เลี้ยงกระต่ายสำหรับมือใหม่ ที่อยู่ ความร้อน อาหาร วัคซีน

กระต่ายเหมาะกับบ้านที่มีพื้นที่ร่มเย็น ระบายอากาศดี มีเวลาให้ทุกวัน และยอมรับว่าต้องมีค่ารักษากับสัตวแพทย์เฉพาะทางเป็นครั้งคราว ถ้าบ้านร้อนอบอ้าวตลอดวันและไม่มีห้องที่ปรับให้เย็นได้ ควรเลื่อนการรับออกไปก่อน ส่วนที่เหลือในบทความเป็นรายการสิ่งที่ต้องเตรียมเป็นลำดับ ตั้งแต่ที่อยู่ไปจนถึงวัคซีน

ห้าข้อที่ต้องตอบก่อนรับกระต่ายกลับบ้าน

ลูกกระต่ายตัวเล็กในร้านน่ารักจนคนตัดสินใจจากความรู้สึก ลองตอบข้อเหล่านี้ก่อน

1. บ้านมีมุมที่เย็นพอไหม RSPCA ระบุว่าช่วงอุณหภูมิที่เหมาะคือ 10-20 องศาเซลเซียส และเมื่ออุณหภูมิใกล้ 20 องศาหรือมีแดดต้องมีร่มเงาให้มาก ซึ่งหมายความว่าในประเทศไทย ห้องที่อากาศไม่เย็นและไม่ถ่ายเทจะอันตรายสำหรับกระต่ายได้
2. มีพื้นที่ให้กี่ตารางเมตร คอกสำหรับกระต่ายขนาดกลาง 2 ตัวตามที่ RSPCA ระบุคือ 3 x 2 x 1 เมตรรวมที่นอนและที่วิ่ง
3. จะเลี้ยงกี่ตัว เพราะกระต่ายต้องการเพื่อนที่เข้ากันได้
4. มีเวลาทุกวันไหม เก็บที่ขับถ่ายทุกวัน เปลี่ยนหญ้า น้ำ และให้ออกวิ่ง
5. ใกล้บ้านมีสัตวแพทย์ที่รักษากระต่ายหรือสัตว์เลี้ยงพิเศษหรือไม่ คลินิกสัตว์ทั่วไปหลายแห่งไม่ถนัดกระต่าย ควรถามก่อนรับ ไม่ใช่รอให้ป่วย

ถ้ามีข้อใดตอบว่าไม่ ให้แก้ข้อนั้นก่อน ส่วนใหญ่แก้ได้ด้วยการจัดห้องใหม่ ไม่ต้องเลิกเลี้ยง

ความร้อน: ปัญหาอันดับหนึ่งที่เจ้าของไทยต้องวางแผน

RSPCA ใช้ช่วง 10-20 องศาเซลเซียสเป็นกรอบ ซึ่งเกณฑ์นี้เขียนตามสภาพอากาศของสหราชอาณาจักร แต่กระต่ายเป็นสัตว์ชนิดเดียวกัน ร่างกายจึงไวต่อความร้อนเท่าเดิม ตามแนวปฏิบัติทั่วไปของผู้เลี้ยง ถ้าอุณหภูมิในห้องขึ้นถึงราว 28-30 องศาก็เริ่มเสี่ยงฮีทสโตรก ควรปรึกษาสัตวแพทย์ที่ดูแลกระต่ายว่าช่วงอุณหภูมิที่ปลอดภัยสำหรับกระต่ายของคุณคือเท่าไร

แนวทางที่เจ้าของกระต่ายในเมืองร้อนใช้กันทั่วไป:

• ให้กระต่ายอยู่ในห้องที่เปิดแอร์หรือมีลมถ่ายเท ไม่อยู่ใต้หลังคาสังกะสีหรือริมกระจกที่โดนแดด
• วางพื้นกระเบื้องหรือหินเรียบให้นอนเย็นๆ ตั้งขวดน้ำแช่เย็นหุ้มผ้าไว้ในคอกให้พิงได้
• เปลี่ยนน้ำวันละ 2 ครั้ง RSPCA แนะนำให้เปลี่ยนน้ำสองครั้งต่อวัน และเฝ้าสังเกตสาหร่ายในภาชนะช่วงอากาศร้อน
• อย่าพากระต่ายออกวิ่งนอกบ้านช่วงแดดจัด

