วัคซีนคนท้อง เข็มไหนควรฉีด อายุครรภ์เท่าไร

วัคซีนที่คนท้องในไทยได้รับแทบทุกคนคือบาดทะยัก และวัคซีนที่ควรได้เพิ่มคือไข้หวัดใหญ่ ตั้งแต่อายุครรภ์ 4 เดือนขึ้นไป ส่วนไอกรนและ RSV เป็นวัคซีนที่หลายประเทศให้คนท้องเพื่อปกป้องลูกช่วงแรกเกิด ในไทยบางโรงพยาบาลมีให้ คุณแม่ถามได้ในนัดฝากครรภ์

วัคซีนตอนท้องปกป้องคนสองคนพร้อมกัน คุณแม่ได้ภูมิเอง และภูมิส่วนหนึ่งผ่านรกไปถึงลูก ทำให้ลูกมีภูมิตั้งแต่วันแรกที่เกิด ก่อนจะฉีดวัคซีนของตัวเองได้

สรุปวัคซีนตามอายุครรภ์

วัคซีน	ช่วงที่ฉีด	ปกป้องใคร	ที่มาของคำแนะนำ
บาดทะยัก (มักให้ในรูปวัคซีนรวมบาดทะยัก-คอตีบ)	ตามประวัติวัคซีนเดิม หมอนัดตั้งแต่ช่วงฝากครรภ์	แม่และทารกแรกเกิด	WHO แนะนำให้หญิงตั้งครรภ์ทุกคน
ไข้หวัดใหญ่	อายุครรภ์ 4 เดือนขึ้นไป	แม่ และลูกช่วงแรกเกิด	กรมควบคุมโรคจัดเป็นกลุ่มเสี่ยง
ไอกรน	ตั้งแต่ 16 สัปดาห์ ดีที่สุดก่อน 32 สัปดาห์	ลูกช่วงก่อนได้วัคซีนเอง	NHS
RSV	ตั้งแต่ 28 สัปดาห์จนถึงคลอด	ลูกในช่วง 6 เดือนแรก	NHS

ตารางนี้เป็นภาพรวม แต่ละโรงพยาบาลในไทยมีวัคซีนให้และนัดฉีดต่างกัน สิ่งที่ทำได้คือถือตารางนี้ไปถามในนัดฝากครรภ์ครั้งต่อไป ว่าแต่ละเข็มมีให้ไหม ฉีดเมื่อไร และอยู่ในสิทธิ์การรักษาหรือต้องจ่ายเอง

บาดทะยัก เข็มที่ได้แทบทุกคน

คำแนะนำการฝากครรภ์ของ WHO ปี 2016 ระบุว่าแนะนำให้หญิงตั้งครรภ์ทุกคนได้รับวัคซีนบาดทะยัก โดยดูจากประวัติการได้รับวัคซีนก่อนหน้า เป้าหมายคือป้องกันบาดทะยักในทารกแรกเกิด ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อทางสายสะดือ และป้องกันแม่จากการติดเชื้อระหว่างคลอด

จำนวนเข็มขึ้นกับว่าเคยได้มาเท่าไร

• เคยฉีดครบชุดและกระตุ้นไม่นาน หมออาจให้เข็มกระตุ้นเข็มเดียว
• เคยฉีดไม่ครบ หรือฉีดครบแต่นานแล้ว หมอจะให้เพิ่มตามตาราง
• ไม่เคยฉีดเลย หรือไม่มีหลักฐาน ส่วนใหญ่จะเริ่มชุดใหม่ ฉีดหลายเข็มห่างกันตามนัด และอาจต่อเนื่องไปหลังคลอด

ถ้าคุณแม่มีสมุดวัคซีนตอนเด็กหรือบันทึกจากครรภ์ก่อน ให้นำไปในนัดฝากครรภ์ครั้งแรก จะช่วยไม่ให้ฉีดซ้ำเกินจำเป็น NHS ระบุว่าวัคซีนบาดทะยักปลอดภัยถ้าจำเป็นต้องได้ระหว่างตั้งครรภ์

