ลูกแมวหย่านมกี่สัปดาห์ แผนป้อนอาหารจากสัปดาห์ที่ 3 ถึง 8

ลูกแมวเริ่มหย่านมราวอายุ 4 สัปดาห์ และหย่าได้เต็มที่ราว 6 ถึง 8 สัปดาห์ ลูกแมวที่อยู่กับแม่จะเริ่มสนใจอาหารของแม่เองช่วงสัปดาห์ที่ 4 ส่วนลูกแมวกำพร้าที่ป้อนนมขวดอยู่ เริ่มให้ลองอาหารบดได้ราวสัปดาห์ที่ 3 หัวใจของการหย่านมคือการค่อยๆ เปลี่ยน ไม่หยุดนมกะทันหัน และชั่งน้ำหนักทุกวันเพื่อยืนยันว่าลูกแมวกินได้พอจริง

ลูกแมวพร้อมหย่านมหรือยัง ดูจากอะไร

อายุเป็นแค่กรอบคร่าวๆ ลูกแมวแต่ละตัวพร้อมไม่เท่ากัน ตัวที่คลอดตัวเล็กหรือเคยป่วยมักช้ากว่าพี่น้อง สัญญาณที่บอกว่าพร้อมเริ่มอาหารแข็งมีดังนี้

• ฟันน้ำนมเริ่มโผล่ ซึ่งเอกสารของ Best Friends Animal Society ระบุว่ามักเกิดราวสัปดาห์ที่ 4
• ลูกแมวกัดจุกนมขวดแทนการดูด หรือเคี้ยวจุกเล่น
• เดินได้มั่นคงพอที่จะเดินมาที่จานอาหารเอง
• สนใจชามอาหารของแม่ เดินไปดม หรือเอาเท้าจุ่ม
• แม่แมวเริ่มลุกหนีระหว่างให้นม หรือให้นมสั้นลง

ถ้าลูกแมวอายุ 4 สัปดาห์แล้วยังไม่มีสัญญาณเหล่านี้เลย ไม่ต้องรีบ ให้นมต่อแล้วลองใหม่ทุกวันสองวัน ถ้าลูกแมวอายุเกิน 5 สัปดาห์แต่ยังตัวเล็กกว่าพี่น้องชัดเจนหรือน้ำหนักไม่ขึ้น ให้พาไปให้สัตวแพทย์ตรวจ

แผนหย่านมรายสัปดาห์

ตารางนี้สรุปจากเอกสารแนวทางของ Maddie's Fund และ Best Friends Animal Society สองแหล่งตรงกันในภาพรวม ต่างกันเล็กน้อยในจังหวะเวลา จึงใส่เป็นช่วง

อายุ	อาหาร	สัดส่วนและเนื้อสัมผัส	นม
3 ถึง 4 สัปดาห์ (กำพร้า) หรือ 4 สัปดาห์ (อยู่กับแม่)	อาหารเปียกลูกแมวบด	อาหารเปียก 2 ส่วน ต่อน้ำหรือนมทดแทน 1 ส่วน ข้นแบบข้าวโอ๊ต	ยังเป็นหลัก ป้อนหรือดูดนมแม่ต่อ
4 ถึง 4.5 สัปดาห์	อาหารบดข้นขึ้น	ลดน้ำลงทีละน้อย	ลดลงตามที่ลูกแมวกินอาหารได้มากขึ้น
4.5 ถึง 6 สัปดาห์	อาหารเม็ดลูกแมวแช่น้ำ	เม็ด 1 ส่วน ต่อน้ำ 3 ส่วน แช่จนนิ่ม	เสริมเฉพาะตัวที่ยังกินอาหารได้น้อย
5 ถึง 6 สัปดาห์	อาหารเปียกและเม็ดนิ่ม	ลดน้ำที่แช่ลงเรื่อยๆ	Best Friends แนะนำให้เปลี่ยนนมที่ผสมเป็นน้ำอุ่นราวสัปดาห์ที่ 5
6 ถึง 8 สัปดาห์	อาหารลูกแมวแบบเปียกและเม็ด	เม็ดแห้งหรือแช่น้ำเล็กน้อย	หย่าเต็มที่

อาหารที่ใช้ควรเป็นสูตรสำหรับการเจริญเติบโต (growth หรือ all life stages) ตามมาตรฐาน AAFCO การเลือกยี่ห้ออาหารลูกแมวดูได้ที่ อาหารลูกแมว

วิธีป้อนมื้อแรกให้ได้ผล

มื้อแรกๆ มักเลอะมากกว่ากินจริง เป็นเรื่องปกติ ลูกแมวต้องเรียนรู้ว่าอาหารในจานคืออาหาร ขั้นตอนที่ใช้ได้ดี

