ท่อน้ำเสียงดังกระแทกตอนปิดก๊อก สาเหตุของ water hammer และวิธีไล่

เสียงตึงดังในกำแพงเวลาปิดก๊อก หรือตอนเครื่องซักผ้าหยุดเติมน้ำ คือสิ่งที่ช่างเรียกว่า water hammer น้ำในท่อวิ่งด้วยแรงดันอยู่ เมื่อวาล์วปิดกะทันหัน น้ำชนปลายท่อแล้วสะท้อนเป็นคลื่นกระแทก Lee Company อธิบายว่าเป็น shock wave ในท่อที่เขย่าท่อและทำร้ายข้อต่อ สาเหตุมีไม่กี่แบบ ลองไล่ตามลำดับจากเรื่องที่ตรวจง่ายที่สุดก่อน

ฟังก่อนว่าเสียงมาจากตรงไหน

จดไว้สามข้อ เสียงดังเมื่อปิดก๊อกจุดใด เสียงดังเฉพาะน้ำร้อนหรือน้ำเย็น และมีเสียงตอนปั๊มน้ำตัดต่อด้วยหรือไม่

• ดังตอนปิดก๊อกอ่างหรือฝักบัวทุกจุด มักเกี่ยวกับแรงดันรวมหรือห้องอากาศ
• ดังเฉพาะตอนเครื่องซักผ้าหรือเครื่องล้างจานหยุดรับน้ำ วาล์วไฟฟ้า (solenoid) ของเครื่องปิดเร็ว Lee Company ระบุว่าวาล์วที่ทำงานด้วยไฟฟ้าหยุดการไหลทันที
• ดังเป็นแกรกๆ ตลอดตามเส้นท่อ ท่อไม่ได้ถูกรัดให้แน่น
• ดังตอนลูกลอยในถังน้ำปิด วาล์วลูกลอยสึก

สาเหตุที่พบบ่อยและวิธีไล่ทีละอย่าง

ท่อไม่ถูกยึด

Lee Company ระบุว่าท่อที่ไม่ได้ยึดแน่น โดยเฉพาะงานติดตั้งใหม่ เป็นสาเหตุหนึ่ง ท่อเปลือยที่มองเห็น เช่น ท่อใต้ดาดฟ้าหรือท่อหลังบ้าน เพิ่มแคลมป์หรือตัวรัดท่อได้เอง ท่อฝังในผนังต้องให้ช่างแก้

วาล์วสึก

ก๊อกที่ก้านหลวม ลูกยางสึก และลูกลอยเก่า ทำให้น้ำปิดไม่สนิทหรือปิดกะทันหัน Lee Company ระบุว่าให้ขันปะเก็นก้านวาล์ว (gland packing) ให้แน่นหรือเปลี่ยนแหวนรองที่สึก ถ้าลูกลอยในถังพักเป็นต้นเหตุ ดูแนวทางที่ชักโครกรั่วเพราะอาการวาล์วน้ำเข้าและลูกลอยมักเกิดคู่กัน

แรงดันน้ำสูงเกินไป

แรงดันสูงทำให้คลื่นกระแทกแรงขึ้น Lee Company แนะนำให้ติดตั้งตัวลดแรงดันที่ท่อเมนเมื่อแรงดันเกิน 80 psi หรือราว 5.5 บาร์ ส่วน Bob Vila แนะนำให้ตั้งไว้ต่ำกว่า 50 psi หรือราว 3.4 บาร์ ซึ่งเป็นสองตัวเลขที่ต่างกัน และทั้งสองแหล่งเป็นข้อมูลของบ้านต่างประเทศ ผมไม่พบเกณฑ์แรงดันของการประปาไทยที่เอาไปเทียบได้ จึงไม่อยากให้ใช้ตัวเลขใดตัวเลขหนึ่งเป็นตัวตัดสิน ให้วัดแรงดันจริงที่ก๊อกหน้าบ้านด้วยเกจและถามช่างประปาหรือการประปาในพื้นที่ว่าแรงดันที่ปลอดภัยของท่อบ้านคุณเท่าไร

บ้านที่ใช้ปั๊มน้ำและถังแรงดันมีเรื่องพิเศษ ถ้าแรงดันตัดต่อของปั๊มสูง น้ำในท่อพุ่งแรงทุกครั้งที่ปั๊มเดิน ดูภาพรวมที่ปั๊มน้ำบ้านและถ้าน้ำอ่อนเพราะปั๊มเล็ก อ่านที่น้ำไหลอ่อน

ห้องอากาศเต็มไปด้วยน้ำ

ห้องอากาศ (air chamber) คือท่อสั้นปิดปลายที่ติดอยู่ด้านบนจุดก๊อก ภายในมีอากาศไว้เป็นเบาะรับคลื่น เมื่อน้ำเข้าไปแทนที่อากาศ เบาะก็หายไป Bob Vila แนะนำวิธีเติมอากาศคืน

1. ปิดวาล์วน้ำเข้าบ้านทั้งหมด
2. เปิดก๊อกที่สูงที่สุดในบ้าน
3. เปิดก๊อกที่ต่ำที่สุด
4. เปิดก๊อกอื่นและกดชักโครกเพื่อไล่น้ำ
5. รอ 20 ถึง 30 นาทีจนน้ำหยุดไหล แล้วเปิดวาล์วหลักกลับ

ถ้าตรวจแล้วบ้านไม่มีห้องอากาศเลย Bob Vila ระบุว่าควรให้ช่างติดตั้งให้ ไม่ควรเจาะท่อเอง

ตัวดักแรงกระแทก ใช้เมื่อห้องอากาศไม่พอ

ตัวดักแรงกระแทก (water hammer arrestor) เป็นกระบอกสูบมีอากาศภายใน ดูดซับแรงสะดุดเมื่อวาล์วปิด Lee Company แนะนำใช้กับอุปกรณ์เดี่ยวที่เป็นต้นเหตุ Bob Vila แนะนำติดสองตัว ตัวละท่อน้ำร้อนและน้ำเย็น ติดที่ข้างเครื่องซักผ้า ขั้นตอนทั่วไปคือปิดวาล์ว ถอดสายน้ำ ขันตัวดักเข้ากับวาล์วทั้งสองข้าง ต่อสายกลับ แล้วตรวจรั่ว

เครื่องซักผ้าเป็นจุดที่ควรเริ่มก่อน เพราะวาล์วไฟฟ้าปิดทันที ดูเพิ่มเกี่ยวกับท่อและข้อต่อที่ใช้ในบ้านได้ที่ชนิดท่อน้ำ

ปล่อยทิ้งได้ไหม

เสียงอย่างเดียวไม่ทำให้ท่อแตกทันที แต่คลื่นกระแทกซ้ำๆ เขย่าข้อต่อและวาล์ว Lee Company ระบุความเสียหายต่อข้อต่อ ถ้าพบรอยน้ำซึมใหม่ตามข้อต่อใกล้จุดที่ดัง ให้ปิดวาล์วและตรวจ ดูการหาท่อน้ำรั่ว

ลำดับเช็กก่อนเรียกช่าง

1. ไล่ห้องอากาศตามขั้นตอนข้างต้น ถ้ามี
2. ติดตั้งแคลมป์ให้ท่อที่มองเห็น
3. ตรวจวาล์วเครื่องซักผ้า ลูกลอย และก๊อกเก่า
4. วัดแรงดันที่ก๊อกหน้าบ้านด้วยเกจ
5. เรียกช่างถ้าเสียงยังอยู่ ท่อฝังผนัง ไม่มีห้องอากาศ หรือต้องติดตัวลดแรงดันที่ท่อเมน