ไข้หวัดใหญ่ ฉีดช่วงไหนของปีดี

เอกสารของกองโรคป้องกันด้วยวัคซีน กรมควบคุมโรค จัดหญิงที่มีอายุครรภ์ 4 เดือนขึ้นไปเป็นหนึ่งในกลุ่มเสี่ยงที่ควรได้รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ เพราะคนท้องติดเชื้อแล้วมีโอกาสป่วยหนักกว่าคนทั่วไป WHO ก็ระบุหญิงตั้งครรภ์ไว้เป็นกลุ่มแรกในรายชื่อคนที่ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี

ช่วงเวลาที่กรมควบคุมโรคระบุว่าเหมาะคือ ก่อนเข้าฤดูฝน ราวเดือนพฤษภาคม หรือก่อนเข้าฤดูหนาว ราวเดือนตุลาคม ซึ่งเป็นช่วงก่อนที่ไข้หวัดใหญ่จะระบาดมากในไทย

ถ้าอายุครรภ์ 4 เดือนตรงกับ...	ทางเลือก
ช่วงเมษายน ถึงพฤษภาคม	ฉีดได้เลย ตรงกับรอบก่อนฤดูฝน
ช่วงมิถุนายน ถึงกันยายน	ฉีดได้เลยเมื่อโรงพยาบาลมีวัคซีน ไม่ควรรอจนตุลาคม เพราะอยู่ในฤดูระบาดแล้ว
ช่วงตุลาคม ถึงพฤศจิกายน	ฉีดได้เลย ตรงกับรอบก่อนฤดูหนาว
ฉีดไปแล้วในปีนั้นก่อนรู้ว่าท้อง	ถามหมอว่าต้องฉีดซ้ำหรือไม่

NHS ระบุว่าวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ให้คนท้องเป็นชนิดเชื้อตาย ไม่ทำให้ป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่ อาการหลังฉีดที่พบได้คือเจ็บต้นแขน หรือมีไข้ต่ำ ๆ 1-2 วัน กรมควบคุมโรคมีสายด่วน 1422 สำหรับสอบถามเรื่องโรคและวัคซีน

ไอกรน ปกป้องลูกช่วงที่ยังฉีดเองไม่ได้

ไอกรนในทารกอายุไม่กี่เดือนอาจรุนแรงมาก เพราะลูกยังเล็กเกินกว่าจะได้วัคซีนไอกรนครบ NHS แนะนำให้คนท้องฉีดวัคซีนไอกรน โดยมักให้ในช่วงราว 20 สัปดาห์ ฉีดได้ตั้งแต่ 16 สัปดาห์ และควรได้ก่อน 32 สัปดาห์ เพื่อให้ร่างกายมีเวลาสร้างภูมิและส่งผ่านรกไปถึงลูกก่อนคลอด ถ้าพลาดช่วงนั้นยังฉีดได้ แต่ภูมิที่ส่งถึงลูกจะน้อยกว่า

ในไทย วัคซีนไอกรนสำหรับคนท้องมักอยู่ในรูปวัคซีนรวมบาดทะยัก คอตีบ ไอกรน บางโรงพยาบาลใช้ตัวนี้แทนเข็มบาดทะยักเข็มหนึ่ง ทำให้ไม่ต้องฉีดเพิ่มอีกเข็ม ถามหมอได้ว่าเปลี่ยนแบบนี้ได้ไหม ส่วนวัคซีนที่ลูกจะได้เองหลังคลอดดูได้ที่ ตารางวัคซีนเด็ก

RSV วัคซีนตัวใหม่ช่วงไตรมาสสาม

RSV เป็นไวรัสทางเดินหายใจที่ทำให้ทารกหลอดลมฝอยอักเสบหรือปอดอักเสบ NHS ให้วัคซีน RSV แก่คนท้องตั้งแต่อายุครรภ์ 28 สัปดาห์ไปจนถึงคลอด เพื่อให้ลูกมีภูมิป้องกันในช่วง 6 เดือนแรก

