อาหารสัตว์ เลือกอย่างไรให้เหมาะกับสัตว์เลี้ยงแต่ละชนิดและวัย

อาหารสัตว์ที่เหมาะคืออาหารที่ตรงกับชนิดสัตว์ วัย ขนาดตัว และสุขภาพของตัวที่เราเลี้ยง ฉลากระบุว่าครบถ้วนและสมดุล และเราซื้อให้ได้ต่อเนื่องในงบที่มี ลำดับการเลือกที่ผิดพลาดน้อยที่สุดคือ ดูชนิดสัตว์ ดูช่วงวัย อ่านฉลาก แล้วจึงเทียบยี่ห้อและราคา ใครเริ่มจากยี่ห้อที่เห็นโฆษณาบ่อยมักต้องเปลี่ยนอาหารหลายรอบกว่าจะลงตัว

สัตว์แต่ละชนิดกินต่างกันตั้งแต่ระบบย่อย

ก่อนเปิดดูถุงไหน ให้ตอบให้ได้ว่าสัตว์ที่เลี้ยงอยู่กินอะไรตามธรรมชาติ เพราะความต่างระดับนี้ใหญ่กว่าความต่างระหว่างยี่ห้อมาก

ชนิดสัตว์	ลักษณะการกิน	อาหารหลักที่ควรเป็น	สิ่งที่พลาดกันบ่อย
แมว	กินเนื้อเป็นหลัก ต้องได้ทอรีนและกรดอะมิโนบางตัวจากอาหาร	อาหารแมวที่ครบถ้วนตามวัย	ให้ข้าวคลุกปลาทูทุกวัน หรือให้อาหารสุนัขแทน
สุนัข	กินได้ทั้งเนื้อและพืชที่ปรุงสุก	อาหารสุนัขที่ครบถ้วนตามวัยและขนาดตัว	ให้กับข้าวคนเป็นหลัก ขนมเกินโควตา
กระต่าย	กินพืช ต้องการใยอาหารเส้นยาวมาก	หญ้าแห้งเป็นส่วนใหญ่ เสริมผักใบและเม็ดเล็กน้อย	ให้อาหารเม็ดเป็นหลัก ให้ผลไม้มาก
ปลาตู้	แตกต่างตามชนิด กินพืช กินเนื้อ หรือกินทุกอย่าง	อาหารที่ตรงชนิดปลาและระดับน้ำที่ปลากิน	ให้มากเกินจนน้ำเสีย
นก	ต่างกันตามกลุ่ม	อาหารเม็ดสำหรับนกชนิดนั้น เสริมผัก	ให้เมล็ดทานตะวันอย่างเดียว

คู่มือ Merck ระบุว่าแมวต้องการโปรตีนสูงกว่าสุนัขมาก และต้องได้ทอรีนจากอาหาร แมวที่ขาดทอรีนเป็นเวลานานเสี่ยงโรคหัวใจและจอประสาทตาเสื่อม นี่คือเหตุผลที่อาหารแมวกับอาหารสุนัขใช้แทนกันเป็นประจำไม่ได้ ส่วนกระต่าย RSPCA แนะนำให้หญ้าแห้งหรือหญ้าสดคุณภาพดีเป็นส่วนใหญ่ของอาหาร ปริมาณราวขนาดตัวกระต่ายต่อวัน ฟันกระต่ายงอกตลอดชีวิต การเคี้ยวหญ้าเส้นยาวจึงช่วยทั้งลำไส้และการสึกของฟัน

เม็ด เปียก ปรุงเอง หรือดิบ แต่ละแบบเหมาะกับใคร

รูปแบบ	เหมาะกับ	จุดที่ต้องระวัง
อาหารเม็ด	บ้านทั่วไป งบจำกัด ต้องการความสะดวก	น้ำน้อย แมวที่ดื่มน้ำน้อยต้องเสริมน้ำ
อาหารเปียก	แมว สัตว์ที่ฟันไม่ดี หรือกินยาก	เปิดแล้วเสียเร็ว ต้นทุนต่อพลังงานสูง
กึ่งเปียก	ใช้เป็นขนมหรือรางวัล	บางสูตรน้ำตาลสูง ไม่ควรเป็นมื้อหลัก
ปรุงเองที่บ้าน	ผู้ที่มีสูตรจากนักโภชนาการสัตว์	ทำตามสูตรในอินเทอร์เน็ตเสี่ยงขาดแร่ธาตุ
อาหารดิบ	ผู้ที่ปรึกษาสัตวแพทย์แล้ว	เชื้อโรคในเนื้อดิบ ทั้งต่อสัตว์และคนในบ้าน

