อาหารกระต่ายกินอะไรได้บ้าง หญ้า ผัก อาหารเม็ด และของที่ห้ามให้

อาหารกระต่ายที่ถูกต้องคือหญ้าแห้งคุณภาพดีเป็นอาหารหลักที่มีให้กินตลอดเวลา เสริมด้วยผักใบเขียวสดทุกวัน อาหารเม็ดสำหรับกระต่ายในปริมาณจำกัด และผลไม้หรือแครอทเป็นขนมชิ้นเล็กเท่านั้น หลายบ้านเริ่มเลี้ยงด้วยการเทอาหารเม็ดเต็มชามตามที่ร้านแนะนำ แต่การให้อาหารเม็ดมากเกินไปเป็นสาเหตุที่พบได้ของปัญหาฟันยาวและท้องอืด

ทำไมหญ้าต้องมาก่อนทุกอย่าง

กระต่ายเป็นสัตว์กินพืชที่หมักอาหารในไส้ติ่ง ลำไส้ต้องมีใยอาหารเส้นยาวผ่านเข้าไปต่อเนื่องจึงจะเคลื่อนไหวได้ไม่หยุด ฟันกระต่ายยังงอกตลอดชีวิต การเคี้ยวหญ้าเป็นเวลาหลายชั่วโมงต่อวันทำให้ฟันสึกพอดี อาหารเม็ดเคี้ยวไม่กี่ครั้งก็กลืนได้ ฟันจึงไม่สึก

อีกเรื่องที่เจ้าของใหม่ตกใจคือการที่กระต่ายก้มกินมูลของตัวเอง มูลแบบนี้เป็นก้อนนิ่ม เป็นมันเงา ต่างจากเม็ดกลมแห้งที่เห็นในกระบะ RSPCA อธิบายว่าเป็นพฤติกรรมปกติที่ช่วยให้กระต่ายดูดซึมสารอาหารจากการหมัก ถ้าเห็นมูลนิ่มเหนียวตกค้างในที่นอนหรือติดขนก้น แปลว่าน้องไม่ได้กินกลับ ซึ่งมักบอกว่าอาหารมีใยน้อยเกินหรือน้องอ้วนจนก้มไม่ถึง

กระต่ายอาเจียนไม่ได้ และซ่อนอาการป่วยเก่ง ทุกการเปลี่ยนแปลงเรื่องอาหารจึงต้องทำช้า ๆ และดูมูลทุกวัน

สัดส่วนอาหารในหนึ่งวันของกระต่ายโต

ประเภท	สัดส่วนโดยประมาณ	ปริมาณที่ใช้ได้จริง
หญ้าแห้งหรือหญ้าสด	ราว 85%	ไม่จำกัด กองต่อวันใหญ่ประมาณตัวกระต่าย
ผักใบเขียว สมุนไพร	ราว 10%	หนึ่งกำมือใหญ่ต่อวัน หลายชนิดสลับกัน
อาหารเม็ด	ราว 5%	ราว 25 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก. หรือประมาณถ้วยไข่
ผลไม้ แครอท	ขนมเท่านั้น	ชิ้นเล็กไม่กี่ชิ้นต่อสัปดาห์
น้ำสะอาด	ตลอดวัน	เปลี่ยนวันละสองครั้ง ล้างภาชนะทุกวัน

ตัวเลขในตารางมาจากคำแนะนำของ RSPCA สำหรับกระต่ายโตที่สุขภาพดี กระต่ายที่กำลังโต ตั้งท้อง ให้นม หรือผอม ต้องการอาหารเม็ดมากกว่านี้ ส่วนกระต่ายที่อ้วนให้ลดเม็ดลงก่อน ไม่ใช่ลดหญ้า

