น้ำยาล้างจานออร์แกนิค ดีจริงไหม อ่านฉลากก่อนจ่ายแพงกว่า

น้ำยาล้างจานออร์แกนิคดีจริงในแง่เดียว คือส่วนผสมบางตัวมาจากการเกษตรแบบออร์แกนิค ซึ่งตรวจสอบได้ถ้าขวดมีตรารับรองที่มีคนตรวจจริง แต่คำว่าออร์แกนิคไม่ได้บอกว่าล้างคราบมันได้ดีกว่า อ่อนโยนต่อมือกว่า หรือย่อยสลายเร็วกว่าเสมอไป ถ้าจะจ่ายแพงกว่า ให้รู้ก่อนว่าเรากำลังจ่ายเพื่ออะไร

ออร์แกนิคบนขวดน้ำยา หมายถึงอะไร

ออร์แกนิคเป็นคำที่ใช้กับวิธีผลิตวัตถุดิบทางการเกษตร เช่น น้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันมะกอกที่ปลูกโดยไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ตามที่มาตรฐานกำหนด น้ำยาล้างจานเป็นสินค้าที่ผสมสารหลายตัว บางตัวมาจากพืช บางตัวสังเคราะห์ในโรงงาน และน้ำเป็นส่วนผสมหลัก คำว่าออร์แกนิคบนขวดจึงพูดถึงได้เฉพาะส่วนผสมที่มาจากการเกษตร

เอกสารของโครงการเกษตรอินทรีย์แห่งชาติ (National Organic Program) ภายใต้กระทรวงเกษตรสหรัฐฯ ซึ่งพูดถึงเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย ระบุว่าสำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) ไม่ได้นิยามคำว่าออร์แกนิคไว้สำหรับสินค้ากลุ่มนี้ สินค้าที่ใช้คำนี้ได้อย่างมีความหมายคือสินค้าที่ส่วนผสมทางการเกษตรผ่านการรับรองตามมาตรฐานของ USDA เราใช้หลักเดียวกันนี้อ่านฉลากน้ำยาล้างจาน

สัดส่วนที่แยกฉลากแต่ละแบบออกจากกัน

เอกสารของ USDA แบ่งระดับไว้ตามสัดส่วนส่วนผสมออร์แกนิค โดยไม่นับน้ำและเกลือ

คำบนฉลาก	ส่วนผสมออร์แกนิค	ติดตรา USDA Organic ได้ไหม
100% organic	ทุกส่วนผสมเป็นออร์แกนิค	ได้
organic	อย่างน้อย 95%	ได้
made with organic ...	อย่างน้อย 70%	ไม่ได้
ต่ำกว่า 70%	ระบุว่าส่วนผสมตัวไหนออร์แกนิคได้เฉพาะในรายการส่วนผสม	ไม่ได้

ตารางนี้อธิบายว่าทำไมการไม่นับน้ำสำคัญ น้ำยาล้างจานมีน้ำเป็นส่วนใหญ่ของขวด เมื่อตัดน้ำออก ส่วนที่เหลือคือสารทำความสะอาด สารให้ความข้น สารกันเสีย และน้ำหอม สารทำความสะอาดหลายตัวผลิตผ่านกระบวนการทางเคมี จึงนับเป็นส่วนผสมออร์แกนิคได้ยาก น้ำยาล้างจานที่ผ่านระดับ 95% จึงหายากในตลาด ขวดส่วนใหญ่ที่เขียนคำว่าออร์แกนิคตัวใหญ่ มักหมายถึงมีส่วนผสมออร์แกนิคบางตัวอยู่ในสูตร

USDA ยังระบุว่าตรารับรองของเอกชนที่ตั้งเกณฑ์เอง ไม่ได้อยู่ภายใต้การกำกับของโครงการนี้ ตราเหล่านั้นมีเกณฑ์ของตัวเอง ต้องไปเปิดอ่านเกณฑ์ของผู้ออกตราว่าตรวจอะไร

