อาหารหมาเม็ดกับอาหารเปียก ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหน หรือผสมสองแบบดี

อาหารหมาเม็ดกับอาหารเปียกต่างกันหลัก ๆ ที่ปริมาณน้ำ ราคาต่อแคลอรี่ วิธีเก็บ และความน่ากิน ส่วนคุณค่าทางโภชนาการ ทั้งสองแบบดีพอกันได้ถ้าฉลากระบุว่าครบถ้วนและสมดุลสำหรับช่วงวัยของน้องหมา คำถามที่ควรถามจึงเป็น "หมาตัวนี้ งบเท่านี้ บ้านแบบนี้ ใช้แบบไหนสะดวกและคุมน้ำหนักได้" มากกว่าแบบไหนดีกว่ากัน และสำหรับบ้านส่วนใหญ่ คำตอบคือเม็ดเป็นหลักแล้วเสริมเปียกอย่างมีสัดส่วน

ตัวเลขที่ทำให้สองแบบต่างกัน

คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าอาหารเม็ดโดยทั่วไปมีน้ำราว 10 เปอร์เซ็นต์และเนื้ออาหารแห้งราว 90 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอาหารกระป๋องมีน้ำ 68 ถึง 78 เปอร์เซ็นต์ เหลือเนื้ออาหารแห้งแค่ 22 ถึง 32 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขนี้อธิบายความต่างแทบทุกเรื่องที่ตามมา

หัวข้อ	อาหารเม็ด	อาหารเปียกแบบกระป๋องหรือซอง
น้ำในอาหาร	ราว 10%	68 ถึง 78%
พลังงานต่อกรัม	สูง เพราะเป็นเนื้ออาหารเกือบทั้งหมด	ต่ำ ต้องกินปริมาณมากกว่าหลายเท่าเพื่อได้พลังงานเท่ากัน
ราคาต่อแคลอรี่	ถูกกว่า	แพงกว่า
เก็บหลังเปิด	อุณหภูมิห้องได้ ถ้าปิดถุงสนิท	ต้องแช่ตู้เย็นและใช้ให้หมดเร็ว
ความน่ากิน	ปานกลาง	สูง กลิ่นแรง
ชั่งตวง	ง่าย ตวงด้วยตาชั่ง	ง่ายถ้าใช้ทั้งซองต่อมื้อ
ผลต่อฟัน	สูตรทั่วไปแทบไม่ช่วย สูตรเฉพาะช่องปากช่วยได้บ้าง	ติดฟันง่ายกว่า

Merck ยังระบุว่าอาหารกระป๋องผ่านการฆ่าเชื้อด้วยความร้อนและแรงดันในภาชนะปิด จึงเก็บได้นานตราบใดที่ยังไม่เปิด ส่วนอาหารกึ่งเปียก (เนื้อนุ่มแบบขนมชิ้น) มีน้ำ 25 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์ และมักใช้น้ำตาลหรือเกลือช่วยเก็บรักษา กลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นขนมมากกว่าอาหารหลัก

อ่านฉลากเทียบกันอย่างไรไม่ให้หลงตัวเลข

ฉลากต้องมีตารางวิเคราะห์ที่ AAFCO กำหนด 4 ค่า คือ โปรตีนขั้นต่ำ ไขมันขั้นต่ำ เยื่อใยสูงสุด และความชื้นสูงสุด ปัญหาคือตัวเลขเหล่านี้คิดรวมน้ำ เอาโปรตีน 8 เปอร์เซ็นต์ในซองไปเทียบกับ 26 เปอร์เซ็นต์ในถุงเม็ดตรง ๆ จะดูเหมือนอาหารเปียกโปรตีนต่ำมาก ซึ่งไม่จริง

วิธีแปลงเป็นน้ำหนักแห้ง (dry matter)

1. เอา 100 ลบความชื้นบนฉลาก ได้เปอร์เซ็นต์เนื้ออาหารแห้ง
2. เอาค่าโปรตีน (หรือไขมัน) หารด้วยเนื้ออาหารแห้ง แล้วคูณ 100

