กระต่ายท้องกี่เดือน นับวันคลอด สัญญาณก่อนคลอด และวิธีเตรียมรังให้แม่กระต่าย

กระต่ายตั้งท้องราวหนึ่งเดือน ส่วนใหญ่ 30 ถึง 33 วัน Petplan ระบุช่วง 31 ถึง 33 วัน ส่วน FirstVet ให้ค่าเฉลี่ย 30 ถึง 32 วัน ระยะที่สั้นขนาดนี้ทำให้เจ้าของหลายคนรู้ตัวว่าน้องท้องก็ตอนเห็นขนกองอยู่มุมคอกแล้ว ถ้าสงสัยว่ากระต่ายผสมติด ให้เริ่มนับวัน แยกตัวผู้ และเตรียมรังตั้งแต่สัปดาห์แรก สมมติว่าซื้อกระต่ายตัวเมียมาจากร้านที่เลี้ยงรวมกับตัวผู้ในกรงเดียวกัน ก็อาจได้ลูกกระต่ายโดยไม่ทันตั้งตัว จึงควรทำตามลำดับด้านล่าง

นับวันคลอดแบบสัปดาห์ต่อสัปดาห์

ช่วงวัน	สิ่งที่เกิดขึ้นโดยประมาณ	สิ่งที่เจ้าของทำ
วันที่ 1 ถึง 7	ตัวอ่อนฝังตัว ภายนอกยังไม่เปลี่ยน	จดวันผสม แยกตัวผู้ ลดความเครียด
วันที่ 8 ถึง 14	สัตวแพทย์เริ่มคลำพบก้อนตัวอ่อนได้	นัดตรวจ ไม่คลำท้องเอง
วันที่ 15 ถึง 21	ท้องเริ่มขยาย กินและดื่มมากขึ้น	เพิ่มอาหารเม็ดตามคำแนะนำ เติมน้ำบ่อยขึ้น
วันที่ 22 ถึง 27	ขุดพื้น คาบหญ้าไปมา	เตรียมกล่องรังและหญ้าแห้งสะอาด
วันที่ 28 ถึง 31	ใส่กล่องรัง แม่เริ่มจัดรัง	ย้ายคอกไปห้องเงียบ ไม่ทำความสะอาดใหญ่
วันที่ 30 ถึง 33	ถอนขนอก ท้อง มาบุรัง แล้วคลอด	ปล่อยให้แม่อยู่ลำพัง ดูจากไกล ๆ

FirstVet เล่าว่าแม่กระต่ายบางตัวทำรังล่วงหน้าไม่กี่วัน บางตัวทำในวันคลอดเลย การถอนขนจึงเป็นสัญญาณที่ใกล้มาก ส่วนการคลอดมักเกิดตอนกลางคืนหรือเช้ามืดเมื่อบ้านเงียบ

สังเกตว่ากระต่ายท้องจริงหรือไม่

สัญญาณที่พบบ่อยเมื่อท้องจริง ได้แก่

• กินอาหารและดื่มน้ำมากขึ้นชัดเจนตั้งแต่ราวสัปดาห์ที่สอง
• น้ำหนักเพิ่ม ท้องขยาย เห็นชัดช่วงสัปดาห์ที่สามขึ้นไป
• นิสัยเปลี่ยน หวงคอก ขู่ หรือกัดมือที่ยื่นเข้าไป บางตัวกลับเงียบลง
• คาบหญ้าเป็นปากเต็ม ขุดมุมคอกซ้ำ ๆ
• ถอนขนตัวเองจากอกและท้องมาบุรัง ซึ่งมักเกิดในวันท้าย ๆ

Petplan แนะนำว่าวิธีที่แน่นอนที่สุดคือให้สัตวแพทย์ยืนยัน สัตวแพทย์ที่ชำนาญกระต่ายคลำหาก้อนตัวอ่อนได้ราวสัปดาห์ที่สอง หรือใช้อัลตราซาวด์ การคลำเองโดยไม่มีประสบการณ์ทำให้ลูกในท้องบาดเจ็บหรือแม่เครียดได้ จึงไม่ควรลอง

