ไฟนอกบ้าน เลือกค่า IP เดินสาย และวางไฟให้ปลอดภัยหน้าฝน

ไฟนอกบ้านทำงานในสภาพที่โหดที่สุดของระบบไฟทั้งบ้าน แดดเผาทั้งวัน ฝนตกหนักเป็นชั่วโมง ฝุ่นจากถนน มด แมลง และบางบ้านมีน้ำท่วมขังปีละครั้ง โคมราคาถูกที่ดูดีในร้านมักอยู่ได้ไม่ถึงหน้าฝนที่สอง แล้วทิ้งปัญหาที่หนักกว่าโคมเสียไว้ คือไฟรั่ว ผมแบ่งเรื่องนี้เป็นสองส่วน ส่วนแรกคือความทนทานและความปลอดภัย ซึ่งไม่ควรประหยัด ส่วนที่สองคือการวางไฟให้ดูดี ใช้ง่าย และไม่รบกวนใคร ซึ่งเป็นเรื่องรสนิยมที่ปรับได้

แยกไฟนอกบ้านตามหน้าที่ก่อน

บ้านที่ไฟนอกบ้านดูวุ่นมักเกิดจากการติดโคมทีละดวงตามที่นึกได้ ผมเริ่มจากถามว่าแต่ละจุดต้องการแสงไปทำอะไร

หน้าที่	ตัวอย่างจุด	ลักษณะไฟที่เหมาะ
เดินได้ปลอดภัย	ทางเดินจากประตูรั้วถึงประตูบ้าน บันไดนอกบ้าน ขอบสระ	สลัว ส่องลงพื้น เปิดทั้งคืนหรือตั้งเวลา
เห็นคนที่มาหา	หน้าประตูบ้าน หน้าประตูรั้ว	สว่างพอเห็นหน้า ไม่จ้า
ป้องกันผู้บุกรุก	ข้างบ้าน หลังบ้าน มุมอับ	สว่างมาก เปิดด้วยเซนเซอร์
จอดรถ ใช้งาน	โรงรถ ลานซักล้าง	สว่างกลาง สีกลาง
บรรยากาศ	ต้นไม้ใหญ่ ผนังหิน สนามหญ้า	สลัว อุ่น ตั้งเวลาปิด

ทำตารางนี้ให้บ้านตัวเองก่อนเลือกโคม จะเห็นทันทีว่าบางจุดต้องการไฟเปิดทั้งคืน บางจุดต้องการแค่ตอนมีคนเดินผ่าน และบางจุดเปิดแค่ช่วงหัวค่ำ การแยกแบบนี้ประหยัดค่าไฟและยืดอายุโคมไปพร้อมกัน

ค่า IP อ่านอย่างไร

IP ย่อมาจาก Ingress Protection เป็นตัวเลขสองหลักที่บอกว่าโคมป้องกันสิ่งแปลกปลอมและน้ำได้แค่ไหน TÜV Rheinland ซึ่งเป็นหน่วยทดสอบ อธิบายความหมายของแต่ละหลักไว้ ผมคัดเฉพาะระดับที่เกี่ยวกับไฟนอกบ้าน

ตัวเลข	หลักแรก (ฝุ่น)	หลักหลัง (น้ำ)
4		กันน้ำกระเซ็นจากทุกทิศ
5	กันฝุ่นในระดับที่ไม่รบกวนการทำงาน	กันน้ำฉีดแรงดันต่ำ (12.5 ลิตรต่อนาที)
6	กันฝุ่นได้สนิท	กันน้ำฉีดแรง (100 ลิตรต่อนาที)
7		จมน้ำได้ชั่วคราวที่ความลึก 1 เมตร
8		จมน้ำได้เกินกว่าระดับ 7 ตามที่ผู้ผลิตกำหนด