อ่านฉลากทีละบรรทัด

หยิบขวดมาหนึ่งขวด ใช้เวลาราว 3 นาที

1. หาตรารับรองบนขวด ดูว่าเป็นตราของหน่วยงานไหน แล้วค้นชื่อตรานั้นว่าตรวจอะไร (1 นาที)
2. อ่านคำบนฉลากด้านหน้า แยกให้ออกว่าเขียนว่า organic เฉยๆ หรือ made with organic หรือแค่มีคำว่า organic อยู่หน้าชื่อส่วนผสมตัวเดียว (30 วินาที)
3. พลิกไปดูรายการส่วนผสมด้านหลัง ส่วนผสมเรียงจากมากไปน้อย ดูว่าตัวที่ระบุว่าออร์แกนิคอยู่ลำดับที่เท่าไร (1 นาที)
4. หาคำว่า fragrance หรือ parfum ถ้ามือแพ้ง่าย น้ำหอมเป็นตัวที่ต้องดูก่อน (30 วินาที)

ถ้าส่วนผสมออร์แกนิคตัวเดียวในขวดคือน้ำมันหอมระเหยที่อยู่ลำดับท้ายๆ เราจ่ายเงินเพิ่มเพื่อกลิ่น ส่วนการล้างจานยังทำโดยสารทำความสะอาดตัวเดิม

ถ้าห่วงเรื่องสารเคมี ดูตราที่ตรวจเรื่องนั้นโดยตรง

ตราออร์แกนิคตรวจที่มาของวัตถุดิบ ไม่ได้ตรวจว่าสูตรสุดท้ายเป็นพิษต่อคนหรือสัตว์น้ำแค่ไหน ถ้าสิ่งที่เราห่วงคือสารเคมีในสูตร ตราที่ตรงคำถามกว่าคือตราที่ประเมินความเป็นพิษของส่วนผสม

ตรา Safer Choice ของสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) ระบุว่าตรวจส่วนผสมทุกตัวในสูตรไม่ว่าจะมีสัดส่วนน้อยแค่ไหน ดูเรื่องการก่อมะเร็ง ผลต่อระบบสืบพันธุ์ ความเป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำ และการตกค้างในสิ่งแวดล้อม และยังดูประสิทธิภาพการทำความสะอาด ค่า pH และบรรจุภัณฑ์ พร้อมตรวจติดตามผู้ผลิตทุกปี

อยากรู้เรื่องอะไร	ตราแบบไหนตอบได้	ตราแบบไหนตอบไม่ได้
วัตถุดิบมาจากการเกษตรอินทรีย์ไหม	ตราออร์แกนิคที่มีหน่วยงานรับรอง	Safer Choice
ส่วนผสมมีความเป็นพิษต่อคนและสัตว์น้ำต่ำไหม	Safer Choice หรือตราที่ประเมินความเป็นพิษของสูตร	ตราออร์แกนิค
ล้างคราบมันได้จริงไหม	Safer Choice ซึ่งดูประสิทธิภาพด้วย	ตราออร์แกนิค
ไม่ทดลองในสัตว์ไหม	ตราเฉพาะเรื่องการทดลองในสัตว์	ทั้งสองตราข้างต้น

ตรา Safer Choice ใช้ในตลาดสหรัฐฯ เป็นหลัก สินค้าในไทยส่วนใหญ่ไม่มี เราใช้ตารางนี้เป็นกรอบคิดว่าตราแต่ละตราตอบคำถามไหนได้ ถ้าขวดที่ถืออยู่มีตราอื่น ให้ถามคำถามเดียวกันกับตรานั้น

ล้างคราบมันได้เท่าน้ำยาทั่วไปไหม

คราบมันหลุดเพราะสารลดแรงตึงผิว ซึ่งมีทั้งในน้ำยาทั่วไปและน้ำยาที่ขายว่าออร์แกนิค สูตรที่เน้นความอ่อนโยนมักใช้สารที่อ่อนกว่า หรือความเข้มข้นต่ำกว่า ผลคือต้องใช้มากขึ้นหรือแช่นานขึ้นกับจานที่มันจัด

