สรุปสั้นๆ
- ท้องแข็งส่วนใหญ่คือมดลูกบีบตัวหลอก (Braxton Hicks) ที่ฝึกซ้อมก่อนคลอด รู้สึกตึงแต่มักไม่เจ็บ และหายเองเมื่อเปลี่ยนท่า
- เอามือแตะหน้าท้องตอนตึงจะรู้สึกว่าแข็งขึ้น แล้วนิ่มลงเมื่อมดลูกคลาย
- ตัวบ่งชี้ว่าเป็นของจริงคือบีบนานขึ้น แรงขึ้น ถี่ขึ้นเรื่อยๆ ไม่หายเมื่อพัก
- อายุครรภ์ไม่ถึง 37 สัปดาห์แล้วท้องแข็งเป็นจังหวะสม่ำเสมอ ต้องโทรหาห้องคลอดทันที ไม่ต้องรอดูอาการ
- ท้องแข็งร่วมกับเลือดออก น้ำเดิน หรือลูกดิ้นน้อยลง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีไม่ว่าจะกี่สัปดาห์
ท้องแข็งในคนท้องส่วนใหญ่เกิดจากมดลูกบีบตัวหลอก หรือที่เรียกว่า Braxton Hicks เป็นการหดเกร็งของกล้ามเนื้อมดลูกที่ยังไม่ใช่การเจ็บท้องคลอดจริง NHS อธิบายว่าอาการนี้อาจรู้สึกอึดอัด แต่มักไม่เจ็บ และเกิดได้ระหว่างตั้งครรภ์โดยเฉพาะช่วงใกล้คลอด ถ้าท้องแข็งไม่ถี่ ไม่แรงขึ้น และหายเมื่อเปลี่ยนท่า ส่วนใหญ่ไม่ต้องกังวลค่ะ แต่มีบางลักษณะที่ต้องโทรหาโรงพยาบาลทันที ซึ่งอยู่ในหัวข้อท้ายๆ ของหน้านี้
ท้องแข็งรู้สึกอย่างไร
คุณแม่หลายคนบรรยายว่าเหมือนมีลูกบอลแข็งอยู่ใต้ผิวท้อง หน้าท้องตึงเป็นก้อนชัดเจน บางครั้งรูปทรงท้องเปลี่ยนไปเล็กน้อยตอนตึง ทดลองวางมือบนหน้าท้องในจังหวะที่รู้สึก จะสัมผัสได้ว่าบริเวณนั้นแข็งขึ้น แล้วค่อยนิ่มลงเมื่อกล้ามเนื้อมดลูกคลายตัว NHS ใช้ลักษณะนี้อธิบายมดลูกบีบตัวหลอกเช่นกัน
ท้องแข็งแต่ละครั้งมักสั้น มาแบบไม่เป็นจังหวะ ห่างกันหลายชั่วโมงหรือเว้นไปทั้งวันก็ได้ และไม่ทวีความแรงขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป ตรงนี้คือเส้นแบ่งสำคัญเมื่อเทียบกับการเจ็บท้องคลอดที่ทั้งนานขึ้น แรงขึ้น และถี่ขึ้นตามชั่วโมง
ท้องแข็งเกิดจากอะไรได้บ้าง
หน้าที่ของมดลูกคือกล้ามเนื้อที่ต้องบีบตัวได้ตอนคลอด การบีบตัวหลอกจึงเหมือนการวอร์มอัพ NHS ไม่ได้ระบุปัจจัยกระตุ้นที่ชัดเจนไว้ในหน้าที่เปิดอ่าน ดังนั้นสิ่งที่เขียนต่อไปนี้เป็นข้อสังเกตจากการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ตัวเลขทางการแพทย์
- ท้องแข็งหลังเดินหรือยืนนานๆ มักดีขึ้นถ้านั่งพักหรือตะแคงนอน
- ท้องแข็งตอนที่กระเพาะปัสสาวะเต็ม มักคลายหลังเข้าห้องน้ำ