อาการเตือนว่าร้อนเกินไป ได้แก่ นอนแผ่ หายใจเร็ว หูแดงร้อน น้ำลายไหล หรือซึม ให้ย้ายไปที่เย็นทันทีและพาไปสัตวแพทย์ อย่าราดน้ำเย็นจัดทั้งตัว

ที่อยู่: ขนาด จำนวนที่หลบ และการทำความสะอาด

รายละเอียดจาก RSPCA ที่ใช้ได้ตรงๆ คือ

• คอกสำหรับกระต่ายขนาดกลาง 2 ตัวขั้นต่ำ 3 x 2 x 1 เมตร รวมส่วนที่นอนและที่วิ่ง ยิ่งกว้างยิ่งดี
• ความสูงอย่างน้อย 1 เมตร เพื่อให้กระต่ายยืนสองขาได้โดยหูไม่ชนเพดาน
• กรงเล็กแบบ hutch ไม่ควรเป็นที่อยู่ทั้งหมด
• ต้องมีส่วนที่นอนหลักที่กระต่ายทุกตัวพักได้พร้อมกัน และมีที่หลบเพิ่ม 1 ที่ต่อกระต่าย 1 ตัว บวกอีก 1 ที่
• ที่ขับถ่ายทำความสะอาดทุกวัน ทั้งคอกล้างสัปดาห์ละครั้ง
• กระต่ายที่เลี้ยงในบ้านควรอยู่ในคอกอย่างน้อย 48 ชั่วโมงเพื่อปรับตัวก่อนจะปล่อยวิ่งในบ้าน

กระต่ายกระฉับกระเฉงที่สุดตอนเช้ามืด เย็น และกลางคืน RSPCA ระบุไว้ ตัวอย่างเช่น ถ้าเลี้ยงในคอนโด ช่วงที่เจ้าของไปทำงานตอนกลางวัน กระต่ายจะนอนเป็นส่วนใหญ่ แต่เสียงขุดและเคี้ยวตอนเช้ามืดอาจรบกวนห้องข้างๆ ควรปูพื้นให้ซับเสียง

อาหารสรุปให้สั้นที่สุด

RSPCA ระบุสัดส่วนที่ใช้เป็นหลัก ได้แก่ หญ้าแห้งและหญ้าสดราว 85% ผักใบเขียวและสมุนไพรราว 10% และอาหารเม็ดสำหรับกระต่ายราว 5%

• ต้องมีหญ้าแห้งคุณภาพดีให้กินไม่อั้น ปริมาณต่อวันอย่างน้อยกองใหญ่เท่าตัวกระต่าย
• ผักใบเขียวล้างแล้วหนึ่งกำมือใหญ่ต่อวัน หมุนเวียนหลายชนิด
• อาหารเม็ดสำหรับผู้ใหญ่ประมาณ 25 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก. อย่าเติมเต็มชามตลอดเพราะกระต่ายจะกินหญ้าน้อยลง
• น้ำสะอาดตลอดเวลา

อาหารแบบมูสลี่ที่เป็นเม็ดหลายสีผสมธัญพืช RSPCA เตือนว่าทำให้เลือกกินและเสี่ยงปัญหาฟันกับลำไส้ รายละเอียดชนิดผักที่ให้ได้และห้ามให้อยู่ในบทความ กระต่ายกินอะไรได้บ้าง และการจัดสัดส่วนตามวัยดูใน อาหารกระต่ายกินอะไรได้บ้าง หญ้า ผัก อาหารเม็ด

