น้ำยาล้างจานยี่ห้อไหนดี เทียบต้นทุนต่อจาน ความแห้งของมือ และกับภาชนะแต่ละชนิด

น้ำยาล้างจานที่ดีสำหรับบ้านคุณคือขวดที่ล้างน้ำมันออกในเวลาไม่กี่ครั้งที่ถู ล้างออกหมดโดยไม่ต้องเปิดน้ำนาน ไม่ทำให้มือแห้งแตก และเมื่อคำนวณเป็นต้นทุนต่อจานแล้วถูกที่สุดในกลุ่มที่ผ่านเงื่อนไขสามข้อแรก ยี่ห้อเป็นแค่ชื่อที่ติดบนขวด ส่วนที่ต่างกันจริงอยู่ในฉลากด้านหลังและวิธีใช้ ซึ่งทดสอบเองได้ในสามมื้อ

สารที่ทำงานอยู่ในขวด และที่ฉลากบอกคุณได้

ตามข้อมูลของศูนย์พิษวิทยาในสหรัฐฯ (Poison Control) น้ำยาล้างจานส่วนใหญ่ประกอบด้วยสารลดแรงตึงผิว (surfactant) ซึ่งเป็นสารเคมีที่ทำให้ไขมันแตกตัวและหลุดจากภาชนะ ส่วนที่เหลือเป็นเอนไซม์สำหรับเศษอาหาร สี น้ำหอม และบางสูตรมีสารยับยั้งแบคทีเรียในตัวผลิตภัณฑ์

ฉลากหลังขวดจึงเป็นที่เดียวที่คุณเปรียบเทียบได้อย่างยุติธรรม

ข้อความที่เห็นบนขวด	ความหมายต่อการใช้จริง
สารลดแรงตึงผิว ร้อยละ หรือ "เข้มข้น"	ยิ่งสูง ใช้ต่อจานน้อยลง แต่ล้างน้ำออกยากขึ้นถ้าใส่เกิน
มีเอนไซม์	ช่วยกับคราบแป้ง ไข่ และเศษข้าวที่แห้งติดจาน ไม่ช่วยเรื่องน้ำมันโดยตรง
ปราศจากน้ำหอม หรือ "ผิวแพ้ง่าย"	เหมาะกับคนล้างจานทุกวัน ผิวไวต่อกลิ่น ล้างขวดนมเด็ก
ค่า pH ใกล้กลาง (ถ้าระบุ)	มักอ่อนต่อมือกว่าสูตรด่างจัด ไม่ใช่ทุกยี่ห้อระบุ
มีเครื่องหมายหรือการรับรองด้านสิ่งแวดล้อม	ดูหัวข้อ Safer Choice ด้านล่าง
ใช้เฉพาะล้างด้วยมือ	ห้ามใส่ในเครื่องล้างจาน เพราะฟองล้นเครื่อง

ถ้าฉลากไม่บอกร้อยละของสารลดแรงตึงผิว ให้ดูคำแนะนำ "ปริมาณต่อน้ำ 1 ลิตร" แทน ขวดที่แนะนำ 1 ถึง 2 มิลลิลิตรต่อน้ำ 1 ลิตร กับขวดที่แนะนำ 5 ถึง 10 มิลลิลิตร มีความเข้มข้นต่างกันหลายเท่า

เทียบราคาเป็นต้นทุนต่อจาน ไม่ใช่ราคาต่อขวด

ขวดที่ราคาต่ำกว่าไม่ได้ถูกกว่าเสมอไป ลองคำนวณด้วยตัวอย่างสมมติ (ตัวเลขเพื่อให้เห็นวิธีคิด ราคาจริงขึ้นกับร้านและโปรโมชัน)

ขวด	ขนาด	ราคา	ปั๊ม/ฝาที่ใช้ต่อวัน	ใช้ได้ประมาณ
ก	500 มล.	40 บาท	3 ปั๊ม ปั๊มละ 1.5 มล. = 4.5 มล.	111 วัน
ข	500 มล.	60 บาท	1.5 ปั๊ม ปั๊มละ 1.5 มล. = 2.3 มล.	217 วัน