บ้านในไทยส่วนใหญ่ใช้เม็ดเป็นมื้อหลักแล้วเสริมเปียกหนึ่งมื้อ ซึ่งเป็นจุดกลางที่ทำได้จริง ถ้าลังเลระหว่างสองแบบสำหรับสุนัข ข้อดีข้อเสียแบบละเอียดพร้อมตัวอย่างต้นทุนอยู่ที่ อาหารหมาเม็ดกับอาหารเปียก

อ่านฉลากตามลำดับที่ใช้ตัดสินใจได้จริง

ผมอ่านฉลากตามลำดับนี้ทุกครั้งที่เจอสูตรใหม่ ใช้เวลาไม่ถึงสองนาที

1. ข้อความความเพียงพอทางโภชนาการ AAFCO แบ่งช่วงวัยในข้อความนี้เป็น การตั้งท้องและให้นม การเจริญเติบโต การดูแลตัวโต และทุกช่วงวัย ถ้าเขียนว่าให้เป็นครั้งคราวหรือเป็นอาหารเสริม แปลว่าไม่ได้ออกแบบให้เป็นมื้อหลัก
2. พลังงาน AAFCO กำหนดให้บอกเป็นกิโลแคลอรีต่อกิโลกรัม และต่อหน่วยที่คุ้นเคย เช่น ต่อถ้วยหรือต่อกระป๋อง ตัวเลขนี้ใช้คำนวณปริมาณและต้นทุนต่อวัน
3. ตารางให้อาหาร ใช้เป็นจุดเริ่ม แล้วปรับตามรูปร่างจริงทุกสองสัปดาห์
4. รายการส่วนประกอบ เรียงตามน้ำหนักก่อนผลิต ส่วนประกอบที่มีน้ำมากอย่างเนื้อสดจึงมักขึ้นนำ ทั้งที่หลังอบแห้งเหลือน้ำหนักน้อยลง
5. ค่าวิเคราะห์รับประกัน บอกโปรตีนและไขมันขั้นต่ำ ใยอาหารและความชื้นขั้นสูง
6. ชื่อและช่องทางติดต่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า วันผลิต วันหมดอายุ และเลขล็อต

ชื่อรสบนหน้าถุงก็มีความหมายตามกติกา AAFCO ระบุว่าคำว่า "รสไก่" ต้องมีส่วนประกอบที่ให้รสนั้นจริง แต่ไม่ได้บอกว่ามีไก่มากแค่ไหน ส่วนสูตรที่ชื่อสินค้าเป็นชื่อวัตถุดิบตรง ๆ จะมีวัตถุดิบนั้นในสัดส่วนที่สูงกว่า

เทียบโปรตีนอาหารเม็ดกับเปียกให้ถูก

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยที่สุดตอนเทียบฉลากคือเอาตัวเลขโปรตีนจากสองแบบมาวางเทียบกันตรง ๆ อาหารเปียกมีน้ำราว 75 ถึง 80% ตัวเลขโปรตีนบนซองจึงดูต่ำ

ตัวอย่าง อาหารเม็ดโปรตีน 30% ความชื้น 10% กับอาหารเปียกโปรตีน 9% ความชื้น 78%

รายการ	อาหารเม็ด	อาหารเปียก
โปรตีนบนฉลาก	30%	9%
ส่วนที่เป็นของแห้ง	100 ลบ 10 = 90%	100 ลบ 78 = 22%
โปรตีนบนน้ำหนักแห้ง	30 หาร 90 ได้ราว 33%	9 หาร 22 ได้ราว 41%

เมื่อแปลงแล้ว อาหารเปียกซองนี้มีโปรตีนต่อเนื้ออาหารสูงกว่าเม็ด วิธีเดียวกันใช้เทียบไขมันและใยอาหารได้ทุกตัว

