สัญลักษณ์พลาสติก 1-7 คืออะไร อ่านเลขใต้ภาชนะก่อนใช้และก่อนทิ้ง

เลข 1 ถึง 7 ที่พิมพ์ในรูปสามเหลี่ยมลูกศรใต้ภาชนะบอกว่าภาชนะนั้นทำจากพลาสติกชนิดไหน เลข 1 คือ PET, 2 คือ HDPE, 3 คือ PVC, 4 คือ LDPE, 5 คือ PP, 6 คือ PS และ 7 คือพลาสติกอื่นๆ ที่ไม่เข้าหกกลุ่มแรก เลขนี้ไม่ได้ประกันว่าปลอดภัยกับอาหาร และไม่ได้แปลว่าที่ศูนย์รับซื้อใกล้บ้านรับรีไซเคิลแน่นอน

ตารางอ่านเลขทั้ง 7 ในครั้งเดียว

เลข	ชื่อย่อ	ชื่อเต็ม	ลักษณะ	พบบ่อยในบ้าน
1	PET หรือ PETE	โพลิเอทิลีนเทเรฟทาเลต	เหนียว แข็ง ใสได้ กันแก๊สดี	ขวดน้ำดื่ม ขวดน้ำมันพืช ขวดน้ำอัดลม
2	HDPE	โพลิเอทิลีนความหนาแน่นสูง	แข็งแต่ยืดได้เล็กน้อย ทนความชื้น ย้อมสีง่าย	ขวดนม ขวดแชมพู น้ำยาล้างจาน ถังน้ำ
3	PVC	โพลิไวนิลคลอไรด์	แข็งเมื่อเป็นท่อ นุ่มเมื่อใส่สารเพิ่มความนุ่ม	ท่อประปา ผ้าม่านห้องน้ำ กระเบื้องยาง พลาสติกห่อบางชนิด
4	LDPE	โพลิเอทิลีนความหนาแน่นต่ำ	นิ่ม ยืดมาก ใส	ถุงขนมปัง ถุงแช่แข็ง ฟิล์มห่อ
5	PP	โพลิโพรพิลีน	แข็ง ทนแรงกระแทก ทนสารเคมี ความร้อน และน้ำมัน	กล่องอาหาร ชาม ถ้วย ขวดซอส กล่องข้าว
6	PS	โพลิสไตรีน	แข็ง ใสแต่เปราะ ราคาถูก โฟมเป็นพลาสติกพองอากาศ	แก้วกาแฟโฟม กล่องโฟม ช้อนส้อมใช้ครั้งเดียว
7	Other	พลาสติกอื่นๆ	ทุกอย่างที่ไม่อยู่ใน 1 ถึง 6 หรือผสม	ขวดนมเด็กรุ่นเก่า PC, PLA, หลายชั้น

ข้อมูลลักษณะและตัวอย่างการใช้ของเลข 1 ถึง 7 อ้างอิงตามหน้าอธิบายประเภทและการใช้งานพลาสติกของ MTEC

เลขนี้ตอบคำถามไหน และไม่ตอบคำถามไหน

เลขเหล่านี้ถูกคิดขึ้นเพื่อช่วยคัดแยกก่อนรีไซเคิล คนคัดแยกจะรู้ว่าชิ้นนั้นหลอมรวมกับอะไรได้ ไม่ได้ถูกออกแบบมาให้ผู้ใช้ตัดสินความปลอดภัยของอาหาร

ถามว่า	เลขตอบได้ไหม
ชิ้นนี้ทำจากเรซินชนิดไหน	ได้
เอาเข้าไมโครเวฟได้ไหม	ไม่ได้ ต้องดูข้อความกำกับ หรือเลข 5 ที่ผู้ผลิตระบุให้ใช้
ใส่น้ำร้อนได้ไหม	ไม่ได้ ดูความทนความร้อนของผู้ผลิต
ใช้สัมผัสอาหารได้ตามกฎหมายไหม	ไม่ได้ ต้องเป็นภาชนะที่ผ่านมาตรฐานของ อย.
รีไซเคิลได้ที่ไหน	ไม่ได้ ขึ้นกับศูนย์คัดแยกในพื้นที่
ใช้ซ้ำได้กี่ครั้ง	ไม่ได้ ดูสภาพภาชนะ

