เลือกสีทาบ้านอย่างไรให้สวยทนนาน: คู่มือเลือกชนิดสี ระบบทา และการดูแล

ผนังที่ลอกเป็นแผ่นหลังทาได้สองปี ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากสีถูกหรือสีแพง ผมเปิดดูหน้างานแล้วมักเจอเรื่องเดิมสามเรื่อง ใช้สีภายในทาภายนอก ข้ามรองพื้นบนปูนใหม่ หรือทาทับผนังที่ยังชื้นอยู่ข้างใน บ้านเมืองไทยเจอแดดแรง ฝนหนัก และความชื้นสูงทั้งปี การเลือกสีจึงเริ่มจากถามว่าจะทาตรงไหน ก่อนถามว่าจะใช้ยี่ห้ออะไร

สามคำถามก่อนเดินเข้าร้านสี

ให้ตอบสามข้อนี้ก่อน คำตอบจะตัดตัวเลือกในร้านออกไปเกินครึ่ง

1. ผนังอยู่ภายในหรือภายนอก โดนแดดตรงหรือฝนสาดหรือไม่
2. ผนังเป็นปูนฉาบใหม่ ผนังเคยทาสีแล้ว หรือมีปัญหาชื้นและราอยู่
3. ห้องนั้นใช้ทำอะไร ห้องนอนเด็ก ครัว ห้องน้ำ หรือโถงทางเดินที่คนเดินชนบ่อย

ตำแหน่ง	สิ่งที่สีต้องทำได้	ความเงาที่มักเลือก
ผนังภายนอกรับแดด	ทน UV ทนด่าง ยืดหยุ่น มีสารกันรา	กึ่งเงาหรือตามระบบของผู้ผลิต
ผนังภายนอกด้านร่ม	กันราและตะไคร่ ระบายความชื้นได้	กึ่งเงา
ห้องนอน ห้องนั่งเล่น	กลิ่นต่ำ ผิวเรียบสวย	ด้าน
ครัว ห้องน้ำ	เช็ดล้างได้ ทนความชื้น	กึ่งเงา
วงกบ ประตูไม้ งานเหล็ก	ฟิล์มแข็ง ทนขีดข่วน	เงา ใช้ระบบสีเฉพาะงาน

สีภายในที่เอาไปทาภายนอกมักซีดและเป็นผงเร็วเมื่อโดนแดด ส่วนการเอาสีภายนอกมาทาภายในทำได้ แต่มักแพงเกินจำเป็น เรื่องความเงาให้คิดง่ายๆ ว่าสีด้านพรางผนังที่ไม่เรียบได้ดี ส่วนสีกึ่งเงาเช็ดคราบง่ายกว่าแต่โชว์ทุกรอยโป๊วเมื่อแสงเฉียง สีที่เหมาะกับแดดฝนบ้านเรา อ่านต่อที่ สีทาภายนอก

สีน้ำอะคริลิก สีน้ำมัน และสีเฉพาะงาน

ผนังบ้านเกือบทั้งหมดในตอนนี้ใช้สีน้ำที่มีเรซินอะคริลิกเป็นตัวยึดเกาะ ล้างอุปกรณ์ด้วยน้ำ กลิ่นอ่อนกว่า และแห้งเร็ว สีน้ำมันกับสีที่ละลายด้วยทินเนอร์ยังใช้กับงานเหล็กและงานไม้ที่ต้องการฟิล์มแข็ง ส่วนสีเฉพาะงาน เช่นสีกันสนิม สีทาพื้น สีกันซึมดาดฟ้า ต้องเลือกตามวัสดุที่ทา ไม่ควรเอาสีผนังไปใช้แทน

ข้อควรระวังที่เจอบ่อยคือการทาสีน้ำทับสีน้ำมันเดิมบนวงกบหรือประตู โดยไม่ขัดผิวและไม่ใช้รองพื้นที่ผู้ผลิตระบุ สีน้ำจะเกาะผิวมันได้ไม่ดี และลอกเป็นแผ่นเมื่อโดนขูดหรือเปียก วิธีเช็คง่ายๆ คือเอาสำลีชุบแอลกอฮอล์ถูผิวเดิม ถ้าสีหลุดติดสำลี มักเป็นสีน้ำ ถ้าไม่หลุดมักเป็นสีน้ำมัน ให้ถามร้านสีว่าต้องใช้รองพื้นตัวไหนก่อนเปลี่ยนระบบ

ระบบสีต้องครบชั้น

สีที่อยู่ได้นานคือหลายชั้นทำงานร่วมกัน การข้ามชั้นใดชั้นหนึ่งเพื่อประหยัดเวลา มักแลกกับอายุสีที่สั้นลงหลายปี