จากตารางนี้ใช้เกณฑ์ตามตำแหน่งแบบนี้

• ใต้ชายคาที่ไม่โดนฝนตรง ใช้ IP44 ขึ้นไป
• ผนังหรือเสาที่โดนฝนตรง ใช้ IP65 ขึ้นไป
• โคมปักดินในสวนที่โดนสปริงเกอร์และน้ำขัง ใช้ IP65 ถึง IP67
• โคมฝังพื้นหรือไฟในน้ำพุ บ่อปลา ต้องเป็น IP68 ที่ผู้ผลิตระบุความลึกชัดเจน

ข้อที่ต้องรู้คือค่า IP วัดจากโคมใหม่ที่ประกอบตามคู่มือ ถ้าช่างเจาะรูเพิ่มที่ตัวโคมเพื่อร้อยสาย หรือขันฝาไม่แน่น ค่า IP ที่ซื้อมาก็หายไป ยางขอบที่แข็งกรอบหลังโดนแดดสองสามปีก็ทำให้น้ำเข้าได้เหมือนกัน

เดินสายนอกบ้านอย่างไรให้ไม่ต้องรื้อ

สายไฟนอกบ้านต้องการการป้องกันมากกว่าสายในบ้าน ผมกำหนดเรื่องเหล่านี้ทุกครั้ง

• สายที่ฝังดินร้อยในท่อที่เหมาะกับงานฝังดิน ไม่ฝังสายเปลือยหรือสายที่ไม่ได้ออกแบบให้ฝังดิน
• แนวท่อฝังดินจดไว้หรือถ่ายรูปก่อนกลบ วันที่ขุดปลูกต้นไม้หรือทำทางเดินจะได้ไม่ขุดโดนสาย
• จุดต่อสายทั้งหมดอยู่ในกล่องต่อสายกันน้ำ ไม่พันเทปแล้วฝังดิน
• สายที่เดินเกาะผนังภายนอกร้อยท่อที่ทนแดด
• จุดที่สายเข้าตัวโคมใช้ข้อต่อกันน้ำที่มากับโคม และหันปากท่อลงล่างเพื่อไม่ให้น้ำไหลตามสายเข้าไป

การไฟฟ้านครหลวงระบุสาเหตุของไฟฟ้าลัดวงจรไว้หลายข้อ หลายข้อพบบ่อยนอกบ้าน เช่น ฉนวนเสื่อมจากแดดและอายุ สัตว์กัดแทะ และความชื้น งานเดินสายนอกบ้านทั้งหมดควรเป็นของช่างไฟที่มีหนังสือรับรอง ผมไม่แนะนำให้เจ้าของบ้านต่อสายนอกบ้านเอง แม้จะเป็นงานที่ดูง่าย

ถ้ากำลังจัดสวนหรือทำทางเดินใหม่ ให้วางท่อร้อยสายไว้ใต้แนวทางเดินก่อนเทหรือปูวัสดุ ดูการวางทางเดินได้ใน ทางเดินในสวน การกลับมาเจาะใต้ทางเดินทีหลังเป็นงานที่แพงและเลอะเทอะ

เครื่องตัดไฟรั่วและสายดินสำหรับวงจรนอกบ้าน

PEA แนะนำให้บ้านติดเครื่องตัดไฟรั่วหรือ RCBO พร้อมระบบสายดิน และไฟนอกบ้านคือวงจรที่ผมให้ความสำคัญเรื่องนี้ที่สุด คนที่แตะโคมสนามหรือปลั๊กนอกบ้านมักยืนบนดินเปียกหรือเท้าเปล่า ร่างกายต่อลงดินได้ดีมาก ถ้ามีไฟรั่ว กระแสจะไหลผ่านตัวคนได้ง่ายกว่าตอนอยู่ในบ้าน

หลักที่ควรใช้

1. แยกวงจรไฟนอกบ้านออกจากวงจรในบ้าน มีเบรกเกอร์ของตัวเอง
2. วงจรนอกบ้านทั้งหมดอยู่ใต้เครื่องตัดไฟรั่ว
3. โคมโลหะทุกดวงต่อสายดิน
4. ปลั๊กนอกบ้านเป็นแบบมีฝาปิดกันน้ำที่ปิดได้แม้มีปลั๊กเสียบอยู่