เลือกหญ้าแห้งให้ถูกชนิดและเก็บให้ไม่ขึ้นรา

ชนิดหญ้า	เหมาะกับ	จุดที่ต้องรู้
ทิมโมธี	กระต่ายโตและสูงวัย	เลือกสีเขียวอมเหลือง กลิ่นหอม ไม่มีฝุ่น
ออร์ชาร์ด	กระต่ายที่เบื่อทิมโมธี	นุ่มกว่า ใช้ผสมสลับได้
โอ๊ต	เพิ่มความหลากหลาย	ช่อเมล็ดมีพลังงานสูงกว่า
อัลฟัลฟา	ลูกกระต่ายและแม่ที่ให้นม	แคลเซียมและโปรตีนสูง ไม่ใช้เป็นหลักในกระต่ายโต
ฟาง	รองพื้น	สารอาหารต่ำ ไม่นับเป็นอาหาร

House Rabbit Society แนะนำหญ้ากลุ่มทิมโมธี ออร์ชาร์ด และโอ๊ตสำหรับกระต่ายโต ส่วนอัลฟัลฟาเก็บไว้ให้ลูกกระต่ายและแม่ที่ให้นม

อากาศชื้นของไทยทำให้หญ้าขึ้นราง่ายกว่าประเทศที่ผลิตหญ้ามาก ผมแบ่งหญ้าถุงใหญ่ใส่ถุงผ้าหรือกล่องที่มีช่องระบาย วางสูงจากพื้น ไม่เก็บในห้องน้ำหรือใต้ระเบียงที่ฝนสาด หญ้าที่จับแล้วชื้น มีจุดขาวหรือดำ หรือมีกลิ่นอับ ให้ทิ้งทั้งส่วนนั้น หญ้าในคอกที่โดนฉี่หรือมูลต้องเปลี่ยนทุกวัน ไม่ใช่เติมทับ

ผักใบเขียวที่ให้ได้ทุกวัน และที่ให้แค่บางวัน

ล้างผักทุกชนิดให้สะอาด HRS แนะนำให้แช่ผักใบอย่างน้อยสองนาทีและเปลี่ยนน้ำหลายรอบ แล้วสะเด็ดน้ำก่อนให้

ผักที่แนะนำให้สลับเป็นประจำ หาซื้อง่ายในตลาดไทย ได้แก่

• ผักกาดโรเมน กรีนโอ๊ค เรดโอ๊ค (หลีกเลี่ยงผักกาดแก้วที่ใยน้อยและน้ำมาก)
• ผักชี ผักชีฝรั่ง และใบแครอท
• ใบโหระพาและสะระแหน่ในปริมาณพอดี
• ต้นอ่อนทานตะวันและต้นอ่อนผักบุ้ง

ผักที่ให้แค่บางวันหรือปริมาณน้อย

• ผักตระกูลกะหล่ำ เช่น บรอกโคลี คะน้า กวางตุ้ง บางตัวท้องอืด
• ผักโขมและปวยเล้ง ซึ่งมีออกซาเลตสูง ให้เป็นครั้งคราว
• พริกหวาน แตงกวา ใช้เป็นผักไม่ใช่ใบ ให้น้อย

ให้ผักชนิดใหม่ทีละชนิด ปริมาณเท่าใบไม้สองใบ แล้วดูมูล 24 ชั่วโมง มูลยังกลมแห้งก็เพิ่มได้ มูลนิ่มหรือเหลวให้หยุดชนิดนั้น

แครอทกับผลไม้ ขนมที่ต้องคุม

ภาพกระต่ายกินแครอทมาจากการ์ตูน RSPCA ระบุตรง ๆ ว่าแครอทไม่ใช่อาหารที่ดีที่สุดสำหรับกระต่ายเพราะน้ำตาลสูง ใช้ใบแครอทแทนหัวดีกว่า ส่วนผลไม้ HRS แนะนำราวหนึ่งช้อนชาต่อน้ำหนักตัวประมาณหนึ่งกิโลกรัมต่อวันเป็นเพดาน ควรให้น้อยกว่านั้น และใช้เป็นรางวัลตอนฝึกให้น้องเข้าคอกหรือขึ้นตาชั่ง

ผลไม้ที่ใช้ได้เป็นชิ้นเล็ก เช่น แอปเปิลไม่มีเมล็ด กล้วยหั่นบาง ฝรั่ง สตรอว์เบอร์รี่ ผลไม้แห้งหวานจัดและเยลลี่ขนมสำหรับกระต่ายที่ขายในร้าน ไม่จำเป็นเลย