ลองทดสอบเองแบบเทียบกันตรงๆ ใช้เวลาราว 20 นาที

1. ใช้จานสองใบที่เปื้อนคราบเดียวกัน เช่น น้ำมันจากไข่เจียว ทิ้งไว้ 30 นาทีให้คราบเซ็ต
2. ผสมน้ำยาแต่ละยี่ห้อกับน้ำในอัตราเท่ากัน เช่น น้ำยา 1 ช้อนชา ในน้ำ 1 ลิตร (3 นาที)
3. ล้างด้วยฟองน้ำใหม่คนละชิ้น ถูจำนวนรอบเท่ากัน (5 นาที)
4. ล้างน้ำเปล่า ผึ่งให้แห้ง แล้วลูบผิวจาน ถ้ายังลื่นหรือเห็นคราบมันเมื่อเอียงจานส่องแสง แปลว่ายังไม่สะอาด (10 นาที)

ทำแบบนี้ครั้งเดียวจะรู้ว่าน้ำยาที่ซื้อมาเหมาะกับงานแบบไหน ฟองน้ำที่ใช้ก็มีผลกับผลลัพธ์ ถ้าฟองน้ำเก่าจนเละ ความสะอาดจะต่างกันมาก ดูรอบเปลี่ยนได้ที่ เปลี่ยนฟองน้ำล้างจานบ่อยแค่ไหน

ใช้ให้คุ้ม ไม่ว่าขวดไหน

น้ำยาราคาแพงหมดเร็วเพราะเราบีบใส่ฟองน้ำตรงๆ ทุกครั้ง น้ำยาส่วนใหญ่ไหลทิ้งไปกับน้ำก๊อกก่อนได้ทำงาน วิธีที่ประหยัดกว่าคือเจือจางก่อนใช้

ใช้อะไร	ทำยังไง	ใช้เวลา
อ่างหรือกะละมังใบเล็ก	ใส่น้ำอุ่นราว 2 ลิตร เติมน้ำยาตามที่ขวดแนะนำ คนให้เข้ากัน	1 นาที
ขวดปั๊มแยก	ผสมน้ำยากับน้ำตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตแนะนำ ใช้หมดภายในไม่กี่วัน	2 นาที
แช่จานมันก่อน	แช่กระทะหรือจานมันในน้ำอุ่นผสมน้ำยา 5 ถึง 10 นาที แล้วค่อยถู	10 นาที
เรียงลำดับการล้าง	ล้างแก้วและจานสะอาดก่อน แล้วค่อยล้างหม้อกับกระทะมัน	ตามปริมาณจาน

น้ำยาที่เจือจางไว้ในขวดปั๊มไม่มีสารกันเสียมากพอสำหรับเก็บนาน ผสมทีละน้อยแล้วใช้ให้หมด ล้างขวดปั๊มทุกครั้งก่อนเติมใหม่ ซิงก์ที่มีคราบมันสะสมก็ทำให้จานสะอาดยากขึ้น ดูวิธีทำความสะอาดซิงก์ได้ที่ ล้างซิงก์ครัวให้สะอาด

เทียบราคาแบบยุติธรรม

ราคาต่อขวดหลอกตาเพราะความเข้มข้นต่างกัน เทียบราคาต่อการล้างหนึ่งมื้อแทน

ขั้นตอน	ทำยังไง
1. ดูปริมาณขวด	เช่น 500 มิลลิลิตร
2. วัดที่ใช้จริงต่อมื้อ	บีบใส่ช้อนตวงเท่าที่ใช้ล้างจานหนึ่งมื้อ เช่น 5 มิลลิลิตร
3. หารหาจำนวนมื้อ	500 หาร 5 ได้ 100 มื้อ
4. หาราคาต่อมื้อ	ราคาขวดหารจำนวนมื้อ

สมมติขวดออร์แกนิค 500 มิลลิลิตร ราคา 250 บาท ใช้มื้อละ 5 มิลลิลิตร ได้ 100 มื้อ ตกมื้อละ 2.50 บาท ขวดทั่วไป 500 มิลลิลิตร ราคา 60 บาท แต่ใช้มื้อละ 8 มิลลิลิตรเพราะเจือจางกว่า ได้ราว 62 มื้อ ตกมื้อละราว 0.97 บาท ตัวเลขเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีคิด ราคาจริงแต่ละร้านต่างกัน