ในไทยวัคซีนนี้ยังไม่ได้อยู่ในตารางทั่วไปของทุกโรงพยาบาล ถ้าคุณแม่สนใจ ให้ถามหมอว่าโรงพยาบาลมีหรือไม่ และเหมาะกับอายุครรภ์ตอนนั้นหรือเปล่า

วัคซีนที่มักไม่ให้ระหว่างตั้งครรภ์

วัคซีนบางชนิดทำจากเชื้อเป็นที่อ่อนฤทธิ์ NHS ระบุว่าวัคซีนกลุ่มนี้มักไม่แนะนำระหว่างตั้งครรภ์ เพราะมีข้อกังวลทางทฤษฎีว่าเชื้ออาจถึงลูกได้

วัคซีน	สถานะระหว่างตั้งครรภ์	ถ้าจำเป็น
หัด คางทูม หัดเยอรมัน (MMR)	ไม่ให้	ฉีดหลังคลอด และฉีดก่อนตั้งครรภ์ครั้งหน้า
บีซีจี (วัณโรค)	ไม่ให้	ปรึกษาแพทย์
ไทฟอยด์ชนิดกิน	ไม่ให้	มีชนิดฉีดที่ไม่ใช่เชื้อเป็น
ไข้เหลือง	ไม่ให้ตามปกติ	หมอชั่งเฉพาะกรณีที่เดินทางไปพื้นที่ระบาดเลี่ยงไม่ได้

ถ้าเผลอฉีดวัคซีนเชื้อเป็นไปแล้วก่อนรู้ว่าท้อง อย่าตกใจ ให้แจ้งหมอที่ฝากครรภ์ หมอจะประเมินและติดตามให้

คุณแม่ที่ยังไม่มีภูมิหัดเยอรมัน มักได้รับคำแนะนำให้ฉีด MMR หลังคลอด จะได้มีภูมิพร้อมก่อนตั้งครรภ์ครั้งหน้า

ความกังวลที่คุณแม่ถามบ่อย

ความลังเลเรื่องวัคซีนเป็นเรื่องธรรมดา โดยเฉพาะในไตรมาสแรกที่คุณแม่ระวังทุกอย่างที่เข้าตัว ข้อกังวลที่ได้ยินบ่อยมีดังนี้

ฉีดแล้วลูกจะติดเชื้อจากวัคซีนไหม วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ไอกรน และบาดทะยักที่ให้คนท้องไม่มีเชื้อที่มีชีวิต NHS ระบุว่าวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ให้คนท้องเป็นชนิดเชื้อตาย จึงทำให้คุณแม่หรือลูกป่วยเป็นโรคนั้นไม่ได้ วัคซีนที่มีเชื้อเป็นคือกลุ่มที่เลี่ยงอยู่แล้ว

ไตรมาสแรกฉีดได้ไหม วัคซีนไข้หวัดใหญ่ในไทยใช้เกณฑ์อายุครรภ์ 4 เดือนขึ้นไปตามกรมควบคุมโรค ส่วนวัคซีนไอกรนและ RSV มีช่วงที่ได้ผลดีที่สุดอยู่ไตรมาสสองและสาม การฉีดส่วนใหญ่จึงไม่ได้อยู่ในไตรมาสแรก ยกเว้นบาดทะยักที่บางคนเริ่มเร็วตามประวัติวัคซีน

ป่วยเป็นหวัดอยู่ ฉีดได้ไหม ถ้าแค่น้ำมูกหรือไอเล็กน้อยโดยไม่มีไข้ ส่วนใหญ่ฉีดได้ ถ้ามีไข้สูง หมอมักให้เลื่อนไปจนหาย บอกอาการให้พยาบาลทราบก่อนฉีดทุกครั้ง

เคยแพ้วัคซีนหรือแพ้ไข่ ต้องแจ้งก่อนฉีด หมอจะเลือกชนิดวัคซีนและจัดที่ดูอาการหลังฉีดให้เหมาะ