1. อุ่นอาหารบดให้ราวอุณหภูมิร่างกาย แตะที่ข้อมือแล้วรู้สึกอุ่น ไม่ร้อน อาหารเย็นจากตู้เย็นลูกแมวมักไม่สนใจ
2. ใช้จานแบนหรือจานรองแก้ว ไม่ใช้ชามลึก ลูกแมวยังไม่รู้จักก้มลงไปในชาม
3. แตะอาหารเล็กน้อยที่ปลายนิ้วหรือช้อนเล็ก ให้ลูกแมวเลีย แล้วค่อยๆ ลดมือลงสู่จาน
4. ถ้าเลี้ยงหลายตัว ใช้หลายจาน ให้ตัวเล็กได้กินโดยไม่ถูกเบียด
5. ให้เวลาราว 30 นาทีต่อมื้อ แล้วเก็บอาหารที่เหลือทิ้ง อาหารบดเสียเร็วในอากาศร้อนของไทย
6. เช็ดหน้าและตัวลูกแมวด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นหลังกิน อาหารที่แห้งติดขนทำให้ผิวระคายและลูกแมวตัวเย็น

Maddie's Fund แนะนำความถี่ราววันละ 4 ครั้งในช่วงหย่านม และย้ำว่าไม่ควรหยุดนมจนกว่าลูกแมวจะกินอาหารแข็งได้เองเต็มที่

ไซริงก์และขวดนม ใช้ต่อได้ถึงเมื่อไร

ลูกแมวกำพร้าที่ป้อนนมขวดมาตลอดมักติดขวด Best Friends Animal Society เตือนว่าลูกแมวบางตัวพึ่งการป้อนด้วยไซริงก์จนไม่ยอมกินเองจากจาน จึงควรใช้ไซริงก์เฉพาะตัวที่จำเป็นจริง และให้โอกาสกินจากจานก่อนทุกมื้อ

แนวทางที่ใช้ได้คือ วางจานอาหารก่อน ถ้าลูกแมวกินจากจานได้ดี ไม่ต้องป้อนเพิ่ม ถ้ากินจากจานได้น้อย ให้ป้อนนมขวดตามหลังเพื่อให้ได้พลังงานพอ แล้วค่อยลดปริมาณนมขวดลงเมื่อน้ำหนักขึ้นดีและกินจากจานได้มากขึ้น เอกสารเดียวกันระบุว่าลูกแมวส่วนใหญ่กินเองได้ราวสัปดาห์ที่ 5 ถึง 6 เทคนิคการป้อนนมขวดก่อนช่วงหย่านมดูได้ที่ ป้อนนมลูกแมว

น้ำหนักคือตัวชี้วัดที่เชื่อได้ที่สุด

การดูว่าลูกแมวท้องป่องหลังกินหรือเลียจานเกลี้ยง บอกได้ไม่แน่นอน เพราะอาหารบางส่วนเลอะตัวและพื้น ตัวเลขบนตาชั่งบอกได้ชัดกว่า Maddie's Fund แนะนำให้ชั่งทุกวันในเวลาเดียวกัน ลูกแมวควรขึ้นราว 4 ออนซ์ หรือราว 113 กรัมต่อสัปดาห์ เฉลี่ยราว 17 กรัมต่อวัน

สิ่งที่เห็นบนตาชั่ง	ความหมาย	ทำอะไร
ขึ้นราว 15 ถึง 20 กรัมต่อวัน	ตามเป้า	ทำตามแผนต่อ
ขึ้นน้อยกว่าเป้า 2 ถึง 3 วันติด	กินได้ไม่พอ	เสริมนมขวดหรือป้อนเพิ่ม ลดความเร็วการเปลี่ยน
น้ำหนักเท่าเดิม 24 ชั่วโมง	สัญญาณเตือน	ดูการกิน การขับถ่าย ปรึกษาสัตวแพทย์
น้ำหนักลด	ผิดปกติ	พาไปพบสัตวแพทย์ในวันนั้น

ใช้ตาชั่งดิจิทัลแบบชั่งอาหารที่ละเอียดถึง 1 กรัม จดลงสมุดหรือสเปรดชีต แยกชื่อหรือสีปลอกคอของแต่ละตัว ลูกแมวในครอกเดียวกันหน้าตาคล้ายกันจนสลับกันได้ง่าย

น้ำ กระบะทราย และสิ่งที่เปลี่ยนไปพร้อมกัน

เมื่อลูกแมวกินนมน้อยลง น้ำที่ได้จากนมก็ลดลงด้วย Maddie's Fund แนะนำให้มีน้ำสะอาดในจานตื้นตลอดเวลาตั้งแต่เริ่มหย่านม ลูกแมวที่ได้อาหารเปียกเป็นหลักจะได้น้ำจากอาหารอีกทาง

ช่วงเดียวกันนี้ลูกแมวเริ่มขับถ่ายเองได้โดยไม่ต้องให้แม่หรือคนกระตุ้น จึงเป็นเวลาที่เหมาะจะเริ่มวางกระบะทรายขอบเตี้ย ใช้ทรายแบบไม่จับตัวเป็นก้อนในช่วงแรก เพราะลูกแมวบางตัวลองกินทราย วิธีวางกระบะและสอนใช้กระบะดูได้ที่ ฝึกแมวใช้กระบะทราย