ในไทย ภาชนะพลาสติกที่ใช้บรรจุอาหารต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 435 พ.ศ. 2565 ภาชนะที่ไม่อยู่ในรายการชนิดที่กำหนดต้องขออนุญาตจาก อย. ก่อน ความปลอดภัยของภาชนะอาหารจึงดูที่การผ่านมาตรฐานและการอนุญาต ไม่ได้ดูที่ตัวเลข

เลข 1 ถึง 7 ที่เจอบ่อยในครัว

เลข 1 PET ขวดน้ำใช้ซ้ำได้แค่ไหน

PET ใช้ทำขวดเพราะใสและกันแก๊สได้ดี MTEC อธิบายว่าพลาสติกทุกชนิดในกลุ่มเทอร์โมพลาสติกอ่อนตัวเมื่อโดนความร้อน ขวดน้ำดื่มจึงไม่เหมาะกับน้ำร้อนจัดหรือน้ำเดือด ขวดที่ถูกออกแบบมาใช้ครั้งเดียวไม่ควรนำมาเติมน้ำร้อน แช่ในรถที่ร้อนจัด หรือใช้ซ้ำเป็นเวลานานจนขุ่นและมีรอยบุบ ล้างและเติมน้ำเย็นใช้ซ้ำสั้นๆ ได้ แต่ปากขวดล้างยาก ถ้าต้องการขวดใช้ซ้ำประจำ ซื้อขวดที่ออกแบบมาสำหรับใช้ซ้ำจะสบายใจกว่า

เลข 2 HDPE ถังและขวดแข็ง

HDPE ทนความชื้นและสารเคมีดี จึงเป็นขวดน้ำยาล้างจาน แชมพู ขวดนม และถังเก็บของ ภาชนะเลข 2 ที่ขายเป็นกล่องอาหารเย็นหรือขวดน้ำใช้ได้ แต่ผู้ผลิตแต่ละรายมีขีดความร้อนต่างกัน

เลข 3 PVC ไม่ใช่ภาชนะสำหรับอาหารร้อน

PVC เป็นวัสดุงานก่อสร้างเป็นหลัก ท่อประปา ผ้าม่านห้องน้ำ และกระเบื้องยาง ถ้าเจอเลข 3 ในภาชนะอาหารหรือฟิล์มห่อ ให้ถามผู้ผลิตว่าสัมผัสอาหารได้หรือไม่ แล้วอย่าอุ่นร้อน

เลข 4 LDPE ถุงนิ่มและฟิล์ม

LDPE นิ่มและยืด ใช้ห่อขนมปัง ถุงแช่แข็ง และฟิล์ม ถุงเหล่านี้บางและเปื้อนง่าย ศูนย์คัดแยกมักรับน้อยกว่าขวด

เลข 5 PP คือพลาสติกอุ่นอาหารที่ใช้ได้

PP ทนความร้อน น้ำมัน และสารเคมี ใช้ทำกล่องอาหาร ชาม ถ้วย และขวดซอส ITC ระบุว่า PP ใช้บรรจุอาหารแช่แข็งได้ถึงประมาณ -30 องศาเซลเซียส และอุ่นในไมโครเวฟหรือเตาอบได้ ทนความร้อนถึงประมาณ 110 องศาเซลเซียส เมื่อตรวจว่าทั้งฝาและตัวถาดมีเลข 5 หรือ PP วิธีเลือกกล่องไปอุ่นต่อและวัสดุที่ห้ามอุ่นอ่านในเรื่องกล่องอาหารเข้าไมโครเวฟ

เลข 6 PS กล่องโฟมและช้อนส้อมใช้ครั้งเดียว

PS แข็งแต่เปราะ โฟมที่ใช้ใส่อาหารเป็นพลาสติกที่พองอากาศ MTEC ระบุว่ามีเนื้อพลาสติกจริงเพียงราว 2 ถึง 5% เท่านั้น เหมาะกับของแห้งเย็น และไม่ควรใส่อาหารร้อนจัดหรืออุ่นซ้ำ รีไซเคิลยากกว่าเลขอื่น เพราะเบาและเปื้อนง่าย

