท้าสามสี่ใบเจาะทะลุต่อกัน วางชิดผนังเพื่อให้กระต่ายรู้สึกปลอดภัย

ในอากาศชื้นแบบบ้านเรา กระดาษที่เปียกฉี่หรือน้ำจะขึ้นราเร็ว ถ้าเห็นจุดดำหรือได้กลิ่นอับ ให้ทิ้งเลย ไม่ต้องเสียดาย

ปริมาณกิจกรรมต่อวันที่ควรมี

ของเล่นช่วยได้เฉพาะเวลาที่กระต่ายอยู่ในพื้นที่ที่ใหญ่พอจะเล่น Merck Veterinary Manual ให้ขนาดกรงขั้นต่ำสำหรับกระต่ายหนึ่งตัวไว้ตามขนาดสายพันธุ์ และย้ำว่ากรงใหญ่ไม่ได้แทนการได้ออกมาวิ่งนอกกรงทุกวันในพื้นที่ปลอดภัยที่มีคนดูแล

ขนาดสายพันธุ์	กรงขั้นต่ำต่อหนึ่งตัว (โดยประมาณ)	ตัวอย่าง
เล็ก	46 x 61 ซม.	เนเธอร์แลนด์ดวาร์ฟ ฮอลแลนด์ลอป
กลางถึงใหญ่	61 x 76 ซม.	มินิเร็กซ์ ไลอ้อนเฮด ขนาดตัวโต
ยักษ์	76 x 91 ซม. สูง 41 ถึง 46 ซม.	เฟลมมิชไจแอนท์

ตัวเลขนี้เป็นขั้นต่ำ ถ้าเลี้ยงสองตัวต้องใหญ่กว่านี้ บ้านที่เลี้ยงในคอนโดหลายบ้านเลือกใช้คอกพับได้แทนกรง แล้ววางกล่องซ่อนตัวหนึ่งกล่อง กล่องขุดหนึ่งกล่อง และของแทะสองชิ้นไว้ในคอก ซึ่งพอดีกับพื้นที่ประมาณ 1 x 1.5 เมตร

เรื่องอากาศสำคัญกับเวลาเล่นมาก Merck ระบุว่ากระต่ายที่อยู่ในอุณหภูมิสูงกว่า 27 องศาเซลเซียสเป็นเวลานานเริ่มป่วยได้ และความร้อนชื้นทำให้เกิดภาวะเครียดจากความร้อนถึงตาย บ้านเราเกิน 27 องศาเกือบทั้งปี จึงควรย้ายช่วงเล่นไปเช้าตรู่กับหัวค่ำ และให้กระต่ายอยู่ในห้องที่เปิดพัดลมหรือแอร์ช่วงกลางวัน รายละเอียดการดูแลช่วงร้อนดูได้ที่ ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าร้อน

ตารางหนึ่งวันที่ใช้ได้ในบ้านคนทำงาน

กระต่ายตื่นตัวช่วงเช้ามืดและพลบค่ำ ซึ่งลงตัวกับเวลาที่คนทำงานอยู่บ้านพอดี

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ	ของเล่นที่ใช้
6.00 ถึง 7.30 น.	เปลี่ยนหญ้าและน้ำ เก็บมูล ปล่อยวิ่งนอกกรง	ถุงกระดาษซ่อนผักใบ
8.00 ถึง 17.00 น.	กระต่ายพัก อยู่ในคอกที่ร่มและระบายอากาศดี	กล่องซ่อนตัว ของแทะ 1 ถึง 2 ชิ้น หญ้ากองใหญ่
18.00 ถึง 21.00 น.	ปล่อยวิ่งรอบสอง นั่งเล่นด้วยที่พื้น	กล่องขุด แกนกระดาษยัดหญ้า อุโมงค์
ก่อนนอน	เติมหญ้าให้ล้น ตรวจน้ำ เก็บของเล่นที่เปียก	ของแทะชิ้นที่ปลอดภัยทิ้งไว้ได้

ถ้าวันไหนกลับบ้านดึก อย่างน้อยให้เติมหญ้าและเปลี่ยนของในถุงกระดาษใหม่ การได้คุ้ยหาของใหม่ห้านาทีช่วยได้มากกว่าการไม่มีอะไรเลย

พาของเล่นใหม่เข้ากรงอย่างไรไม่ให้กระต่ายตกใจ

กระต่ายหลายตัวกลัวของใหม่ก่อนจะชอบ ขั้นตอนที่ใช้ได้กับกระต่ายขี้ระแวงคือ

1. วางของใหม่ไว้ขอบคอก ห่างจากที่นอนประจำ ให้กระต่ายเดินมาดมเองได้
2. ถูของชิ้นนั้นกับหญ้าในคอกก่อน ให้มีกลิ่นคุ้นเคย
3. ใส่ใบผักชิ้นเล็กไว้ในหรือบนของเล่น เป็นเหตุผลให้เข้ามาใกล้
4. นั่งบนพื้นในระดับสายตาและอยู่นิ่งๆ ไม่ยื่นของเข้าไปจ่อหน้า
5. ถ้ากระต่ายกระทืบเท้าหลังหรือวิ่งหนี ให้ถอยของออกไปไกลขึ้นแล้วลองใหม่วันรุ่งขึ้น