ตัวอย่าง	ความชื้น	โปรตีนบนฉลาก	เนื้ออาหารแห้ง	โปรตีนเมื่อคิดแห้ง
อาหารเม็ด	10%	26%	90%	ประมาณ 29%
อาหารเปียก	78%	8%	22%	ประมาณ 36%

พอแปลงแล้ว อาหารเปียกในตัวอย่างนี้กลับมีสัดส่วนโปรตีนสูงกว่า การเทียบแบบนี้ใช้ได้กับไขมันและเยื่อใยด้วย อ่านส่วนอื่นของฉลากเพิ่มเติมได้ใน วิธีอ่านฉลากอาหารหมา

ประโยคที่ชี้ว่าเป็นอาหารหลักได้หรือไม่

AAFCO อธิบายว่า "ครบถ้วน" หมายถึงมีสารอาหารที่จำเป็นทุกตัว และ "สมดุล" หมายถึงอยู่ในสัดส่วนที่ถูกต้อง ฉลากจะระบุช่วงวัยที่ครอบคลุม ได้แก่ ช่วงตั้งท้องและให้นม ช่วงเติบโต ช่วงโตเต็มวัย (maintenance) หรือทุกช่วงวัย ส่วนสินค้าที่ไม่ครบจะเขียนประมาณว่า "intermittent or supplemental feeding only" ซึ่งแปลว่าใช้เสริมเป็นครั้งคราวเท่านั้น

อาหารเปียกแบบซองราคาถูกจำนวนมากในตลาดเป็นกลุ่มหลังนี้ ใช้คลุกเพิ่มกลิ่นได้ แต่ถ้าให้แทนอาหารหลักทุกมื้อ น้องหมาจะได้แร่ธาตุและวิตามินไม่ครบ ลูกหมาที่กำลังโตเสี่ยงที่สุด

หมาแบบไหนได้ประโยชน์จากอาหารเม็ดเป็นหลัก

อาหารเม็ดเหมาะกับหมาโตสุขภาพดีส่วนใหญ่ โดยเฉพาะในกรณีเหล่านี้

• หมาพันธุ์กลางถึงใหญ่ที่กินวันละหลายร้อยกรัม ถ้าใช้อาหารเปียกล้วนต้องเปิดหลายซองต่อวัน ค่าอาหารเพิ่มขึ้นหลายเท่า
• บ้านที่ต้องการคุมน้ำหนัก เม็ดชั่งเป็นกรัมได้แม่นยำทุกวัน
• หมาที่ฝึกด้วยขนม เอาเม็ดจากมื้อหลักมาใช้เป็นรางวัลได้โดยไม่เพิ่มแคลอรี่
• หมาที่อยู่บ้านคนเดียว ใส่เม็ดในของเล่นซ่อนอาหารได้โดยไม่บูด
• บ้านที่เดินทางบ่อยหรือฝากเลี้ยง ถุงเม็ดพกง่ายกว่ากระป๋อง

จุดอ่อนของเม็ดในเมืองไทยคือความชื้นและแมลง ไขมันในเม็ดหืนได้เมื่อเจออากาศร้อน ถุงที่เปิดแล้วให้พับปากถุงไล่อากาศ หนีบให้แน่น แล้วใส่ถังพลาสติกมีฝาทั้งถุง อย่าเทเม็ดออกจากถุงเดิมเพราะเสียทั้งชั้นกันอากาศและข้อมูลวันหมดอายุ ถ้าบ้านมีหมาตัวเล็ก ซื้อถุงขนาดที่ใช้หมดใน 4 ถึง 6 สัปดาห์ดีกว่าถุงใหญ่ที่ลดราคา

หมาแบบไหนควรมีอาหารเปียกในจาน

• ลูกหมาที่เพิ่งหย่านม ฟันยังเล็กและเพิ่งเริ่มเคี้ยว
• หมาสูงวัยที่ถอนฟันไปหลายซี่หรือเหงือกเจ็บ
• หมาที่กินน้อยลงหลังป่วย ผ่าตัด หรือย้ายบ้าน กลิ่นที่แรงกว่าช่วยกระตุ้นให้กิน
• หมาที่ดื่มน้ำน้อยมาก น้ำในอาหารช่วยเติมได้บางส่วน แต่ถ้าหมามีโรคไตหรือนิ่ว ให้สัตวแพทย์เลือกสูตรเฉพาะ
• หมาพันธุ์จิ๋วที่กินวันละไม่กี่สิบกรัม ต้นทุนส่วนต่างของอาหารเปียกยังพอรับได้