ชั้น	หน้าที่	สิ่งที่มักพลาด
เตรียมผิว	ให้สีเกาะผนังที่แน่นและสะอาด	ทาทับฝุ่น คราบรา สีเก่าที่ร่อน
รองพื้น	กันด่างจากปูน ปรับการดูดซึม ช่วยการยึดเกาะ	ใช้รองพื้นผิดชนิด ปูนใหม่กับปูนเก่าต่างกัน
สีทับหน้ารอบแรก	สร้างสีและเนื้อฟิล์ม	ผสมน้ำมากเกินกำหนด ฟิล์มบาง
สีทับหน้ารอบสอง	ให้สีสม่ำเสมอและทน	ไม่รอให้รอบแรกแห้งตามฉลาก

ผนังปูนฉาบใหม่ต้องรอปูนบ่มก่อนและใช้รองพื้นปูนใหม่ที่ทนด่าง ขั้นตอนอยู่ที่ ทาสีผนังปูนฉาบใหม่ ส่วนผนังเก่าที่สีเดิมเสื่อมเป็นผง ให้ใช้รองพื้นปูนเก่าที่ผู้ผลิตระบุว่าช่วยยึดผิวที่เป็นผง หลังล้างและขัดผนังแล้ว

ผนังที่เปลี่ยนจากสีเข้มเป็นสีอ่อน หรือเฉดที่เนื้อสีบาง เช่นเหลืองและแดงสดบางเฉด มักต้องเพิ่มอีกหนึ่งรอบ การใช้รองพื้นที่สีใกล้กับสีทับหน้าช่วยลดรอบทาได้

คำนวณลิตรก่อนซื้อ

Dulux Thailand ให้หลักคิดว่าสีหนึ่งลิตรทาได้ราว 4 ตารางเมตรเมื่อทาสองรอบ ตัวอย่างห้อง 4 คูณ 6 เมตร สูง 2.5 เมตร ผนังรวมยาว 20 เมตร ได้พื้นที่ผนัง 20 × 2.5 = 50 ตารางเมตร หารด้วย 4 ได้ 12.5 ลิตร ถังขนาด 5 แกลลอน (18.925 ลิตร) ตามตัวอย่างของ Dulux จึงพอสำหรับผนังราว 70 ตารางเมตร

ตัวเลขนี้เป็นค่าเริ่มต้น ผมปรับตามหน้างานแบบนี้

1. หักประตูหน้าต่างออกจากพื้นที่ผนัง ประตูบานเดียวราว 2 ตารางเมตร หน้าต่างตามขนาดจริง
2. ผนังที่หยาบ ผิวทราย หรือปูนที่ดูดสีมาก ใช้สีมากกว่าผนังเรียบ ให้เผื่อเพิ่ม
3. คิดรองพื้นแยก ตามอัตราการทาบนฉลากรองพื้นที่ใช้
4. เผื่ออีกราว 10 เปอร์เซ็นต์สำหรับซ่อมจุดและเก็บไว้แต้มภายหลัง

วิธีคิดแบบละเอียดพร้อมตัวอย่างหลายห้องอยู่ที่ คำนวณปริมาณสีทาบ้าน

ผนังชื้นและรา ต้องแก้ก่อนแตะสี

ผนังที่มีคราบน้ำ ปูนล่อน หรือสีพองเป็นกระเปาะ ไม่ควรทาสีทับทันที ต้องหาว่าน้ำมาจากไหน อาจเป็นท่อรั่วในผนัง รอยร้าวที่ฝนซึมเข้า หรือความชื้นที่ขึ้นตามผนังชั้นล่าง

EPA สหรัฐฯ ให้แนวทางที่ใช้กับบ้านเราได้ตรงๆ คือรักษาความชื้นสัมพัทธ์ในบ้านให้ต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ โดยช่วงที่ดีอยู่ราว 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ วัสดุที่เปียกควรทำให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงเพื่อไม่ให้ราขึ้น และห้ามทาสีหรือยิงซิลิโคนทับผิวที่มีรา เพราะสีจะลอกและราจะกลับมา EPA ยังระบุว่าพื้นที่ราไม่เกินราว 10 ตารางฟุต หรือประมาณ 1 ตารางเมตร เจ้าของบ้านทำความสะอาดเองได้ ถ้ากว้างกว่านั้นให้คนที่มีประสบการณ์จัดการ

ลำดับเตรียมผนัง

1. ขูดสีและปูนที่หลุดร่อนออกให้หมดจนถึงชั้นที่แน่น
2. ล้างคราบราและตะไคร่ด้วยน้ำยาที่เหมาะกับผนัง ล้างน้ำสะอาด รอให้แห้งสนิท
3. อุดรอยร้าวเล็กด้วยวัสดุอุดชนิดยืดหยุ่น รอยร้าวแนวทแยงหรือรอยที่กว้างขึ้นเรื่อยๆ ให้ช่างหรือวิศวกรดูเรื่องโครงสร้างก่อน
4. โป๊วและขัดผิวให้เรียบ ปัดฝุ่นออก แล้วรองพื้น

ผนังชั้นล่างที่สีพองเป็นแถบสูงจากพื้นราวครึ่งเมตร มักเป็นความชื้นที่ดูดขึ้นจากพื้นดินผ่านผนัง กรณีนี้ทาสีใหม่กี่รอบก็พองอีก ต้องแก้ที่การกันความชื้นของผนังและพื้นก่อน