การหมุนเวียนของเล่นช่วยให้ของเดิมกลับมาน่าสนใจ เราแบ่งของเป็นสองชุด สลับกันทุกสัปดาห์ ส่วนกล่องซ่อนตัวหลักให้คงไว้ที่เดิม เพราะกระต่ายต้องการที่หลบที่คาดเดาได้

กระต่ายสองตัวกับของเล่นชุดเดียว

กระต่ายเป็นสัตว์สังคม หลายตัวมีความสุขกว่าเมื่อมีเพื่อน แต่ของเล่นกับที่ซ่อนเป็นต้นเหตุการแย่งได้ หลักที่ใช้คือ

• ที่ซ่อนตัวอย่างน้อยเท่าจำนวนกระต่ายบวกหนึ่ง
• อุโมงค์ต้องมีทางออกสองทาง ตัวที่ถูกไล่จะได้มีทางหนี
• จุดวางหญ้าสองจุด ห่างกันพอสมควร
• ทำหมันทั้งคู่ก่อนจับคู่ และให้เจอกันครั้งแรกในพื้นที่ที่ไม่ใช่อาณาเขตของตัวใดตัวหนึ่ง

ถ้ามีการไล่กัดจนขนหลุดเป็นกระจุกหรือมีแผล ให้แยกกันทันทีและปรึกษาสัตวแพทย์ที่รักษากระต่าย ส่วนกระต่ายที่อยู่ตัวเดียว RSPCA ระบุว่ากระจกยึดแน่นช่วยแก้เหงาได้ชั่วคราวเท่านั้น ไม่ได้แทนเพื่อนจริง

ตรวจของเล่นสัปดาห์ละครั้ง ใช้เวลาห้านาที

• ทิ้งบล็อกไม้ที่เหลือชิ้นเล็กหรือมีเสี้ยนแหลม
• ทิ้งกล่องกระดาษที่เปียกฉี่ ขึ้นรา หรือยุบ
• ดึงเส้นด้ายหรือเส้นหญ้าสานที่หลุดยาวออก
• ซักผ้าปูด้วยน้ำเปล่าหรือผงซักฟอกไม่มีน้ำหอม ตากแดดให้แห้ง
• ดูรอยฟันบนของเล่นพลาสติกแข็ง ถ้าเริ่มมีรอยแทะลึก เก็บออก

ระหว่างตรวจ ให้ดูมูลกระต่ายไปด้วย มูลที่ปกติเป็นเม็ดกลมขนาดใกล้กัน ถ้ามูลเล็กลง เป็นสาย หรือมีเส้นกระดาษหรือเส้นใยปน แปลว่ากระต่ายกินของเล่นมากเกินไป ให้ลดของชิ้นนั้นลงและเพิ่มหญ้า ข้อมูลเรื่องอาหารหลักอ่านต่อได้ที่ อาหารกระต่ายกินอะไรได้บ้าง

พาไปหาหมอทันทีถ้า

บางครั้งกระต่ายเลิกเล่นเพราะป่วย ไม่ใช่เพราะเบื่อ และระบบย่อยของกระต่ายทรุดเร็วกว่าหมาแมวมาก

• ไม่กินหญ้าและไม่ถ่ายนานเกิน 12 ชั่วโมง
• ท้องป่องตึง นั่งหลังค่อม หรือบดฟันเสียงดัง
• น้ำลายไหล ปากเปียก หรือแทะของได้แต่เคี้ยวไม่ได้ ซึ่งมักเป็นปัญหาฟัน
• หายใจหอบ หูร้อน นอนแผ่ในวันอากาศร้อน
• หัวเอียง เดินเซ หรือเป็นอัมพาตขาหลังหลังกระโดด

ให้โทรหาคลินิกที่รับรักษาสัตว์เลี้ยงพิเศษก่อนออกจากบ้าน เพราะคลินิกหมาแมวทั่วไปบางแห่งไม่รับกระต่าย ถามตรงๆ ว่ามีสัตวแพทย์ที่ดูกระต่ายอยู่เวรหรือไม่ ถ้าเพิ่งเริ่มเลี้ยงและยังไม่มีคลินิกประจำ ดูวิธีเตรียมตัวได้ที่ เลี้ยงกระต่ายมือใหม่ และถ้ากระต่ายตัวเมียเริ่มดึงขนทำรังหรือขนกระดาษเข้ากล่องมากผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณตั้งท้องหรือท้องเทียม อ่านเพิ่มที่ กระต่ายท้องกี่เดือน

สามอย่างแรกที่ควรมีคือกล่องกระดาษเจาะสองทาง ถุงกระดาษซ่อนผัก และกล่องขุดหนึ่งใบ ทั้งหมดแทบไม่มีค่าใช้จ่าย แล้วค่อยเพิ่มของแทะจากไม้แอปเปิลหรือหญ้าสานเมื่อรู้ว่ากระต่ายของเราชอบแบบไหน