สิ่งที่ต้องรับให้ได้ถ้าใช้อาหารเปียกมาก คือ ค่าใช้จ่ายที่สูงกว่า ขยะบรรจุภัณฑ์ อุจจาระที่นิ่มขึ้นในบางตัว และคราบที่ติดฟันง่ายกว่า หมาสูงวัยที่เปลี่ยนมากินอาหารนิ่มควรได้สูตรที่ออกแบบตามวัยด้วย รายละเอียดอยู่ใน อาหารหมาสูงวัย

ความเชื่อสามข้อที่ทำให้เลือกพลาด

เม็ดแข็งช่วยขัดฟัน

เม็ดทั่วไปแตกตั้งแต่ปลายฟันจึงแทบไม่ได้ขัดผิวฟันส่วนที่ติดเหงือก Merck ระบุว่ามีเพียงอาหารเม็ดที่ออกแบบเป็นพิเศษที่อาจช่วยนวดฟันและเหงือกจนลดโรคปริทันต์ได้ หมาที่กินเม็ดล้วนจำนวนมากก็มีหินปูนหนาเมื่ออายุ 3 ถึง 4 ปี ทางที่ได้ผลจริงยังคือการแปรงฟัน ซึ่งมีขั้นตอนฝึกใน วิธีแปรงฟันหมา

อาหารเปียกใกล้อาหารสด จึงดีกว่า

อาหารเปียกก็ผ่านความร้อนสูงเช่นกัน ความต่างอยู่ที่รูปแบบ สิ่งที่บอกคุณภาพจริงคือประโยคครบถ้วนสมดุล ช่วงวัยที่ระบุ และส่วนประกอบ อาหารเปียกที่เป็นแค่ท็อปปิ้งแม้หน้าตาเหมือนเนื้อชิ้น ก็ยังเป็นอาหารที่ไม่ครบอยู่ดี

ผสมสองแบบทำให้ท้องเสีย

การผสมเองไม่ทำให้ท้องเสีย ต้นเหตุที่พบบ่อยคือเพิ่มอาหารเปียกทีเดียวเยอะ เปลี่ยนโปรตีนหลักกะทันหัน หรืออาหารเปียกที่เปิดทิ้งไว้นานจนบูด เริ่มทีละน้อยแบบเดียวกับการเปลี่ยนสูตร ตามตารางใน เปลี่ยนอาหารหมาอย่างไรไม่ให้ท้องเสีย

ผสมสองแบบโดยคิดจากแคลอรี่

คู่มือ Merck แนะนำว่าหมาโตส่วนใหญ่ควรได้อาหารแบบตวงเป็นมื้อ เช่น วันละ 2 มื้อตามเวลา เพราะการวางอาหารให้กินอิสระทำให้หมาส่วนใหญ่อ้วน และควรประเมินรูปร่างสม่ำเสมอ หลักนี้ใช้กับการผสมด้วย

1. หาแคลอรี่บนฉลากของทั้งสองแบบ อาหารเม็ดมักแสดงเป็นกิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัมหรือต่อถ้วย อาหารเปียกแสดงต่อกิโลกรัมหรือต่อซอง
2. หาพลังงานที่หมาต้องการต่อวัน จากตารางให้อาหารบนถุงหรือสูตรคำนวณใน คำนวณปริมาณอาหารหมา
3. ตั้งสัดส่วนอาหารเปียก เช่น 20 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ของพลังงานต่อวัน
4. คิดกรัมของแต่ละแบบ แล้วแบ่งเป็นมื้อ
5. ชั่งน้ำหนักหมาทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ ถ้าขึ้นเกิน 2 ถึง 3 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว ลดเม็ดลงอีกราว 10 เปอร์เซ็นต์