เลข 7 ต้องอ่านตัวอักษรข้างเลข

เลข 7 คือที่รวมของพลาสติกที่ไม่เข้าหกชนิดแรก หรือวัสดุผสมหลายชั้น MTEC ระบุว่าควรมีตัวย่อภาษาอังกฤษกำกับ เช่น PC (โพลีคาร์บอเนต) ถ้าไม่มี ตัดสินอะไรไม่ได้ ขวดนมเด็กแบบเก่าและถังน้ำดื่ม 20 ลิตรหลายแบบเป็น PC ส่วน PLA คือพลาสติกชีวภาพที่ย่อยสลายต้องการสภาวะเฉพาะ ไม่ใช่ถังหมักปุ๋ยหลังบ้าน

ลองอ่านของใต้ซิงก์ 6 ชิ้น

ตัวอย่างการอ่านจริงกับของที่พบในครัวไทย

ของที่พลิกดู	เลขหรือตัวอักษรที่เจอ	อ่านว่า
ขวดน้ำดื่มใสบาง	1 PET	ขวดใช้ครั้งเดียว ล้างแยกฝาแล้วส่งคัดแยก ไม่เติมน้ำร้อน
ขวดน้ำยาล้างจานขุ่น	2 HDPE	รีไซเคิลได้ดี ใช้เติมน้ำยาซ้ำได้
กล่องข้าวขุ่นๆ มีฝา	5 PP ทั้งสองชิ้น	ใช้อุ่นได้ถ้ามีข้อความไมโครเวฟ
ถุงใสใส่ขนมปัง	4 LDPE	ถุงนิ่ม ล้างยาก ศูนย์บางแห่งไม่รับ
ถ้วยกาแฟโฟม	6 PS	ใช้ครั้งเดียว ไม่อุ่น
ถังน้ำดื่มใสแข็ง	7 PC	อ่านฉลากผู้ผลิต อย่าใช้อุ่นร้อน

บางภาชนะพิมพ์เลขสองหลัก เช่น 01 ถึง 07 หรือพิมพ์ตัวอักษรอยู่ใต้ลูกศร เช่น >PP< ความหมายเหมือนกัน และบางใบพิมพ์ไว้เฉพาะตัวอักษร ถ้าไม่มีอะไรเลย ให้ถือว่าไม่ทราบชนิด ไม่เดาเอา

เมลามีนและแบกีไลต์ ไม่ได้อยู่ในเลข 1 ถึง 7

MTEC แยกพลาสติกเป็นสองกลุ่ม เทอร์โมพลาสติกอ่อนตัวและหลอมได้เมื่อร้อน เลข 1 ถึง 7 อยู่ในกลุ่มนี้ ส่วนเทอร์โมเซต เช่น เมลามีนและแบกีไลต์ ไม่หลอมหลังขึ้นรูป แต่เมื่อร้อนเกินจะสลายตัวหรือไหม้ จึงรีไซเคิลแบบหลอมไม่ได้และไม่ใช้ระบบเลข 1 ถึง 7 จานชามเมลามีนที่เห็นในร้านอาหารจึงไม่มีเลขสามเหลี่ยม และผู้ผลิตส่วนใหญ่ระบุว่าไม่เหมาะกับไมโครเวฟ

คำบนฉลากที่ไม่ใช่เลขรีไซเคิล

ฉลากภาชนะพลาสติกมีคำอื่นๆ ที่คนมักอ่านรวมกับเลข แต่ความหมายต่างกัน

คำหรือสัญลักษณ์	บอกอะไร	ไม่ได้บอกอะไร
Microwave safe หรือคลื่นไมโครเวฟ	ผู้ผลิตตั้งใจให้อุ่นได้	ไม่ได้บอกว่าอุ่นอาหารมันจัดหรือหวานจัดได้ทุกเมนู
BPA free	ไม่ใช้สาร BPA ในการผลิต	ไม่ได้ครอบคลุมสารอื่น และไม่ได้บอกความทนความร้อน
Food grade หรือ ใช้กับอาหารได้	ผู้ผลิตระบุว่าใช้สัมผัสอาหารได้	ไม่ได้บอกอุณหภูมิ หรือชนิดอาหาร
ย่อยสลายได้ (biodegradable)	วัสดุสลายตัวภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด	ไม่ได้แปลว่าฝังกลบหรือกองหลังบ้านแล้วหายได้เร็ว
รูปแก้วกับส้อม	ใช้สัมผัสอาหารได้	ไม่ได้บอกเรื่องความร้อน