อาหารที่ห้ามให้กระต่ายเด็ดขาด

อาหาร	เหตุผล
หัวหอม กระเทียม ต้นหอม	เป็นพิษต่อเม็ดเลือด
ช็อกโกแลต ขนมหวาน	เป็นพิษ และน้ำตาลทำลายสมดุลลำไส้
ขนมปัง ข้าว บิสกิต มันฝรั่ง	แป้งสูง หมักผิดที่ในลำไส้
อะโวคาโด	เป็นพิษต่อกระต่าย
ผักผลไม้เน่าหรือขึ้นรา	เชื้อราและแบคทีเรีย
ไม้ประดับในบ้าน	หลายชนิดเป็นพิษ ตรวจก่อนปล่อยวิ่ง

อาหารเม็ดแบบไหนควรอยู่ในชาม

เลือกอาหารเม็ดเนื้อเดียวที่ทุกเม็ดหน้าตาเหมือนกัน ไม่ใช่อาหารแบบมูสลี่ที่มีเมล็ดธัญพืชสีสันหลายแบบ RSPCA ไม่แนะนำมูสลี่ เพราะกระต่ายเลือกกินเฉพาะชิ้นที่อร่อย แล้วทิ้งส่วนที่มีประโยชน์ นำไปสู่ปัญหาฟัน ลำไส้ และอ้วน

• ใยอาหารบนฉลากสูง HRS แนะนำราว 18% ขึ้นไปสำหรับเม็ดสูตรทิมโมธี
• ไม่มีผลไม้แห้ง เมล็ด ถั่ว ข้าวโพด หรือเม็ดโยเกิร์ตผสม
• ซื้อถุงเล็กที่ใช้หมดใน 1 ถึง 2 เดือน เก็บแห้งและเย็น
• ตวงด้วยตาชั่งครัวจริง ไม่ใช้กะด้วยตา เพราะ 25 กรัมดูน้อยกว่าที่คิด

ถ้าน้องติดมูสลี่อยู่ RSPCA แนะนำให้ค่อย ๆ ผสมเม็ดเนื้อเดียวเพิ่มขึ้นใน 14 ถึง 28 วัน ภาพรวมการเลือกอาหารสำหรับสัตว์เลี้ยงหลายชนิดอยู่ที่ อาหารสัตว์ เลือกอย่างไรให้เหมาะกับสัตว์เลี้ยง

อาหารตามวัย ตั้งแต่ลูกกระต่ายถึงตัวสูงวัย

วัย	อาหารที่เน้น	หมายเหตุ
ลูกกระต่าย 3 ถึง 7 สัปดาห์	นมแม่ ตามด้วยหญ้าอัลฟัลฟาและเม็ดสูตรอัลฟัลฟา	ไม่แยกจากแม่ก่อนเวลา
วัยรุ่น 7 สัปดาห์ถึง 7 เดือน	อัลฟัลฟาและเม็ดไม่จำกัด เริ่มผักทีละน้อยจากราว 12 สัปดาห์	เพิ่มผักทีละชนิด
วัยหนุ่มสาว 7 เดือนถึง 1 ปี	เปลี่ยนเป็นหญ้าทิมโมธี ลดเม็ดลง	ช่วงนี้อ้วนง่าย
โตเต็มวัย 1 ถึง 5 ปี	สัดส่วน 85 10 5 ตามตารางข้างบน	ชั่งน้ำหนักทุกเดือน
สูงวัย 6 ปีขึ้นไป	หญ้าไม่จำกัด ถ้าผอมเสริมอัลฟัลฟาตามสัตวแพทย์	ตรวจฟันและข้อปีละสองครั้ง

ช่วงวัยตามตารางอ้างอิงแนวทางของ House Rabbit Society การเปลี่ยนจากอัลฟัลฟาไปทิมโมธีให้ผสมทีละน้อยใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ ส่วนแม่กระต่ายที่ตั้งท้องและให้นมต้องการพลังงานและแคลเซียมมากกว่าปกติ รายละเอียดการดูแลช่วงนั้นอยู่ที่ กระต่ายท้องกี่เดือน