ขวด ก ต้นทุนวันละ 0.36 บาท ขวด ข วันละ 0.28 บาท แม้ราคาต่อขวดต่างกัน 20 บาท วิธีทำเองคือล้างจานปกติ 3 วัน นับปั๊มที่ใช้ แล้วหารเฉลี่ย ถ้าขวดใช้ปั๊มไม่ได้ ให้ตวงด้วยช้อนชา (1 ช้อนชาประมาณ 5 มิลลิลิตร)

บ้านที่ล้างจานวันละสองมื้อกับบ้านที่ล้างหม้อผัดและกระทะทุกคืนใช้ปริมาณต่างกัน 2 ถึง 3 เท่า จึงควรคำนวณจากบ้านตัวเองเท่านั้น และดูว่าซองรีฟิลมีขนาดใหญ่พอให้ราคาต่อมิลลิลิตรต่ำกว่าขวดหรือไม่

ฟองเยอะไม่ได้ล้างสะอาดกว่า

ฟองเป็นผลข้างเคียงของสารลดแรงตึงผิวและสารเสริมฟอง หลายสูตรใส่สารเสริมฟองเพื่อให้ผู้ใช้รู้สึกว่าน้ำยา "ทำงาน" ขณะเดียวกันฟองมากก็ล้างออกนานกว่าและต้องใช้น้ำเพิ่ม ฟองที่ยุบเร็วเป็นสัญญาณว่าน้ำยาถูกใช้ไปกับไขมันหมดแล้ว ไม่ได้แปลว่าน้ำยาไม่ดี

เกณฑ์ที่ใช้ได้จริงมีสามข้อ

1. ผิวจานหลังล้างน้ำต้องกรอบ (ลองถูนิ้วบนผิวจะมีเสียงเสียดสี ไม่ลื่นเป็นฟิล์ม)
2. น้ำหยดบนจานไม่จับเป็นเม็ดมัน
3. ไม่มีกลิ่นน้ำหอมหรือรสสบู่ติดแก้ว

ถ้าล้างน้ำแล้วจานยังลื่นอยู่ ให้ลดปริมาณน้ำยาลงครึ่งหนึ่งก่อนเปลี่ยนยี่ห้อ

ทดสอบขวดใหม่ที่บ้านใน 3 มื้อ

ไม่ต้องมีอุปกรณ์ ใช้วิธีเดียวกันกับทุกขวดที่อยากเทียบ

1. มื้อแรก: ล้างจานที่เปื้อนน้ำมันผัดและจานข้าวที่ไม่มีมัน โดยใช้น้ำยาปริมาณ 1 ปั๊มต่อฟองน้ำ ถ้าจานมันยังลื่นหลังขัดและล้างน้ำ ให้เพิ่มทีละครึ่งปั๊มแล้วจดจำนวน
2. มื้อที่สอง: ล้างหม้อ กระทะ และกล่องอาหารพลาสติกที่มีกลิ่นเหลืออยู่ ดูว่ากลิ่นอาหารหายหรือไม่
3. มื้อที่สาม: ล้างแก้วน้ำ ขวดนม และถ้วย ดูว่ามีกลิ่นน้ำหอมหรือเนื้อฟิล์มติดหรือเปล่า

จดจำนวนปั๊มที่ใช้แล้วเอามาคำนวณต้นทุนต่อจานตามตารางข้างบน ขวดที่ผ่านทั้งสามมื้อโดยใช้ปั๊มน้อยกว่าคือขวดที่ควรซื้อซ้ำ

มือแห้ง มือแสบ และผิวที่แพ้ง่าย

สารที่ดึงไขมันออกจากจานดึงน้ำมันบนผิวมือคุณด้วย Poison Control ระบุว่าน้ำยาล้างจานช่วยกำจัดน้ำมันออกจากผิวหนังได้ นั่นคือเหตุผลที่คนล้างจานทุกวันมือแห้งแตกได้ แก้ได้ตามลำดับ