- ท้องแข็งตอนกินน้ำน้อยทั้งวัน ลองจิบน้ำเปล่าแล้วนั่งพักสักครู่
- ท้องแข็งหลังลูกดิ้นแรง เพราะมดลูกถูกกระตุ้น
- ท้องแข็งตอนออกกำลังกายหรือยกของ ควรหยุดแล้วเปลี่ยนท่า
ถ้าท้องแข็งแล้วหายเมื่อทำอย่างใดอย่างหนึ่งข้างบน นั่นเป็นสัญญาณที่ดี เพราะการเจ็บท้องคลอดจริงจะไม่หายเมื่อเปลี่ยนท่าหรือพักผ่อน
แยกท้องแข็งหลอกกับเจ็บท้องคลอดจริง
| ลักษณะ | มดลูกบีบตัวหลอก | เจ็บท้องคลอดจริง |
|---|---|---|
| ความถี่ | ไม่สม่ำเสมอ ห่างๆ | ถี่ขึ้นเรื่อยๆ |
| ความนาน | สั้น ไม่นานขึ้น | นานขึ้นตามเวลา |
| ความแรง | ไม่เพิ่ม มักไม่เจ็บ | แรงขึ้น อาจเหมือนปวดประจำเดือนรุนแรง |
| เมื่อพักหรือเปลี่ยนท่า | มักดีขึ้น | ไม่หาย |
| ผลต่อปากมดลูก | ไม่มี | ดันลูกลงและเปิดปากมดลูก |
ข้อมูลนี้ตรงกับที่ NHS อธิบายเรื่องความต่างระหว่างสองแบบ ถ้าอยากฝึกจับเวลา ให้นับจากต้นของการแข็งครั้งหนึ่งไปถึงต้นของครั้งถัดไป รายละเอียดเรื่องการจับเวลาและเวลาที่ควรไปโรงพยาบาลมีอยู่ใน อาการเจ็บท้องคลอด
เมื่อไรต้องโทรหาห้องคลอดทันที
NHS แบ่งไว้ชัดเจน และตัวเลขเหล่านี้ใช้เป็นจุดตัดสินใจได้
โทรหาโรงพยาบาลหรือห้องคลอดเมื่อ
- ท้องแข็งหรือบีบตัวสม่ำเสมอทุก 5 นาทีหรือถี่กว่านั้น
- อายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ และท้องแข็งเป็นจังหวะสม่ำเสมอ NHS ระบุให้โทรทันทีเพราะอาจเป็นการคลอดก่อนกำหนด
- การบีบตัวครั้งหนึ่งนานเกิน 2 นาที
- บีบตัวตั้งแต่ 6 ครั้งขึ้นไปในเวลา 10 นาที
- มีเลือดออกทางช่องคลอด หรือน้ำเดิน
- ลูกดิ้นน้อยลง
NHS ยังระบุอีกว่า ถ้าปวดท้องร่วมกับปวดหลังช่วงล่าง ตกขาวผิดปกติ ของเหลวไหลซึม ปัสสาวะแสบ หรือปัสสาวะสีขุ่นชมพูแดงน้ำตาล ให้โทรหาหน่วยดูแลครรภ์เช่นกัน เพราะเป็นสัญญาณได้ทั้งของติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและการคลอดก่อนกำหนด
ท้องแข็งแล้วควรทำอะไรก่อน
- หยุดสิ่งที่ทำอยู่ แล้วนั่งหรือนอนตะแคงซ้าย
- ดื่มน้ำเปล่า 1 แก้วและเข้าห้องน้ำถ้าปวดปัสสาวะ
- จับเวลา 30 นาที ถ้าอาการห่างออกไปหรือหายไป มักเป็นแบบหลอก
- จดเวลาที่เริ่มแข็งและระยะที่แข็งไว้ในโทรศัพท์ เผื่อต้องแจ้งพยาบาล
- ถ้าลูกดิ้นช้าลง ให้ลองนับตามวิธีใน นับลูกดิ้นทำยังไง แต่ถ้ารู้สึกว่าน้อยลงมากกว่าปกติ ให้ไปตรวจเลย ไม่ต้องรอนับครบ