ตัวอย่างคำนวณ

สมมติหมาโตหนัก 10 กิโลกรัมต้องการราว 600 กิโลแคลอรี่ต่อวันตามฉลาก อาหารเม็ดที่ใช้ระบุ 3,600 กิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัม (3.6 ต่อกรัม) อาหารเปียกระบุ 1,000 กิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัม (1 ต่อกรัม) และอยากให้อาหารเปียกเป็น 25 เปอร์เซ็นต์

ส่วน	พลังงาน	คิดเป็นกรัม
อาหารเปียก 25%	150 กิโลแคลอรี่	150 กรัม (ประมาณ 1 ซองครึ่งขนาด 100 กรัม)
อาหารเม็ด 75%	450 กิโลแคลอรี่	125 กรัม
รวม	600 กิโลแคลอรี่	แบ่งเป็น 2 มื้อ

เทียบกับตอนกินเม็ดล้วน ซึ่งต้องใช้ราว 167 กรัม เม็ดลดลงประมาณ 42 กรัมต่อวัน ถ้าลืมลดส่วนนี้ หมาจะได้พลังงานเกินวันละ 150 กิโลแคลอรี่ หรือเกินความต้องการ 25 เปอร์เซ็นต์ทุกวัน และน้ำหนักจะขึ้นภายในไม่กี่เดือน ตัวเลขในตัวอย่างใช้เพื่อแสดงวิธีคิดเท่านั้น ต้องแทนค่าจากฉลากจริงของอาหารที่ใช้

ขนมและท็อปปิ้งอื่นนอกจากนี้ คู่มือ Merck กำหนดให้รวมกันไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ของพลังงานต่อวัน

ถ้าเลือกได้ ให้ใช้อาหารเปียกที่มีโปรตีนหลักเดียวกับเม็ด เช่น ไก่คู่ไก่ ลำไส้ปรับตัวง่ายกว่า และถ้าน้องหมามีอาการแพ้อาหาร จะรู้ได้ทันทีว่ามาจากอะไร

เก็บอาหารเปียกในบ้านที่อากาศร้อน

ขั้นตอน	วิธีทำ
หลังเปิด	ตักส่วนที่เหลือใส่กล่องแก้วหรือพลาสติกมีฝา หรือใช้ฝาครอบกระป๋อง แช่ตู้เย็นทันที
ระยะเก็บ	ใช้ภายในเวลาที่ฉลากกำหนด ถ้าไม่ระบุ ให้หมดภายในราว 2 ถึง 3 วัน
ก่อนให้	ตักออกมาวาง 10 ถึง 15 นาทีให้หายเย็น หรืออุ่นในไมโครเวฟไม่กี่วินาทีแล้วคนให้ทั่ว ทดสอบว่าไม่ร้อน
ในชาม	วางไม่เกิน 30 นาทีในวันร้อน ที่เหลือทิ้ง
ชาม	ล้างด้วยน้ำยาล้างจานทุกมื้อ ชามสแตนเลสหรือเซรามิกล้างคราบมันง่ายกว่าพลาสติก

ถ้าอาหารเปียกมีกลิ่นเปรี้ยว ฟองแก๊ส หรือกระป๋องบวมนูน ห้ามให้ แม้จะยังไม่หมดอายุ

ค่าใช้จ่าย เทียบต่อแคลอรี่แทนเทียบต่อถุง

ถุงเม็ด 3 กิโลกรัมกับซองเปียก 12 ซองเทียบราคากันตรง ๆ ไม่ได้ เพราะให้พลังงานต่างกันหลายเท่า วิธีเทียบให้แฟร์คือคิดราคาต่อ 1,000 กิโลแคลอรี่

1. หาราคาต่อกิโลกรัมของอาหาร
2. หารด้วยกิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัมบนฉลาก แล้วคูณ 1,000