ของที่ควรซื้อก่อนรับ และของที่ยังไม่ต้องซื้อ

ซื้อก่อนรับ	เหตุผล	ยังไม่ต้องซื้อ
คอกหรือรั้วกั้นเล่นขนาดใหญ่	พื้นที่เป็นเรื่องแรก	ล้อวิ่งแบบหนู ใช้ไม่ได้กับกระต่าย
หญ้าแห้งทิมโมธีถุงใหญ่พร้อมกล่องเก็บแห้ง	อาหารหลัก	อาหารเม็ดหลายถุงเก็บสต็อก วิตามินเสื่อมเร็ว
กล่องหรืออุโมงค์ให้หลบ 1 ที่ต่อตัว บวก 1	RSPCA แนะนำ	เสื้อผ้าหรือสายจูงที่ไม่ได้ฝึก
กระบะขับถ่ายและวัสดุรองจากกระดาษ	สอนขับถ่ายเป็นที่ได้	ทรายแมวชนิดจับก้อนมีฝุ่น กระต่ายอาจกินและท้องอืด
ชามน้ำหนักตัวแน่น หรือขวดน้ำสำรอง	RSPCA แนะนำชามหนัก	ของเล่นพลาสติกชิ้นเล็ก
ของเล่นเคี้ยวจากไม้ปลอดภัยหรือกระดาษ	ลับฟันและแก้เบื่อ ดู ของเล่นกระต่าย	ของเล่นแมวที่มีกระดิ่งหรือขนนก

เลี้ยงตัวเดียวหรือเป็นคู่

RSPCA แนะนำว่ากระต่ายต้องมีเพื่อนที่เข้ากันได้อย่างน้อยหนึ่งตัว และต้องมีทั้งพื้นที่อยู่ด้วยกันและพื้นที่อยู่ลำพัง การจับคู่แบบโยนเข้าด้วยกันทำให้ทะเลาะจนเจ็บได้ ควรให้ทำความรู้จักผ่านรั้วกั้นก่อน แล้วค่อยเจอกันในพื้นที่กลางที่ไม่ใช่ถิ่นของใคร

เรื่องที่ต้องรู้ก่อนจับคู่ต่างเพศ: กระต่ายเจริญพันธุ์เร็วและท้องใหม่ได้เร็วหลังคลอด การตั้งท้องอยู่ที่ประมาณหนึ่งเดือน อ่านต่อใน กระต่ายท้องกี่เดือน ถ้าไม่ต้องการลูก ควรคุยกับสัตวแพทย์เรื่องการทำหมันก่อนนำมาอยู่รวมกัน

วัคซีนและการดูแลป้องกัน

RSPCA ระบุว่ากระต่ายต้องได้รับการป้องกันโรคไมกโซมาโตซิส RHD และ RHD2 ซึ่งมักเสียชีวิตและไม่มียารักษาที่ได้ผล วัคซีนมี 2 แบบ

• วัคซีนรวมป้องกันไมกโซมาโตซิสและ RHD ฉีดได้ตั้งแต่อายุ 5 สัปดาห์ และต้องฉีดวัคซีน RHD2 แยกที่อายุ 10 สัปดาห์
• วัคซีนเข็มเดียวป้องกันทั้งสามโรค ฉีดได้ตั้งแต่ 5 สัปดาห์ แต่อาจไม่เหมาะกับกระต่ายที่เคยฉีดไมกโซมาโตซิสแต่ไม่เคยฉีด RHD2

ข้อมูลนี้เป็นแนวทางของ RSPCA สหราชอาณาจักร ชนิดวัคซีนที่มีจริงในไทยและตารางเข็มต่างกันได้ ให้ถามสัตวแพทย์ที่ดูแลกระต่ายว่ามีวัคซีนใดและควรฉีดเมื่อไร RSPCA ยังแนะนำให้ฉีดบูสเตอร์สม่ำเสมอ ควบคุมแมลง ล้างฆ่าเชื้อคอกบ่อยๆ และกันกระต่ายออกจากกระต่ายป่าหรือกระต่ายที่ป่วย

วันแรกถึงสัปดาห์แรก: ทำน้อยและทำเงียบ

กระต่ายเป็นสัตว์ที่ถูกล่า การเปลี่ยนที่ทำให้เครียดง่าย

• วันที่ 1-2: ปล่อยให้อยู่ในคอก มีที่หลบ หญ้า และน้ำ อย่าอุ้มบ่อย
• วันที่ 3-5: นั่งอยู่ในคอกเงียบๆ ให้ผักจากมือ ให้กระต่ายเข้าหาเอง
• สัปดาห์ที่ 2: เปิดพื้นที่วิ่งทีละห้อง ตรวจว่าไม่มีสายไฟหรือพืชอันตรายในโซนนั้น
• ทุกวัน: เช็กว่ากินหญ้า ถ่ายเม็ดกลม และเคลื่อนไหวปกติ