ท้องลม เรื่องที่ทำให้เจ้าของสับสนบ่อยที่สุด

กระต่ายตัวเมียที่ยังไม่ทำหมันเกิดท้องลมได้ง่าย หลังถูกตัวผู้ขี่ ถูกตัวเมียอีกตัวขี่ หรือแม้แต่ถูกลูบหลังบ่อย ๆ ร่างกายจะทำตัวเหมือนตั้งท้อง สร้างรัง ถอนขน บางตัวมีน้ำนม แต่ไม่มีลูก อาการทำรังมักเกิดราวปลายสัปดาห์ที่สองถึงสามหลังถูกกระตุ้น ซึ่งเร็วกว่าท้องจริงมาก

วิธีแยกเบื้องต้นจึงอยู่ที่ปฏิทิน ถ้าน้องเริ่มถอนขนทำรังตอนวันที่ 16 ถึง 18 หลังเหตุการณ์ผสม มีโอกาสสูงว่าเป็นท้องลม ถ้าทำรังราววันที่ 30 น่าจะเป็นท้องจริง แต่คำตอบสุดท้ายยังต้องมาจากสัตวแพทย์ ท้องลมซ้ำ ๆ เป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่สัตวแพทย์หลายคนแนะนำให้ทำหมันกระต่ายตัวเมียที่ไม่มีแผนผสม

ก่อนตัดสินใจให้กระต่ายผสมพันธุ์

กระต่ายขยายพันธุ์เร็วมาก Petplan ระบุว่าครอกหนึ่งมีได้ถึง 14 ตัว เฉลี่ยราว 6 ตัว และแม่ผสมติดใหม่ได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังคลอด ก่อนปล่อยให้ผสม ให้ตอบคำถามเหล่านี้ให้ได้

คำถาม	ทำไมสำคัญ
มีบ้านรองรับลูกทั้งครอกหรือยัง	ลูกโตเป็นหนุ่มสาวในไม่กี่เดือน และผสมกันเองได้
แม่อายุและสุขภาพพร้อมหรือไม่	แม่ที่ป่วย อ้วน หรืออายุมากเสี่ยงคลอดยาก
มีคลินิกรักษาสัตว์พิเศษใกล้บ้านไหม	คลินิกทั่วไปบางแห่งไม่รับกระต่าย
มีงบสำหรับเหตุฉุกเฉินหรือไม่	การผ่าคลอดและรักษาหลังคลอดมีค่าใช้จ่ายสูง
แยกเพศลูกได้ทันเวลาไหม	ลูกตัวผู้ต้องแยกก่อนเข้าวัยเจริญพันธุ์

ถ้าคำตอบไม่ครบ ทางที่ดีคือคุยเรื่องทำหมันกับสัตวแพทย์ พื้นฐานการเลี้ยงเรื่องอื่นอยู่ที่ กระต่ายสำหรับมือใหม่

เตรียมรังและห้องคลอด

ผมเริ่มเตรียมตั้งแต่ราววันที่ 25 และวางกล่องรังเข้าคอกราววันที่ 28

1. กล่องรัง ใช้กล่องไม้หรือกล่องกระดาษแข็งหนา ให้แม่เข้าออกได้สบาย ขอบด้านหน้าเตี้ยพอให้แม่ข้าม แต่สูงพอกันลูกคลานหลุดออกมา
2. วัสดุบุรัง ใช้หญ้าแห้งสะอาดหรือฟางนุ่ม ไม่ใช้ผ้าที่มีเส้นด้ายหลุดเพราะพันขาลูกได้ แม่จะถอนขนตัวเองมาเสริมเอง
3. ห้องเงียบและไม่ร้อน ไม่มีสุนัข แมว หรือเด็กเล็กเข้าถึง ไม่วางริมหน้าต่างที่โดนแดดบ่าย
4. หญ้าแห้งและน้ำ วางใกล้กล่องรังให้แม่เข้าถึงได้ตลอด
5. ทำความสะอาดคอกครั้งใหญ่ก่อนวันที่ 28 หลังจากนั้นเก็บแค่มูลและหญ้าเปียก