คนในบ้านควรฉีดอะไรบ้าง

ทารกแรกเกิดติดไข้หวัดใหญ่และไอกรนจากคนใกล้ตัวได้บ่อย การที่คนในบ้านมีภูมิช่วยลดโอกาสที่เชื้อจะเข้าถึงลูก

คนในบ้าน	วัคซีนที่ควรเช็ก	เหตุผล
คุณพ่อ	ไข้หวัดใหญ่ประจำปี วัคซีนรวมที่มีไอกรนถ้าไม่ได้ฉีดมานาน	อยู่ใกล้ลูกมากที่สุด
ปู่ย่า ตายาย ที่จะช่วยเลี้ยง	ไข้หวัดใหญ่ประจำปี	ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปอยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่กรมควบคุมโรคแนะนำอยู่แล้ว
พี่เลี้ยงหรือคนช่วยงานบ้าน	ไข้หวัดใหญ่	สัมผัสลูกทุกวัน
พี่ของลูก	ตามตารางวัคซีนเด็กให้ครบ	เด็กเล็กนำเชื้อจากโรงเรียนกลับบ้านบ่อย

ถ้าใครในบ้านไอเรื้อรังนานเกิน 2 สัปดาห์ช่วงใกล้คลอด ควรไปพบแพทย์ก่อนลูกเกิด เพราะไอกรนในผู้ใหญ่มักดูเหมือนหวัดธรรมดา

ถามหมออะไรในนัดฝากครรภ์

เก็บคำถามเหล่านี้ไว้ในโทรศัพท์ แล้วถามพยาบาลหรือหมอในนัดถัดไป

1. ประวัติวัคซีนบาดทะยักของฉันพอไหม ต้องฉีดกี่เข็ม
2. โรงพยาบาลมีวัคซีนไข้หวัดใหญ่ให้คนท้องไหม รอบนี้ฉีดได้เมื่อไร
3. มีวัคซีนรวมที่มีไอกรนไหม ใช้แทนเข็มบาดทะยักได้ไหม
4. มีวัคซีน RSV ไหม ถ้ามี ราคาเท่าไรและฉีดช่วงไหน
5. ตรวจภูมิหัดเยอรมันแล้วหรือยัง ถ้ายังไม่มีภูมิต้องทำอย่างไรหลังคลอด
6. วัคซีนเข็มไหนอยู่ในสิทธิ์ที่มีอยู่ เข็มไหนต้องจ่ายเอง

ถ้าใช้สิทธิ์บัตรทองฝากครรภ์ ดูขั้นตอนและสิ่งที่ได้รับได้ที่ ฝากครรภ์บัตรทอง ภาพรวมของนัดฝากครรภ์แต่ละช่วงอยู่ที่ คู่มือฝากครรภ์

หลังฉีด สังเกตอะไร

อาการที่พบได้หลังฉีดวัคซีนส่วนใหญ่เบาและหายเอง

อาการ	พบได้บ่อยแค่ไหน	ดูแลอย่างไร
เจ็บ บวม แดง ที่ต้นแขน	พบบ่อย	ประคบเย็น ขยับแขนเบา ๆ
ไข้ต่ำ ปวดเมื่อยตัว	พบได้ 1-2 วัน	พักผ่อน ดื่มน้ำ กินยาพาราเซตามอลได้ตามขนาดที่หมอแนะนำ
ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย	พบได้	พักผ่อน

วัคซีนตอนท้องเป็นเรื่องที่คุณแม่ตัดสินใจร่วมกับหมอได้ทีละเข็ม ไม่ต้องรีบตัดสินใจทุกเข็มในวันเดียว ถ้าหลังฉีดมีอาการต่อไปนี้ ให้ไปพบแพทย์

• ไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส หรือไข้นานเกิน 2 วัน
• ต้นแขนบวมแดงลามกว้างขึ้นเรื่อย ๆ หรือมีหนอง
• ปวดท้องเป็นพัก ๆ มีเลือดออกทางช่องคลอด หรือลูกดิ้นน้อยลง