ข้อดีของการแยกวงจรคือ เมื่อฝนตกแล้วน้ำเข้าโคมสนามจนเครื่องตัดไฟรั่วตัด ไฟในบ้านยังใช้ได้ปกติ และรู้ทันทีว่าปัญหาอยู่นอกบ้าน รายละเอียดเรื่องชนิดเครื่องตัดไฟรั่วอยู่ใน เครื่องตัดไฟรั่ว

วางไฟให้เห็นทาง ไม่ใช่ให้แสบตา

ไฟนอกบ้านที่ดีแทบไม่เห็นตัวโคม เห็นแต่ทางเดิน ต้นไม้ และประตูที่สว่างขึ้นมา หลักการวางที่ใช้ได้

• ส่องลงพื้น โคมทางเดินที่มีฝาบังด้านบนให้แสงตกบนทางเดิน ไม่ส่องเข้าตาคนเดิน
• เว้นระยะไม่ถี่เกิน ทางเดินที่มีโคมทุกเมตรดูเหมือนรันเวย์ เว้นให้มีช่วงสลัวสลับบ้างจะดูเป็นธรรมชาติกว่า
• ไฟหน้าประตูอยู่ด้านข้างหรือเหนือประตู ให้แสงตกบนหน้าคนที่ยืนรอ
• ไฟส่องต้นไม้วางที่โคนต้นแล้วส่องขึ้น ใช้มุมแคบกับต้นสูงโปร่ง มุมกว้างกับพุ่มใหญ่
• บันไดนอกบ้านต้องเห็นขอบขั้นทุกขั้น ไฟฝังผนังข้างบันไดหรือไฟใต้จมูกบันไดทำได้ดี

อย่าส่องข้ามรั้ว

ไฟสปอตไลต์ที่ส่องข้ามรั้วเข้าหน้าต่างห้องนอนเพื่อนบ้าน เป็นต้นเหตุทะเลาะกันได้ง่าย แสงที่ส่องขึ้นฟ้าหรือออกนอกบ้านไม่ช่วยให้เราเห็นอะไรเพิ่ม เป็นการเสียไฟเปล่า ผมเลือกโคมที่มีฝาบังด้านบน หันโคมเข้าหาตัวบ้านหรือลงพื้น และเลือกความสว่างแค่พอใช้ ไฟรักษาความปลอดภัยที่สว่างจัดให้เปิดด้วยเซนเซอร์ ดีกว่าเปิดทั้งคืน

เซนเซอร์ ตั้งเวลา หรือโซลาร์

การควบคุมไฟนอกบ้านมีผลต่อค่าไฟและความสะดวกมากพอ ๆ กับตัวโคม

วิธีควบคุม	เหมาะกับ	ข้อควรรู้
สวิตช์ธรรมดา	ไฟลานที่เปิดเป็นครั้งคราว	ลืมปิดบ่อย
เซนเซอร์แสง เปิดเองตอนมืด	ไฟทางเดิน ไฟรั้ว ที่ต้องเปิดทุกคืน	ต้องไม่ติดตั้งในจุดที่ไฟอื่นส่องโดน ไม่อย่างนั้นจะปิดเอง
ตั้งเวลา	ไฟสวนที่อยากเปิดแค่หัวค่ำ	ต้องปรับเวลาตามฤดู ถ้าเป็นแบบกลไก
เซนเซอร์ตรวจจับความเคลื่อนไหว	ไฟรักษาความปลอดภัย ข้างบ้าน หลังบ้าน	ปรับระยะไม่ให้ทำงานเพราะแมวหรือรถบนถนน
ไฟโซลาร์เซลล์ในตัว	จุดที่เดินสายยาก ไฟประดับ	สว่างน้อย อายุแบตเตอรี่จำกัด หน้าฝนแสงไม่พอชาร์จ