• ใส่ถุงมือยางหรือไนไตรล์ขณะล้างจาน วิธีนี้ได้ผลชัดเจนกว่าการเปลี่ยนยี่ห้อ
• เลือกสูตรไม่มีน้ำหอมหรือสูตรอ่อนโยนสำหรับคนล้างทุกวัน
• ใช้น้ำอุ่นพอสบายมือ ไม่ใช้น้ำร้อนจัดเพราะดึงความชื้นจากผิว
• ทามอยส์เจอไรเซอร์หลังล้างและเช็ดมือแห้งทุกครั้ง
• ถ้ามือเป็นผื่นแดง คัน หรือแตกเป็นแผล ให้พบแพทย์หรือแพทย์ผิวหนัง อาจเป็นผื่นสัมผัสสารระคายเคืองที่ต้องรักษา

ถ้าน้ำยาเข้าตา ล้างด้วยน้ำสะอาดทันที Poison Control ระบุว่าน้ำยาล้างจานส่วนใหญ่ทำให้ตาแดงหรือแสบ แต่ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอื่นอาจมีกรดหรือด่างแรง ดังนั้นควรเก็บขวดไว้ดูฉลากเมื่อไปพบแพทย์

ฟองน้ำ น้ำ และลำดับล้าง ที่ทำให้ใช้น้ำยาน้อยลง

หลายบ้านเติมน้ำยาเพิ่มเพราะจานไม่สะอาด ทั้งที่สาเหตุอยู่ที่ลำดับการล้าง ลองปรับสี่อย่างก่อนซื้อขวดที่แรงกว่า

1. เช็ดเศษอาหารและน้ำมันส่วนเกินด้วยกระดาษหรือเศษผ้าก่อนล้าง จานที่เปื้อนน้ำมันก้อนใหญ่ใช้น้ำยาเท่ากับสองจาน
2. เทน้ำยาลงบนฟองน้ำที่เปียกแล้วบีบให้เป็นฟอง ไม่เทลงบนจานโดยตรง จะใช้น้อยลงเกือบครึ่ง
3. ล้างแก้วและของที่ไม่มันก่อน ภาชนะมันและกระทะทีหลัง น้ำล้างจานจะไม่เป็นน้ำมันตั้งแต่ใบแรก
4. ถ้าล้างในอ่างที่ผสมน้ำยาไว้ ให้เปลี่ยนน้ำเมื่อเห็นแผ่นน้ำมันลอย เพราะน้ำที่อิ่มตัวด้วยน้ำมันแล้วล้างอะไรไม่สะอาด

ฟองน้ำเองก็เก็บแบคทีเรียได้ง่ายเมื่อชื้นตลอด บีบให้แห้งและวางตะแคงให้ลมผ่านหลังล้างจานเสร็จทุกครั้ง ฟองน้ำที่มีกลิ่นเปรี้ยวหรือเปื่อยแล้วให้ทิ้ง เรื่องไขมันที่ลงท่อดูต่อด้านล่าง

ภาชนะที่ต้องระวังตั้งแต่ตอนเลือกน้ำยา

น้ำยาล้างจานแรงเหมาะกับกระทะเหล็กหรือหม้อสเตนเลส แต่ภาชนะบางชนิดไม่ควรขัดหรือแช่นาน

ภาชนะ	ใช้น้ำยาล้างจานได้ไหม	ข้อควรระวัง
กระทะเคลือบ ทัพเพอร์แวร์	ได้ สูตรอ่อน	ใช้ฟองน้ำนุ่ม ไม่ใช้ใยขัดหรือฝอยเหล็ก ดูกระทะเคลือบเลือกอย่างไร
กระทะเหล็กหล่อ	ใช้ปริมาณน้อยได้	ล้างเร็ว ไม่แช่ เช็ดแห้งแล้วทาน้ำมันบางๆ ดูวิธีใช้กระทะเหล็กหล่อ
เขียงไม้ ช้อนไม้	ได้	ไม่แช่ข้ามคืน วางตะแคงให้แห้ง
แก้วคริสตัล แก้วบางมีลาย	ได้ ล้างมือเท่านั้น	น้ำอุ่น ไม่ใช้เครื่องล้างจาน
ภาชนะอลูมิเนียม	ได้	หลีกเลี่ยงสูตรด่างจัดซึ่งทำให้ผิวดำหมอง
กล่องพลาสติกมีกลิ่นอาหาร	ได้	แช่น้ำอุ่นผสมน้ำยาเล็กน้อย 15 ถึง 20 นาที