วัยและสภาพร่างกายเปลี่ยนสูตรที่เหมาะ

ลูกสัตว์ต้องการพลังงาน โปรตีน และแร่ธาตุต่อน้ำหนักตัวสูงกว่าตัวโต ลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่เป็นกรณีพิเศษที่แคลเซียมเกินเป็นปัญหา จึงควรใช้สูตรที่ระบุว่ารองรับพันธุ์ใหญ่ รายละเอียดอยู่ที่ อาหารลูกสุนัข

สัตว์โตเต็มวัยที่ทำหมันแล้วต้องการพลังงานน้อยลง แต่อยากกินมากขึ้น ถ้าเทเท่าเดิมจะอ้วนภายในไม่กี่เดือน สัตว์สูงวัยมักต้องการพลังงานลดลงแต่ยังต้องการโปรตีนคุณภาพดีเพื่อรักษากล้ามเนื้อ และสัตว์ที่ตั้งท้องหรือให้นมใช้พลังงานเพิ่มขึ้นชัดเจน

ขนาดตัวก็มีผล สุนัขพันธุ์เล็กเผาผลาญเร็วและต้องการเม็ดเล็ก ส่วนพันธุ์ใหญ่ต้องคิดเรื่องข้อและท้องอืดบิด แนวทางของสองกลุ่มนี้แยกไว้ที่ อาหารหมาพันธุ์เล็ก และ อาหารหมาพันธุ์ใหญ่

จำนวนมื้อ ขนม และวิธีดูว่าให้พอหรือยัง

กลุ่ม	มื้อต่อวันโดยประมาณ	หมายเหตุ
ลูกสุนัข ลูกแมว หลังหย่านม	3 ถึง 4 มื้อ	ท้องเล็ก น้ำตาลตกง่ายในตัวเล็ก
สุนัขโต	2 มื้อ	พันธุ์ใหญ่อกลึกไม่ควรกินมื้อเดียว
แมวโต	2 ถึง 3 มื้อ หรือแบ่งมื้อเล็กหลายครั้ง	แมวชอบกินทีละน้อย
กระต่าย	หญ้าแห้งตลอดวัน	อาหารเม็ดเพียงเล็กน้อยตามน้ำหนัก
ปลาตู้	1 ถึง 2 ครั้ง	ให้เท่าที่หมดในไม่กี่นาที

Merck แนะนำให้ขนมรวมกันต่ำกว่าราว 10% ของพลังงานต่อวัน ขนมที่เกินนี้ทั้งทำให้อ้วนและทำให้สัตว์เลือกกิน ไม่ยอมกินมื้อหลัก วิธีดูว่าให้พอหรือไม่ ใช้มือคลำซี่โครง ควรคลำได้ง่ายใต้ไขมันบาง ๆ และมองจากด้านบนเห็นเอวคอด ถ้าต้องกดแรงถึงจะเจอซี่โครง ให้ลดลงราว 10% แล้วชั่งใหม่ในสองสัปดาห์

อาหารของคนที่ต้องเก็บให้พ้นสัตว์

ASPCA จัดอาหารหลายอย่างเป็นอันตรายต่อสัตว์เลี้ยง ที่เจอบ่อยในครัวไทยมีดังนี้

• ช็อกโกแลต กาแฟ และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
• องุ่นและลูกเกด ซึ่งทำให้ไตของสุนัขเสียหายได้
• หอม กระเทียม ต้นหอม กุยช่าย ทำลายเม็ดเลือดแดง แมวไวกว่าสุนัข
• ไซลิทอลในหมากฝรั่งและขนมสูตรไม่มีน้ำตาล ทำให้น้ำตาลในเลือดสุนัขตกและตับเสียหาย
• แอลกอฮอล์ และแป้งขนมปังดิบที่ยังมียีสต์
• แมคคาเดเมีย และอะโวคาโดในนกกับกระต่าย