ห้ามทำกับน้ำยาล้างจานทุกชนิด

ห้ามทำ	เหตุผล
ผสมน้ำยาล้างจานกับน้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาทำความสะอาดอื่นในภาชนะเดียว	เราไม่รู้ว่าสูตรสองขวดจะทำปฏิกิริยากันยังไง ใช้ทีละชนิดแล้วล้างน้ำออกก่อน
เทน้ำยาเพิ่มเพราะฟองน้อย	ฟองไม่ได้บอกความสะอาด และล้างน้ำออกยากขึ้น
เปลี่ยนไปใช้น้ำส้มสายชูหรือเบกกิ้งโซดาล้วนแทนน้ำยา	สองตัวนี้ไม่ได้ละลายคราบมันแบบสารลดแรงตึงผิว ใช้เสริมงานเฉพาะได้
ถ่ายน้ำยาใส่ขวดน้ำดื่มเปล่า	เด็กหรือผู้สูงอายุหยิบผิดได้
ล้างจานด้วยน้ำยาเข้มข้นที่ไม่ได้เจือจาง โดยไม่ใส่ถุงมือ	ผิวมือแห้งและแตกได้แม้เป็นสูตรอ่อนโยน

เบกกิ้งโซดาและน้ำส้มสายชูมีงานที่ทำได้ดีในครัว เช่น ขัดคราบไหม้หรือขจัดคราบหินปูน แต่ไม่ได้มาแทนน้ำยาล้างจาน รายละเอียดดูได้ที่ ใช้เบกกิ้งโซดาทำความสะอาดอะไรได้บ้าง และ น้ำส้มสายชูใช้ทำความสะอาดอะไรได้

ใครควรจ่ายเพิ่ม ใครไม่ต้อง

จ่ายเพิ่มคุ้ม ถ้าเราตั้งใจสนับสนุนการเกษตรอินทรีย์ และขวดที่เลือกมีตรารับรองที่บอกได้ว่าใครตรวจ หรือถ้ามือแพ้น้ำหอม แล้วเจอสูตรที่ไม่มีน้ำหอมพอดี ซึ่งเป็นเหตุผลเรื่องส่วนผสมมากกว่าเรื่องออร์แกนิค

ไม่ต้องจ่ายเพิ่ม ถ้าเหตุผลเดียวคือคำว่าออร์แกนิคตัวใหญ่หน้าขวด ไม่มีตรา และส่วนผสมออร์แกนิคตัวเดียวอยู่ท้ายรายการ

บ้านที่ล้างจานมันเยอะทุกวัน เช่น บ้านที่ทำกับข้าวผัดทอดสามมื้อ สูตรอ่อนอาจทำให้ใช้น้ำยามากขึ้นจนราคาต่อมื้อห่างกันหลายเท่า บ้านแบบนี้ใช้สองขวดคู่กันได้ ขวดสูตรอ่อนสำหรับแก้วและจานเด็ก ขวดทั่วไปสำหรับกระทะและหม้อ แยกขวดให้ชัดแล้วตั้งไว้คนละฝั่งซิงก์

ตัดสินใจที่ร้านใน 3 นาที

หยิบขวดที่สนใจมาสองขวด ขวดออร์แกนิคหนึ่ง ขวดที่ใช้อยู่หนึ่ง เทียบตรารับรอง รายการส่วนผสม และราคาต่อมื้อตามตารางข้างบน ถ้าขวดออร์แกนิคชนะในเรื่องที่เราให้ความสำคัญจริง ซื้อขวดเล็กมาทดสอบกับจานมันที่บ้านก่อน ส่วนเกณฑ์เลือกน้ำยาล้างจานในภาพรวม ดูได้ที่ น้ำยาล้างจานยี่ห้อไหนดี ถ้ามือเป็นผื่นหรือแสบหลังล้างจานทุกครั้ง แม้เปลี่ยนสูตรแล้ว ให้ปรึกษาแพทย์ผิวหนังหรือเภสัชกร และนำขวดน้ำยาที่ใช้ไปด้วยเพื่อให้ดูส่วนผสม