ข้อ 2 และ 3 เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปที่ใช้กันที่บ้าน ไม่ได้มาจากตัวเลขของ NHS ถ้ามีข้อสงสัยให้โทรถามห้องคลอดของโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์เป็นหลัก
ปวดท้องน้อยกับท้องแข็งต่างกันอย่างไร
บางคนสับสนระหว่างท้องแข็งกับปวดท้องน้อยเป็นเส้นๆ ตอนท้อง อาการหลังมักเกิดจากเอ็นยึดมดลูกถูกดึง ปวดแปลบข้างใดข้างหนึ่งเมื่อพลิกตัวหรือลุกเร็ว ต่างจากท้องแข็งที่ทั้งหน้าท้องตึงเป็นก้อน ถ้ายังแยกไม่ออกให้อ่าน ปวดท้องน้อยตอนท้อง
ถ้าอายุครรภ์ใกล้ครบกำหนด การที่ท้องแข็งถี่ขึ้นพร้อมมูกเลือดอาจเป็นสัญญาณเข้าสู่ระยะคลอด และถ้าน้ำเดินให้ดู น้ำเดิน ดูยังไง
การเตรียมตัวไม่ให้ตกใจเมื่อท้องแข็ง
คุณแม่ที่ฝากครรภ์ควรถามหมอหรือพยาบาลในนัดครั้งถัดไปว่า โรงพยาบาลที่ฝากอยากให้โทรหาที่ไหน เบอร์ห้องคลอดคืออะไร และอยากให้มาเมื่อท้องแข็งถี่แค่ไหน เพราะแต่ละโรงพยาบาลอาจมีเกณฑ์ปลีกย่อยต่างกัน บันทึกเบอร์ไว้ในโทรศัพท์และสมุดฝากครรภ์ พร้อมเก็บกระเป๋าเตรียมคลอดไว้ใกล้ประตูตั้งแต่ใกล้ 36 สัปดาห์ รายการของที่ต้องเตรียมดูได้ใน กระเป๋าเตรียมคลอด
ท้องแข็งเป็นหนึ่งในอาการที่ทำให้คุณแม่กังวลบ่อยที่สุด แต่ถ้าสังเกตความถี่ ความแรง และอายุครรภ์ได้ ก็จะตัดสินใจได้ว่าควรพักที่บ้านหรือไปโรงพยาบาล หากไม่แน่ใจ การโทรถามไม่เคยเป็นเรื่องรบกวนทีมดูแลค่ะ
คำถามที่พบบ่อย
ท้องแข็งทั้งวันผิดปกติไหม
ถ้าแข็งเป็นพักๆ ไม่เจ็บและหายเมื่อนั่งพักหรือดื่มน้ำ มักเป็นมดลูกบีบตัวหลอก แต่ถ้าแข็งต่อเนื่องไม่คลาย มีอาการปวดร่วมด้วย หรืออายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ ให้โทรปรึกษาห้องคลอดหรือแพทย์ที่ฝากครรภ์ในวันนั้น
ท้องแข็งแล้วลูกดิ้นน้อยลงต้องทำอย่างไร
ลูกดิ้นน้อยลงเป็นสัญญาณที่ NHS ให้ติดต่อทีมดูแลครรภ์ทันที ห้ามรอข้ามคืนหรือรอให้ท้องหายแข็งก่อน ระหว่างเดินทางไปให้บอกคนที่ไปด้วยว่าอาการนี้เริ่มตั้งแต่เมื่อไร เพราะแพทย์จะถามเวลา
แหล่งอ้างอิง
- Signs that labour has begun | NHS
- Stomach pain in pregnancy | NHS
- Urgent Maternal Warning Signs and Symptoms | CDC (HEAR HER Campaign)
