ริดสีดวงตอนท้อง เกิดจากอะไร ดูแลเองอย่างไร เมื่อไรต้องถามหมอ

ริดสีดวงตอนท้องคือก้อนบวมที่มีเส้นเลือดขยายตัวอยู่ในหรือรอบทวารหนัก พบได้บ่อยและมักดีขึ้นเมื่อลดอาการท้องผูก NHS ระบุว่าท้องผูกเป็นสาเหตุหนึ่งของริดสีดวง และแนะนำให้ดูแลด้วยอาหารใยสูง ดื่มน้ำมาก ไม่เบ่งตอนถ่าย และถามแพทย์ ผดุงครรภ์ หรือเภสัชกรก่อนใช้ครีมทุกชนิด ส่วนเลือดออกไม่หยุดหรือปวดมากต้องไปโรงพยาบาลทันทีค่ะ

อาการที่พบบ่อยและวิธีดูว่าใช่ริดสีดวง

NHS หน้าริดสีดวงทั่วไปรายการอาการไว้ดังนี้

• เลือดสีแดงสดหลังถ่าย
• คันบริเวณทวารหนัก
• รู้สึกว่ายังถ่ายไม่หมดหลังออกจากห้องน้ำ
• มีมูกติดกางเกงในหรือกระดาษทิชชู
• เป็นก้อนรอบทวารหนัก
• เจ็บบริเวณทวารหนัก

อย่าเดาเองว่าเลือดที่ออกมาเป็นริดสีดวงเสมอไป เพราะเลือดที่เห็นบนกระดาษอาจมาจากช่องคลอดก็ได้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามแพทย์ และอ่านเรื่องเลือดออกทางช่องคลอดใน เลือดออกตอนท้อง

ทำไมคนท้องเป็นง่ายขึ้น

NHS ยืนยันสาเหตุที่ชัดเจนคือท้องผูก และท้องผูกพบบ่อยตอนท้องจากฮอร์โมนและธาตุเหล็กเสริม เมื่อต้องเบ่งแรงบ่อย เส้นเลือดบริเวณก้นจะถูกดันจนพอง การนั่งหรือยืนนานๆ ก็เป็นข้อที่ NHS แนะนำให้หลีกเลี่ยงเช่นกัน ดังนั้นการแก้ท้องผูกจึงเป็นหัวใจของการดูแล ดูรายละเอียดในหน้า ท้องผูกตอนท้อง

วิธีดูแลที่บ้านตามแนวทาง NHS

1. กินอาหารใยสูง เช่น ขนมปังโฮลวีต ผักและผลไม้ เพื่อให้อุจจาระนุ่มและถ่ายสม่ำเสมอ
2. ดื่มน้ำมาก
3. ไม่เบ่งตอนถ่าย และไม่นั่งนานกว่าจำเป็นบนโถ
4. ออกกำลังกายสม่ำเสมอเพื่อลดท้องผูก ท่าที่เหมาะดูได้ใน ออกกำลังกายตอนท้อง
5. ใช้ผ้าบิดหมาดชุบน้ำแข็งประคบเบาๆ เพื่อลดปวด
6. หลังถ่าย ทำความสะอาดด้วยกระดาษเปียก แล้วซับให้แห้ง อย่าถูแรง
7. หลีกเลี่ยงการยืนหรือนั่งนานๆ

NHS หน้าริดสีดวงทั่วไปยังแนะนำให้ลดแอลกอฮอล์และคาเฟอีน และไม่ฝืนกลั้นเมื่อปวดถ่าย แต่แอลกอฮอล์ควรงดอยู่แล้วในคนท้อง

ตัวอย่างหนึ่งวันที่ช่วยให้ถ่ายนุ่ม

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่เมนูที่แพทย์กำหนด

• เช้า: ข้าวต้มหรือโจ๊กใส่ผักกาดขาวและฟักทอง ตามด้วยน้ำเปล่า 1 แก้ว
• สาย: ผลไม้ที่เคี้ยวได้เต็มคำ เช่น ฝรั่งหรือแอปเปิ้ลทั้งเปลือกที่ล้างสะอาด แทนน้ำผลไม้ที่ไม่มีกาก
• กลางวัน: ข้าวสวยผสมข้าวกล้อง ผัดผักรวม ปลาต้ม
• บ่าย: ขนมปังโฮลวีตหรือถั่วต้ม พร้อมน้ำเปล่า
• เย็น: แกงจืดผักหลายชนิด ลดน้ำในมื้อค่ำถ้าต้องตื่นกลางคืนบ่อย
• ระหว่างวัน: เดินเบาๆ หลังอาหารสิบถึงสิบห้านาที