ตัวอย่าง ถ้าเม็ดราคากิโลกรัมละ 250 บาท ให้พลังงาน 3,600 กิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัม ราคาต่อ 1,000 กิโลแคลอรี่ราว 69 บาท ส่วนอาหารเปียกซองละ 30 บาท ขนาด 100 กรัม (กิโลกรัมละ 300 บาท) ให้ 1,000 กิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัม ราคาต่อ 1,000 กิโลแคลอรี่คือ 300 บาท ต่างกันกว่า 4 เท่า ราคาในตัวอย่างเป็นตัวเลขสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด ราคาจริงต่างกันตามยี่ห้อ ร้าน และช่วงโปรโมชัน

ผลที่ได้มักชี้ว่า หมาตัวใหญ่ที่กินเปียกล้วนมีค่าอาหารต่อเดือนสูงมาก ส่วนการใช้เปียก 20 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ของพลังงานเพิ่มค่าใช้จ่ายขึ้นพอประมาณ แต่ได้ความน่ากินกลับมามาก

ปัญหาที่เจอหลังเปลี่ยนวิธีให้อาหาร

ปัญหา	สาเหตุที่พบบ่อย	วิธีแก้
เลียแต่อาหารเปียก ทิ้งเม็ด	เรียนรู้ว่ารอแล้วได้ของอร่อยกว่า	คลุกให้ทั่วจนแยกไม่ออก วางชาม 15 ถึง 20 นาทีแล้วเก็บ ไม่เติมอาหารเปียกเพิ่มเมื่อเห็นไม่กิน
ถ่ายเหลวสัปดาห์แรก	เพิ่มเร็ว เปลี่ยนโปรตีน หรืออาหารบูด	ลดอาหารเปียกกลับไปครึ่งหนึ่ง ทิ้งส่วนที่เปิดไว้นาน ถ้าถ่ายเหลวเกิน 1 ถึง 2 วันหรือมีเลือดปนให้พบสัตวแพทย์
น้ำหนักขึ้น	ไม่ได้ลดเม็ด	ชั่งเม็ดเป็นกรัม คำนวณใหม่
กลิ่นปากแรงขึ้น หินปูนเพิ่ม	คราบอาหารเปียกติดฟัน	แปรงฟันวันละครั้งหรืออย่างน้อยวันเว้นวัน
กินเม็ดล้วนแล้วดื่มน้ำน้อย	นิสัยของตัวหมาหรือชามไม่สะอาด	วางน้ำ 2 ถึง 3 จุด เปลี่ยนน้ำวันละ 2 ครั้ง แช่เม็ดในน้ำอุ่นบางมื้อ

หมาที่ท้องผูกบ่อย ปัสสาวะผิดปกติ หรือน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ อย่าแก้ด้วยการเปลี่ยนรูปแบบอาหารอย่างเดียว ควรให้สัตวแพทย์ตรวจหาโรคก่อน

เม็ด เปียก หรือผสม ควรตัดสินที่ข้อไหน

• หมาโตสุขภาพดี งบจำกัด หรือพันธุ์ใหญ่ ใช้เม็ดครบถ้วนสมดุลเป็นหลัก ชั่งเป็นกรัม แบ่ง 2 มื้อ
• หมากินยาก อยากเพิ่มความน่ากิน เติมอาหารเปียก 20 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ของพลังงาน แล้วลดเม็ดตามตัวอย่างคำนวณ
• หมาสูงวัยฟันไม่ดีหรือลูกหมาหย่านม ใช้อาหารเปียกหรือแช่เม็ดในน้ำอุ่น 10 ถึง 15 นาทีให้นิ่ม
• หมามีโรคไต โรคหัวใจ นิ่ว หรือแพ้อาหาร ให้สัตวแพทย์เลือกสูตรและรูปแบบ แล้วถามตรง ๆ ว่าใช้สูตรเม็ดหรือเปียกของอาหารรักษาโรคตัวเดียวกันสลับกันได้หรือไม่

ไม่ว่าเลือกแบบไหน เช็กประโยคครบถ้วนสมดุลและช่วงวัยบนฉลากทุกครั้งที่เปลี่ยนยี่ห้อ และชั่งน้ำหนักน้องหมาเดือนละครั้ง ตัวเลขบนตาชั่งจะบอกได้เร็วที่สุดว่าวิธีที่เลือกเหมาะหรือไม่