หม้อหรือกระทะที่ไหม้ติดก้นต้องการวิธีแยกต่างหาก น้ำยาล้างจานอย่างเดียวไม่พอ ดูวิธีล้างกระทะไหม้

ห้ามผสม ห้ามกลืน และห้ามเทลงท่อทุกวัน

Poison Control เตือนว่าไม่ควรผสมน้ำยาล้างจานกับผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านอื่นเพราะอาจเกิดไอพิษ และบลีชผสมกับกรดหรือแอมโมเนียปล่อยก๊าซพิษ นั่นคือเหตุผลที่คนที่ผสมน้ำยาล้างจานกับน้ำยาฟอกขาว หรือกับน้ำส้มสายชู "เพื่อให้แรงขึ้น" ควรหยุดทันที ขวดน้ำยาล้างจานที่เหลือสูตรไม่ควรเติมสารอื่นเข้าไป

ไขมันที่ล้างลงท่อเป็นปัญหาอีกเรื่อง น้ำมันที่เย็นแล้วจับตัวเป็นก้อนในท่อ ให้เทเศษน้ำมันใส่ขวดหรือกระดาษชำระก่อนล้างและทิ้งขยะ ดูวิธีแก้ท่อที่อ่างล้างจานตัน

ฉลาก Safer Choice บอกอะไร และไม่บอกอะไร

EPA ของสหรัฐฯ ระบุว่า Safer Choice เป็นโครงการที่ช่วยผู้บริโภคหาผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้ดีและมีส่วนผสมที่ปลอดภัยกว่าต่อคนและสิ่งแวดล้อม ซึ่งครอบคลุมน้ำยาล้างจาน น้ำยาถูพื้น น้ำยาซักผ้า และอื่นๆ ถ้าเจอเครื่องหมายนี้บนขวดนำเข้า ให้ตรวจชื่อผลิตภัณฑ์กับรายการบนเว็บไซต์ของ EPA ก่อนเชื่อสัญลักษณ์บนขวด

ฉลากนี้ช่วยตัดสินใจเมื่อสองขวดราคาใกล้กัน แต่ไม่ได้รับประกันว่าขวดนั้นประหยัดหรือล้างมันได้ดีที่สุด ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีเครื่องหมายก็ไม่ได้แปลว่าไม่ปลอดภัย เพราะไทยไม่ได้ใช้โครงการเดียวกัน ถ้าซื้อของท้องถิ่น ให้ดูฉลากภาษาไทยที่แสดงส่วนผสม วิธีใช้ ข้อควรระวังเมื่อโดนตาและผิวหนัง และวิธีปฐมพยาบาล

เลือกขวดต่อไปอย่างไร

บ้านแบบไหน	ควรเลือก	ห้ามทำ
ล้างจานวันละ 2 ถึง 3 รอบ ผิวไว	สูตรไม่มีน้ำหอม เข้มข้น พร้อมถุงมือยาง	ใช้น้ำร้อนจัด หรือเทเพิ่มเพราะเห็นฟองน้อย
ทำอาหารผัดทอดทุกวัน	สูตรเข้มข้นที่ตัดน้ำมันดี คำนวณต้นทุนต่อจานด้วยตัวเอง	ใช้ปริมาณเท่ากับจานข้าวธรรมดา
มีเด็กเล็กหรือทารก ล้างขวดนม	สูตรอ่อนโยนไม่มีน้ำหอม ล้างน้ำหลายครั้ง	เก็บในที่เด็กหยิบถึงหรือเติมสูตรอื่นลงขวด
ใช้เครื่องล้างจาน	ใช้ผงหรือก้อนสำหรับเครื่องล้างจาน	เทน้ำยาล้างจานมือลงเครื่อง

ก่อนเปลี่ยนยี่ห้อทั้งบ้าน ซื้อขนาดเล็กมาทดสอบสามมื้อก่อน ขวดไหนทำให้ใช้ปั๊มน้อยลงและมือไม่แห้ง ให้ซื้อซ้ำเป็นขนาดรีฟิล