สิ่งสำคัญคือการถ่ายเมื่อปวดถ่าย ไม่ฝืนกลั้น ไม่นั่งเล่นโทรศัพท์บนโถนาน และไม่เบ่งแรง NHS ระบุว่าการเบ่งและนั่งนานเกินจำเป็นเป็นสิ่งที่ควรเลี่ยง ถ้าทำครบสองถึงสามวันแล้วยังไม่ดีขึ้น ให้ถามเภสัชกรหรือแพทย์เรื่องยาระบายที่ปลอดภัยสำหรับคนท้อง ไม่ซื้อมะขามแขกหรือยาระบายรุนแรงมากินเอง

ครีมและยา ต้องถามก่อนใช้

NHS ระบุชัดว่าอย่าใช้ครีมหรือยาใดๆ โดยไม่ถามแพทย์ ผดุงครรภ์ หรือเภสัชกรก่อน ยาที่ใช้ได้ดีสำหรับคนทั่วไปอาจไม่เหมาะกับคนท้อง ตัวอย่างในหน้าทั่วไปของ NHS เตือนให้เลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่มโคเดอีนเพราะทำให้ท้องผูก และไอบูโพรเฟนถ้าริดสีดวงเลือดออก แต่คำเตือนเหล่านี้เขียนสำหรับคนทั่วไป ไม่ได้เขียนสำหรับหญิงตั้งครรภ์ ดังนั้นยาแก้ปวดทุกตัวต้องถามแพทย์ก่อนเสมอ

ยาที่ NHS ระบุว่าใช้รักษาริดสีดวงมีทั้งครีมลดปวด คัน บวม และยาระบายสำหรับท้องผูก แต่ในคนท้องควรให้แพทย์เลือกชนิดให้

อาการที่ไม่ควรดูแลเอง

NHS แบ่งระดับไว้ดังนี้ (จากหน้าริดสีดวงทั่วไป)

ระดับ	อาการ	ควรทำ
ไปพบแพทย์เมื่อสะดวก	อาการแย่ลง ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น เป็นซ้ำบ่อย หรือสังเกตว่าบริเวณทวารหนักเปลี่ยนไปจากที่เคย	นัดแพทย์
เร่งด่วน	ไข้สูงหรือรู้สึกไม่สบายทั่วตัว เลือดออกโดยไม่เจ็บ หนองไหลจากก้อน	ติดต่อแพทย์ในวันนั้น
ฉุกเฉิน	เลือดไหลไม่หยุด เลือดออกมากหรือมีลิ่มใหญ่ ปวดรุนแรง	ไปห้องฉุกเฉินหรือโทรเรียกรถพยาบาล ไม่ขับรถเอง

กรณีตั้งครรภ์ ให้บอกแพทย์ด้วยว่าท้องกี่สัปดาห์ และพกยาที่กินอยู่ไปด้วย เลือดออกจากทวารหนักโดยไม่เจ็บ NHS จัดเป็นเรื่องเร่งด่วน แม้ส่วนใหญ่มาจากริดสีดวง

ถ้าริดสีดวงยังเป็นหลังคลอด

NHS หน้าริดสีดวงทั่วไปบอกว่ามีทางเลือกรักษาที่โรงพยาบาลทั้งแบบไม่ผ่าตัด เช่น รัดยาง ฉีดยา และแบบผ่าตัดเมื่อก้อนใหญ่หรือรักษาอย่างอื่นไม่ได้ผล แต่ทางเลือกเหล่านั้นไม่ใช่เรื่องที่ต้องคิดตอนท้อง ให้เน้นป้องกันท้องผูกและติดตามอาการ หลังคลอดท้องผูกกลับมาง่ายอีกครั้ง ดู ท้องผูกหลังคลอด

คุณแม่ที่ปวดหรือเลือดออกระหว่างฝากครรภ์ควรแจ้งทีมที่ดูแลในนัดถัดไป ถ้าอาการหนักขึ้นระหว่างนัด ให้โทรหาโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ ดูแนวทางฝากครรภ์ใน ฝากครรภ์คืออะไร