อากาศร้อนของไทยเป็นศัตรูใหญ่ของแม่ท้องแก่ ห้องที่ร้อนเกินราว 30 องศาเซลเซียสทำให้แม่เครียดจัดและลูกอ่อนแอ ผมวางกระเบื้องเซรามิกและขวดน้ำแช่แข็งห่อผ้าไว้มุมหนึ่งของคอก ไม่ให้พัดลมเป่าตรงเข้ากล่องรัง วิธีรับมือความร้อนแบบละเอียดอยู่ที่ ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าร้อน

อาหารแม่กระต่ายช่วงตั้งท้องและให้นม

หญ้าแห้งยังเป็นฐานของอาหารตลอดทั้งช่วง RSPCA ระบุว่ากระต่ายที่ตั้งท้องหรือให้นมต้องการอาหารเม็ดมากกว่าปริมาณปกติราว 25 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ส่วนจะเพิ่มเท่าไรให้สัตวแพทย์กำหนดตามรูปร่างของแม่

• หญ้าแห้งไม่จำกัด เติมวันละหลายรอบ บางบ้านผสมอัลฟัลฟาช่วงให้นมตามคำแนะนำสัตวแพทย์
• อาหารเม็ดเนื้อเดียวคุณภาพดี เพิ่มทีละน้อย ไม่เปลี่ยนยี่ห้อช่วงนี้
• ผักใบเขียวชนิดที่น้องคุ้นอยู่แล้ว ไม่ลองผักใหม่ช่วงท้องแก่
• น้ำสะอาดมากกว่าปกติ แม่ให้นมดื่มน้ำมากขึ้นชัดเจน

รายละเอียดสัดส่วนอาหารตามวัยอยู่ที่ อาหารกระต่าย และรายการผักที่ให้ได้อยู่ที่ กระต่ายกินอะไรได้บ้าง ถ้าแม่กินหญ้าน้อยลงหรือมูลเล็กลงช่วงไหน ให้ถือเป็นเรื่องด่วน เพราะลำไส้กระต่ายหยุดทำงานเร็ว และแม่ท้องแก่ทรุดเร็วกว่าตัวปกติ

คืนที่คลอด ปล่อยให้แม่ทำงาน

กระต่ายส่วนใหญ่คลอดเองได้ในเวลาไม่นาน ส่วนมากเสร็จภายในชั่วโมงเดียว สิ่งที่เจ้าของทำได้ดีที่สุดคือถอยออกมา

• ปิดไฟสว่าง ลดเสียงทีวีและเสียงคุย
• ไม่เปิดกล่องรังดูระหว่างคลอด
• เช้าวันรุ่งขึ้นค่อยนับลูก เก็บลูกที่ตายหรือรกที่อยู่นอกรังออกอย่างเบามือ
• ลูกที่คลอดหล่นนอกรังและตัวเย็น ให้ใช้มือสะอาดอุ้มกลับเข้ารังที่บุขนไว้

เบอร์คลินิกที่รักษากระต่ายและคลินิกฉุกเฉินกลางคืน ควรบันทึกไว้ในโทรศัพท์ตั้งแต่สัปดาห์ที่สาม

ลูกกระต่ายแรกเกิดถึงหย่านม

แม่กระต่ายไม่นอนกกลูกทั้งวันแบบแมว FirstVet ระบุว่าแม่ให้นมวันละครั้ง มักเป็นช่วงกลางคืน รวมราว 5 นาที ส่วน Petplan บอกว่าบางตัวให้สองครั้งตอนรุ่งเช้าและพลบค่ำ เจ้าของมือใหม่หลายคนคิดว่าแม่ทิ้งลูก ทั้งที่ทุกอย่างปกติ

วิธีเช็กว่าลูกได้นมพอ ให้ดูตอนเช้า ลูกที่อิ่มท้องกลม ผิวตึง นอนนิ่งกองรวมกันอุ่น ๆ ลูกที่หิวผิวย่น ตัวผอมแบน คลานร้องไปมา ถ้าเห็นอาการหิวติดกันสองวัน ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนลองป้อนนมเอง เพราะการป้อนผิดวิธีทำให้ลูกสำลักนมเข้าปอด