กลิ่นสีและอากาศในห้อง

EPA ระบุว่าสีและผลิตภัณฑ์เคลือบหลายชนิดมีตัวทำละลายอินทรีย์ที่ระเหยเป็นสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOC) และระดับสารเหล่านี้ในอาคารมักสูงกว่านอกอาคารราว 2 ถึง 5 เท่า ระหว่างทาและหลังทาเสร็จระดับยังสูงได้อีกระยะ แนวทางที่ EPA แนะนำคือเปิดระบายอากาศให้มากที่สุดระหว่างใช้ ทำตามคำเตือนบนฉลาก และซื้อเท่าที่จะใช้ ไม่เก็บกระป๋องเปิดแล้วไว้ในบ้าน

ในทางปฏิบัติ ห้องนอนเด็กและห้องผู้สูงอายุ ผมเลือกสีที่ผู้ผลิตระบุว่าสารระเหยต่ำ ทาตอนเช้าเพื่อให้มีทั้งวันเปิดหน้าต่าง ตั้งพัดลมเป่าออกนอกห้อง และให้คนในบ้านนอนห้องอื่นจนกลิ่นจางลง ทินเนอร์และสีน้ำมันที่เหลือให้เก็บนอกตัวบ้าน ในที่ร่มและห่างจากเด็ก

เครื่องมือและเทคนิคที่ทำให้ผนังเนียน

เครื่องมือ	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
ลูกกลิ้งขนสั้น	ผนังเรียบ	ผิวเนียน งานเร็ว
ลูกกลิ้งขนยาว	ผนังหยาบ ผิวทราย	อมสีเข้าร่องได้ดี
แปรง	มุม ขอบ วงกบ	ตัดเส้นก่อนกลิ้ง
เครื่องพ่นสี	ผนังภายนอกพื้นที่กว้าง	ต้องคลุมของรอบข้างให้ดี

ทาจากบนลงล่างและทาต่อเนื่องจนจบผนังโดยไม่หยุดกลางผืน เพื่อไม่ให้เห็นรอยต่อ ถ้าผนังเดียวใช้หลายกระป๋อง ให้เทรวมกันในถังใหญ่แล้วคนให้เข้ากัน เพื่อลดความต่างของเฉดระหว่างล็อต ผสมน้ำตามสัดส่วนที่ผู้ผลิตกำหนดเท่านั้น และหลีกเลี่ยงการทาผนังที่ร้อนจัดกลางแดด เพราะสีแห้งเร็วจนเห็นรอยลูกกลิ้ง ก่อนเริ่มให้ติดเทปกาวย่นตามขอบบัว สวิตช์ และวงกบ แล้วคลุมพื้นด้วยผ้าใบหรือกระดาษ งานเก็บเศษสีบนพื้นใช้เวลามากกว่าการคลุมตั้งแต่แรก

เลือกเฉดบนผนังจริง

เฉดบนแผ่นตัวอย่างขนาดฝ่ามือมักดูต่างจากผนังทั้งด้าน สีบนพื้นที่กว้างดูเข้มและสดกว่า ผมให้ซื้อกระป๋องเล็กมาทาเป็นแผ่นขนาดราวกระดาษ A3 บนผนังจริง สองถึงสามเฉด แล้วดูตอนเช้า บ่าย และกลางคืนใต้ไฟที่ใช้จริง ผนังทิศเหนือได้แสงนวลตลอดวัน สีจะดูเย็นกว่า ส่วนผนังทิศตะวันตกเจอแสงส้มตอนเย็น สีโทนเหลืองจะดูเข้มขึ้นชัด

เศษสีที่เหลือจากงานให้ปิดฝาแน่น จดชื่อเฉด รหัสผสม และห้องที่ใช้ไว้บนฝา เวลาต้องแต้มรอยภายหลังจะได้สีเดียวกัน

งบประมาณและการจ้างช่าง

ค่าทาสีแบ่งเป็นสีและรองพื้น ค่าแรง ค่าเตรียมผิวและซ่อม และค่าอุปกรณ์อย่างนั่งร้านสำหรับบ้านสองชั้น ใบเสนอราคาที่ดีควรแยกบรรทัดเหล่านี้และระบุรุ่นสี จำนวนรอบ และงานเตรียมผิวที่รวมอยู่ วิธีอ่านใบเสนอราคาและตัวอย่างการคิดงบอยู่ที่ ทาสีบ้านราคาเท่าไหร่

ก่อนตกลงจ้าง ให้ถามช่างว่าจะวัดความชื้นผนังอย่างไร ใช้รองพื้นตัวไหนกับผนังส่วนไหน ทาสีทับหน้ากี่รอบ รอแห้งระหว่างรอบนานเท่าไร และถ้าผนังลอกภายในปีแรกจะรับผิดชอบอย่างไร ช่างที่ตอบได้ชัดทุกข้อมักเป็นช่างที่ไม่ข้ามขั้นตอน