ไฟโซลาร์ในตัวเหมาะกับการประดับหรือไฟนำทางสลัว ๆ แต่ผมไม่ใช้เป็นไฟหลักของทางเดินหรือประตู เพราะหลังฝนตกติดกันหลายวัน ไฟจะหรี่ลงหรือดับไปก่อนเช้า ถ้าบ้านมีแผงโซลาร์บนหลังคาอยู่แล้ว เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ดู โซลาร์เซลล์บ้าน

สีแสงและวัสดุ

ไฟสวนและไฟทางเดินใช้แสงอุ่น 2700K ถึง 3000K ให้ต้นไม้และหินดูมีชีวิต ไม่ซีดเหมือนลานจอดรถ ส่วนไฟโรงรถและลานซักล้างใช้แสงกลาง 4000K เพื่อการใช้งาน ไฟรักษาความปลอดภัยใช้ได้ทั้งสองแบบ

วัสดุโคมก็มีผลกับอายุ โคมอะลูมิเนียมหล่อพ่นสีฝุ่นคุณภาพดีทนแดดได้ดี โคมเหล็กชุบบางเป็นสนิมเร็วในบ้านใกล้ทะเล โคมพลาสติกที่ไม่กันรังสียูวีจะเหลืองและกรอบ บ้านในเมืองที่มีฝุ่นมาก ให้เลือกโคมที่ทำความสะอาดหน้ากระจกได้ง่าย เพราะฝุ่นเกาะหน้าโคมทำให้แสงลดลงอย่างเห็นได้ชัดภายในปีเดียว

โรงรถและลานจอดรถ

โรงรถเป็นพื้นที่นอกบ้านที่ต้องการแสงมากที่สุด เพราะเป็นทั้งที่จอดรถ ที่ขนของ และบางบ้านเป็นที่ซ่อมของ ผมให้ไฟหลักของโรงรถอยู่ด้านข้างรถสองฝั่ง ไม่ใช่ตรงกลางเหนือหลังคารถ เพราะไฟกลางจะส่องลงหลังคารถแล้วทิ้งเงามืดไว้ข้างประตู ตรงที่คนต้องก้มหยิบของหรือใส่เด็กลงคาร์ซีท

ถ้าโรงรถมีแผนติดเครื่องชาร์จรถไฟฟ้าในอนาคต ให้เดินท่อเปล่าเผื่อไว้ตั้งแต่ตอนทำไฟโรงรถ งานเดินสายจริงทำทีหลังได้ แต่ท่อที่เตรียมไว้ช่วยไม่ต้องสกัดพื้นหรือผนัง เรื่องการออกแบบโรงรถทั้งหมด ดูได้ใน ออกแบบโรงจอดรถ

ดูแลก่อนหน้าฝนทุกปี

ช่วงปลายหน้าร้อนเป็นเวลาดีที่จะเดินดูไฟนอกบ้านรอบหนึ่ง

1. เปิดไฟทุกดวงตอนกลางคืน ดูว่าดวงไหนหรี่ กะพริบ หรือดับ
2. ดูหน้ากระจกโคมว่ามีหยดน้ำหรือฝ้าข้างใน ถ้ามี แปลว่าน้ำเข้าแล้ว
3. ดูยางขอบและฝาโคมว่าแข็ง แตก หรือหลุด
4. ตัดกิ่งไม้ที่โตมาบังโคมหรือพาดสาย
5. กดปุ่มทดสอบเครื่องตัดไฟรั่วของวงจรนอกบ้าน
6. เช็กว่าปลั๊กนอกบ้านปิดฝาได้สนิท

ถ้าเจอโคมที่น้ำเข้า ให้ปิดวงจรนั้นแล้วเรียกช่างไฟ อย่าเปิดฝาโคมเองขณะวงจรยังมีไฟ งานจัดแสงหน้าบ้านให้เข้ากับสวน ดูไอเดียเพิ่มได้ใน สวนหน้าบ้าน