เลขรีไซเคิลบอกวัสดุ ฉลากเหล่านี้บอกความตั้งใจของผู้ผลิตต่างกันไป เมื่ออ่านร่วมกันถึงจะได้ภาพครบ กล่องที่ติดฉลากภาษาไทยจากผู้ผลิตชัดเจนมีที่ให้ตรวจสอบกลับมากกว่ากล่องไม่มียี่ห้อ

คัดแยกก่อนทิ้งให้ได้เงินและรีไซเคิลได้จริง

ที่ศูนย์คัดแยกและร้านรับซื้อของเก่ารับพลาสติกแตกต่างกันตามพื้นที่ ราคารับซื้อเปลี่ยนตามตลาด สิ่งที่ทำได้เสมอในบ้านมีดังนี้

1. ล้างเศษอาหาร น้ำมัน และน้ำหวานออก ภาชนะเปื้อนอาหารเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้พลาสติกทั้งถุงถูกคัดทิ้ง
2. แยกฝาออกจากขวด ฝามักเป็นเลข 5 หรือ 2 ส่วนขวดเป็นเลข 1 ต่างชนิดกัน ที่ไหนไม่แยกให้ดูข้อกำหนดของศูนย์
3. แยกตามเลขถ้าทำได้ อย่างน้อยแยกขวดแข็ง (1, 2) ออกจากถุงนิ่ม (4) และโฟม (6)
4. ลบสติกเกอร์ใหญ่หรือฉลากหุ้มขวดถ้าลอกง่าย
5. ขวดที่เหลือกลิ่นน้ำมันหรือซอส เติมน้ำอุ่น เขย่าให้เศษหลุด กลิ่นและกลิ่นอับในกล่องพลาสติกกำจัดได้ตามวิธีในการกำจัดกลิ่นอับในบ้าน

ที่ร้าน พลิกดูเลขใต้กล่องก่อนจ่ายเงิน กล่องเลข 5 ที่มีข้อความไมโครเวฟทั้งตัวและฝาครอบคลุมการใช้งานในครัวได้มากที่สุด และเขียงพลาสติกที่ทำจาก PE หรือ PP ล้างและฆ่าเชื้อง่าย ดูเกณฑ์เลือกมีดและเขียงในการเลือกมีดทำครัว ส่วนกล่องที่ใช้เก็บอาหารในตู้เย็นให้จัดตามวิธีในการจัดตู้เย็น

เช็กที่ร้านสามข้อก่อนซื้อกล่องเก็บอาหารใบใหม่

1. พลิกดูก้นกล่อง ต้องมีเลขหรือตัวย่อชนิดพลาสติก และข้อความบอกว่าใช้กับอาหารหรือไมโครเวฟได้
2. ดูฝา ถ้าฝามีเลขต่างจากตัวกล่อง เช่น กล่อง PP แต่ฝา LDPE ฝาจะรับความร้อนน้อยกว่า อุ่นต้องเปิดฝาออก
3. ดูแหล่งผลิตและยี่ห้อ ฉลากที่ระบุผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าชัดเจนมีทางตรวจสอบกลับได้ ถ้าเป็นกล่องไม่มีชื่อ ใช้เก็บของแห้งเท่านั้น

ตารางตัดสินใจสั้นๆ ก่อนซื้อหรือก่อนทิ้ง

สถานการณ์	ทำ	ไม่ทำ
เลือกกล่องอุ่นอาหารประจำ	เลข 5 ที่ระบุไมโครเวฟทั้งกล่องและฝา	อุ่นกล่องที่ไม่มีสัญลักษณ์
ขวดน้ำดื่มหมดแล้ว	ล้าง แยกฝา ส่งคัดแยก	เติมน้ำร้อน ใช้ซ้ำหลายเดือน
เจอเลข 7	อ่านตัวอักษรกำกับ ถามผู้ผลิต	เดาว่าปลอดภัยหรือรีไซเคิลได้
โฟมใส่อาหาร	ใส่ของแห้งเย็น ใช้ครั้งเดียว	อุ่นซ้ำ ใส่ของมันร้อนจัด
จานชามเมลามีน	ใช้ตามคำแนะนำผู้ผลิต	ใส่ไมโครเวฟ
ภาชนะขุ่น งอ ขีดข่วนลึก	เลิกใช้กับอาหารร้อน	ใช้ต่อเพราะยังไม่แตก