ข้อควรทำที่ส่วนมากไม่ทำ คือชั่งน้ำหนักทุกสัปดาห์ด้วยเครื่องชั่งครัว น้ำหนักที่ลดเป็นสัญญาณก่อนอาการอื่น

ตารางดูแลประจำ

ความถี่	งาน
วันละ 2 ครั้ง	เปลี่ยนน้ำ เช็กการกินและการถ่าย
ทุกวัน	เติมหญ้าใหม่ ล้างผัก เก็บกระบะขับถ่าย ให้ออกวิ่ง
สัปดาห์ละครั้ง	ล้างคอกทั้งหมด ชั่งน้ำหนัก ตรวจเล็บ ตรวจก้นว่าสะอาดหรือไม่
ทุกเดือน	ตรวจฟันและหูด้วยตา ตรวจของเล่นที่ชำรุด
ปีละครั้ง	ตรวจสุขภาพและฉีดบูสเตอร์ตามคำแนะนำสัตวแพทย์

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ

ตัวเลขนี้เป็นประมาณการเพื่อวางแผน ราคาจริงต่างกันตามร้านและพื้นที่

รายการ	ช่วงประมาณ	ความถี่
กระต่ายหนึ่งตัว	หลักร้อยถึงหลักพันบาท	ครั้งเดียว
คอก รั้วกั้น ของใช้เริ่มต้น	หลักพันถึงหลักหมื่นบาท	ครั้งเดียว
หญ้า ผัก อาหารเม็ด วัสดุรอง	หลักร้อยถึงพันกว่าบาท	ต่อเดือน
วัคซีนและตรวจสุขภาพ	หลักร้อยถึงพันบาทต่อครั้ง	ปีละครั้ง
ค่ารักษาฉุกเฉิน	ตั้งสำรองหลักพันถึงหลักหมื่นบาท	เมื่อจำเป็น

ถ้าต้องเดินทางหลายวัน ควรวางแผนคนดูแลหรือฝาก ดูแนวทางเลือกที่ฝากได้ใน ฝากสัตว์เลี้ยง เลือกอย่างไร และถามก่อนว่ารับกระต่ายหรือไม่

อาการที่ต้องพาไปหาสัตวแพทย์ทันที

• ไม่กินหรือไม่ถ่ายเกินครึ่งวัน
• ท้องป่อง นั่งหลังโก่ง ขบฟัน
• น้ำลายไหล ขนรอบปากเปียก กินหญ้ายาก
• หายใจลำบากหรือมีน้ำมูก
• ซึม นอนแผ่ในอากาศร้อน
• ก้นเปื้อนมูลเหลวต่อเนื่อง

ไม่ควรให้ยาของคนหรือยาที่ซื้อเอง ควรพาไปสัตวแพทย์ที่รักษากระต่ายและแจ้งว่าอาการเริ่มเมื่อไร ยาปฏิชีวนะบางกลุ่มอันตรายต่อลำไส้กระต่าย สัตวแพทย์จะเลือกให้เอง

ถ้าจะรับกระต่ายสุดสัปดาห์นี้ ให้เช็กตามนี้

• มีห้องหรือมุมที่เย็นและถ่ายเทอากาศ
• คอกกว้างพอและสูงพอให้ยืนสองขา
• มีหญ้าแห้งทิมโมธีและที่เก็บแห้ง
• มีที่หลบ 1 ที่ต่อตัว บวก 1
• รู้ชื่อและเบอร์สัตวแพทย์ที่รักษากระต่าย
• ถามผู้ขายหรือผู้ให้ว่าอายุเท่าไร ฉีดวัคซีนอะไรไปแล้ว
• วางแผนคนดูแลช่วงเดินทาง

ถ้าตอบไม่ครบ อย่าเพิ่งรับ ข้อที่ขาดมักไม่เสียเงินมาก ใช้เวลาจัดการไม่กี่วัน แต่ช่วยให้กระต่ายที่รับเข้าบ้านอยู่ได้ยาวกว่าที่หลายคนคาดไว้