กระดูกไก่สุกไม่อยู่ในรายการพิษ แต่แตกเป็นเสี้ยนคมได้ ให้เก็บถุงขยะครัวให้มิดชิด ถ้าสัตว์กินของในรายการนี้ ให้โทรหาคลินิกทันทีพร้อมบอกชนิด ปริมาณ และเวลาที่กิน ไม่ต้องรอให้มีอาการ รายการเต็มสำหรับสุนัขอยู่ที่ หมากินอะไรไม่ได้

เก็บอาหารในบ้านที่ร้อนและชื้นทั้งปี

อาหารเม็ดมีไขมันที่เริ่มหืนหลังเปิดถุง และเร็วขึ้นในอากาศร้อน ความชื้นยังทำให้เกิดราและมอด

• ซื้อขนาดที่ใช้หมดใน 4 ถึง 6 สัปดาห์หลังเปิด สัตว์ตัวเดียวไม่ควรซื้อถุงใหญ่เพื่อความคุ้ม
• เก็บทั้งถุงเดิมใส่ถังปิดสนิทอีกชั้น จะยังเห็นเลขล็อตและวันหมดอายุ
• วางให้พ้นแดดและพื้นปูนที่ชื้น ไม่เก็บในรถหรือระเบียงที่โดนแดดบ่าย
• ล้างและเช็ดถังให้แห้งก่อนเติมถุงใหม่ อย่าเททับเศษเก่าที่ก้นถัง
• อาหารเปียกที่เปิดแล้วเก็บตู้เย็นปิดฝา ใช้ภายใน 1 ถึง 2 วัน ส่วนที่วางในชามเกินราว 2 ชั่วโมงให้ทิ้ง
• เม็ดที่มีกลิ่นหืน เป็นฝ้า หรือจับกันเป็นก้อน ให้ทิ้งทั้งถุง

เปลี่ยนสูตรอย่างไรไม่ให้ท้องเสีย

การเปลี่ยนอาหารทันทีทำให้ท้องเสียหรืออาเจียนได้แม้สูตรใหม่จะดีกว่า ใช้การผสมแบบนี้

วันที่	อาหารเดิม	อาหารใหม่
1 ถึง 3	75%	25%
4 ถึง 6	50%	50%
7 ถึง 9	25%	75%
10 ขึ้นไป	0%	100%

ถ้าอุจจาระเหลวช่วงไหน ให้ถอยกลับไปสัดส่วนก่อนหน้าแล้วอยู่ตรงนั้นนานขึ้นสองถึงสามวัน สัตว์ที่ท้องอ่อนมากใช้เวลาเปลี่ยนสองสัปดาห์ได้ ขั้นตอนเต็มพร้อมกรณีพิเศษสำหรับสุนัขอยู่ที่ วิธีเปลี่ยนอาหารหมา

เมื่อไรเรื่องอาหารต้องให้สัตวแพทย์ตัดสิน

อาหารทั่วไปเหมาะกับสัตว์สุขภาพดี ถ้าเจอเรื่องต่อไปนี้ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเลือกสูตรเอง

• ถ่ายเหลวเรื้อรัง อาเจียนบ่อย หรือคันเลียเท้าเรื้อรัง ซึ่งอาจเกี่ยวกับการแพ้อาหาร
• น้ำหนักลดทั้งที่กินปกติ หรือขึ้นเร็วทั้งที่ให้เท่าเดิม
• ดื่มน้ำและปัสสาวะมากขึ้นชัดเจน
• มีโรคไต ตับ หัวใจ เบาหวาน หรือนิ่ว ซึ่งมักต้องใช้อาหารสูตรรักษา
• ไม่ยอมกินติดต่อกันเกิน 1 วันในแมว หรือเกิน 2 วันในสุนัข

อาหารสูตรรักษาโรคควรใช้ตามที่สัตวแพทย์สั่งเท่านั้น การซื้อมาให้เองโดยไม่ได้ตรวจทำให้บางโรคแย่ลง เวลาไปพบหมอ ให้ถ่ายรูปฉลากด้านหลังของอาหารที่ให้อยู่ไปด้วย สัตวแพทย์จะดูพลังงานและส่วนประกอบได้ทันที แล้วบอกได้ว่าควรปรับปริมาณ เปลี่ยนสูตร หรือต้องตรวจเพิ่ม