อายุโดยประมาณ	พัฒนาการ	การดูแล
แรกเกิด	หูตาปิด ผิวเปลือย	อยู่ในรังขนของแม่ ตรวจวันละครั้ง
ราว 7 วัน	หูเริ่มทำงาน ขนเริ่มขึ้น	ยังไม่หยิบออกจากรัง
ราว 10 วัน	ลืมตา	เก็บวัสดุรังที่เปียกออก
ราว 2.5 ถึง 3 สัปดาห์	ออกจากรัง เริ่มแทะหญ้าและเม็ด	วางหญ้าและน้ำในระดับที่ลูกเข้าถึง
4 ถึง 6 สัปดาห์	กินเองได้มาก หย่านมเกือบเสร็จ	ยังไม่แยกจากแม่เร็วเกิน
หลังหย่านม	เข้าวัยรุ่นเร็ว	แยกเพศก่อนเข้าวัยเจริญพันธุ์

ตัวเลขลืมตาและเริ่มกินหญ้าอ้างอิงจาก FirstVet ส่วนช่วงหย่านมอ้างอิง Petplan ลูกแต่ละครอกเร็วหรือช้าต่างกันได้เล็กน้อย

แม่ผสมติดใหม่ได้ทันทีหลังคลอด

นี่คือเรื่องที่ทำให้หลายบ้านมีกระต่ายสองครอกติดกัน แม่กระต่ายตกไข่ใหม่ได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังคลอด ถ้าตัวผู้ยังอยู่ในคอก แม่จะท้องใหม่ทั้งที่กำลังเลี้ยงลูกครอกแรก ร่างกายทรุดโทรมเร็ว

ให้แยกตัวผู้ออกตั้งแต่ยืนยันว่าท้อง ไม่ใช่รอถึงวันคลอด แม่ท้องแก่ยังหวงรังจนทำร้ายตัวผู้ได้ด้วย ถ้าอยากให้ทั้งคู่กลับมาอยู่ด้วยกันในระยะยาว ให้คุยกับสัตวแพทย์เรื่องทำหมันตัวผู้ ซึ่งต้องรอระยะหนึ่งหลังผ่าตัดกว่าจะไม่มีเชื้อหลงเหลือ

คำถามที่เจ้าของมักถามระหว่างรอคลอด

ไม่รู้วันผสม จะนับวันคลอดอย่างไร ให้ใช้วันที่ตัวผู้กับตัวเมียอยู่ด้วยกันวันสุดท้ายเป็นจุดอ้างอิง บวก 33 วันเป็นเส้นตาย ระหว่างนั้นสังเกตการทำรังและถอนขน และให้สัตวแพทย์คลำหรืออัลตราซาวด์ช่วยประเมินว่าท้องกี่สัปดาห์แล้ว

ถ่ายพยาธิหรือให้ยาแม่ท้องได้ไหม ห้ามให้ยาใด ๆ เองระหว่างท้อง ยาหลายชนิดไม่ปลอดภัยต่อลูกในท้อง ถ้าแม่มีปัญหาสุขภาพ ให้สัตวแพทย์เป็นคนเลือกยา

อุ้มแม่ท้องได้ไหม อุ้มให้น้อยที่สุด และเมื่อจำเป็นต้องอุ้ม ให้ประคองทั้งก้นและอก ไม่ยกจากหนังคอหรือจับรอบท้อง ช่วงสัปดาห์สุดท้ายให้เลี่ยงการพาออกนอกบ้านถ้าไม่ใช่ไปคลินิก

กระต่ายท้องกี่เดือนจึงตอบสั้น ๆ ได้ว่าราวหนึ่งเดือน แต่ช่วงหนึ่งเดือนนั้นคือเวลาที่เจ้าของต้องแยกตัวผู้ เตรียมรังในห้องเย็นและเงียบ ดูแลอาหารกับน้ำของแม่ และมีเบอร์คลินิกพร้อมก่อนคืนคลอด