ตารางหนึ่งวันที่ใช้จริงในบ้าน

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
เช้า	ทิ้งหญ้าเก่าที่เปื้อน เติมหญ้าใหม่เต็มราง เปลี่ยนน้ำ ให้เม็ดที่ตวงแล้ว
กลางวัน	ดูว่าหญ้ายังเหลือ เติมถ้าพร่อง
เย็น	ผักใบล้างสะอาดสองถึงสามชนิด เปลี่ยนน้ำรอบสอง
ก่อนนอน	เติมหญ้าอีกรอบ ดูกระบะว่ามูลกลมและมากพอ

กระต่ายกินมากที่สุดตอนเช้าตรู่และพลบค่ำ ห้องที่ร้อนเกินราว 28 ถึง 30 องศาเซลเซียสทำให้น้องกินน้อยลงและเครียดจากความร้อน ช่วงเมษายนผมวางกระเบื้องเย็นและขวดน้ำแช่แข็งห่อผ้าไว้ในคอก

น้ำ ชาม หรือขวด แบบไหนดื่มได้มากกว่า

น้ำเป็นส่วนที่หลายบ้านมองข้าม กระต่ายที่ดื่มน้ำน้อยมีมูลแห้งแข็งและลำไส้ช้าลง โดยเฉพาะหน้าร้อน ชามเซรามิกหนักเป็นตัวเลือกที่ดี เพราะกระต่ายดื่มในท่าธรรมชาติได้ง่ายกว่าขวดหัวบอลที่ต้องเลียทีละหยด แต่ชามสกปรกเร็วจากหญ้าและมูลที่ตกลงไป จึงต้องล้างทุกวัน

ถ้าใช้ขวด ให้กดหัวบอลทุกเช้าเพื่อเช็กว่าน้ำไหล หัวบอลที่ติดทำให้น้องอดน้ำทั้งวันโดยเจ้าของไม่รู้ บ้านที่ออกไปทำงานทั้งวันใช้ทั้งชามและขวดคู่กันจะปลอดภัยที่สุด ผักใบที่ล้างแล้วยังมีน้ำเกาะเล็กน้อยก็ช่วยเพิ่มน้ำให้น้องได้อีกทาง

สัญญาณจากมูลและฟันที่บอกว่าอาหารไม่ใช่

มูลคือรายงานสุขภาพประจำวันของกระต่าย มูลปกติเป็นเม็ดกลม ขนาดใกล้กัน แห้ง บี้แล้วเห็นเศษหญ้า

สิ่งที่เห็น	ความหมายที่พบบ่อย	สิ่งที่ทำ
มูลเล็กลง น้อยลง	กินหญ้าน้อย ลำไส้ช้าลง	เพิ่มหญ้า ดูภายในครึ่งวัน ไม่ดีขึ้นไปคลินิก
มูลนิ่มติดขนก้น	ผลไม้หรือเม็ดมากเกิน หรืออ้วน	ลดขนมและเม็ด เพิ่มหญ้า
มูลเหลว	ผักใหม่ไม่เข้ากัน หรือป่วย	หยุดผักใหม่ เหลวต่อเนื่องไปคลินิก
น้ำลายไหล ขนคางเปียก	ฟันกรามยาวหรือแหลม	ให้สัตวแพทย์ตรวจและตัดแต่งฟัน

ฟันที่ยาวผิดปกติแก้ด้วยอาหารอย่างเดียวไม่ได้เมื่อเป็นแล้ว ต้องให้สัตวแพทย์ดูแล แต่ป้องกันได้ด้วยหญ้าไม่จำกัดตั้งแต่เด็ก ของเล่นสำหรับแทะช่วยลดความเบื่อได้ ดูตัวอย่างที่ ของเล่นกระต่ายแบบไหนดี

สรุปสั้นที่สุดสำหรับคนเพิ่งรับน้องมา คือหญ้าต้องไม่หมดราง ผักใบทุกวัน เม็ดตวงตามน้ำหนัก ขนมนิดเดียว และดูมูลทุกเช้า พื้นฐานการเลี้ยงด้านอื่นอยู่ที่ กระต่ายสำหรับมือใหม่