ตัวอย่างตารางหนึ่งวันของลูกแมวอายุ 5 สัปดาห์

ตารางนี้เป็นตัวอย่างสำหรับลูกแมวที่อยู่กับแม่และเริ่มกินอาหารแช่น้ำได้แล้ว ปรับเวลาตามชีวิตประจำวันของคนในบ้าน ขอให้มื้อห่างกันพอสมควรและไม่มีช่วงไหนที่ลูกแมวว่างจากอาหารนานเกินไป

เวลา	สิ่งที่ทำ
07:00	ชั่งน้ำหนัก จดตัวเลข ให้อาหารมื้อแรก 30 นาที แล้วพาเข้ากระบะทราย
11:00	มื้อที่สอง เปลี่ยนน้ำในจานตื้น เช็ดหน้าลูกแมว
15:00	มื้อที่สาม ช่วงนี้เล่นกับลูกแมวสั้นๆ ฝึกให้คุ้นมือคน
19:00	มื้อที่สี่ เก็บอาหารที่เหลือทิ้ง ตรวจกระบะทราย
ระหว่างคืน	ลูกแมวดูดนมแม่ตามต้องการ ไม่ต้องตื่นมาป้อนถ้าน้ำหนักขึ้นตามเป้า

ลูกแมวกำพร้าที่ไม่มีแม่ให้ดูด ต้องเสริมนมขวดระหว่างมื้อหรือก่อนนอนจนกว่าน้ำหนักจะขึ้นได้ด้วยอาหารจากจานอย่างเดียว

ลูกแมวที่เก็บมาโดยไม่รู้อายุ

คนไทยหลายบ้านเริ่มเลี้ยงลูกแมวจากการเก็บมาจากใต้รถหรือข้างถนน โดยไม่รู้ว่าอายุเท่าไร การเลือกว่าจะป้อนนมขวดหรือเริ่มอาหารบด ใช้สิ่งที่เห็นได้ประกอบกัน ถ้ายังไม่มีฟันเลย ตายังขุ่นหรือเพิ่งลืม และเดินยังไม่ได้ ให้ป้อนนมทดแทนอย่างเดียว ถ้าฟันน้ำนมเริ่มโผล่และเดินได้ไม่มั่นคง ลองเริ่มอาหารบดควบคู่นม ถ้าเดินได้คล่อง วิ่งเล่น และกัดของได้แล้ว ส่วนใหญ่พร้อมกินอาหารแช่น้ำ

ลูกแมวจรมักผอมกว่าลูกแมวที่อยู่กับแม่ในอายุเดียวกัน จึงเดาอายุจากน้ำหนักอย่างเดียวไม่ได้ ควรพาไปให้สัตวแพทย์ประเมินอายุ ตรวจหมัด พยาธิ และภาวะขาดน้ำภายในวันแรกๆ ที่รับมา การดูแลลูกแมวแรกเกิดก่อนวัยหย่านมดูได้ที่ ดูแลลูกแมวแรกเกิด

ความผิดพลาดที่พบบ่อยช่วงหย่านม

• หยุดนมทันทีที่ลูกแมวกินอาหารบดได้สองสามคำ ลูกแมวยังได้พลังงานไม่พอและน้ำหนักตก
• เปลี่ยนจากอาหารบดเป็นเม็ดแข็งในวันเดียว ลูกแมวที่ฟันยังไม่พร้อมจะเลิกกิน
• ใช้อาหารแมวโตแทนอาหารลูกแมว ซึ่งพลังงานและสารอาหารไม่พอต่อการเติบโต
• ทิ้งอาหารบดไว้ทั้งวัน อาหารเปียกที่ตั้งในอากาศร้อนเสียเร็ว
• ใช้นมวัว นมพร่องมันเนย หรือนมคนแทนนมทดแทนลูกแมว ถ้าจะใช้นมแพะ ควรถามสัตวแพทย์ก่อนว่าเหมาะกับลูกแมวตัวนั้นไหม
• แยกลูกแมวจากแม่และพี่น้องเร็วเกินไป การอยู่กับครอกถึงราว 8 สัปดาห์ช่วยเรื่องพฤติกรรมทางสังคม

วัคซีน ถ่ายพยาธิ และการพบสัตวแพทย์ครั้งแรก

ช่วงหย่านมเป็นช่วงที่ภูมิคุ้มกันจากนมแม่เริ่มลดลง และเป็นช่วงที่ควรเริ่มนัดสัตวแพทย์ครั้งแรก เพื่อตรวจร่างกาย ถ่ายพยาธิ และวางแผนวัคซีน ตารางวัคซีนตามอายุดูได้ที่ ตารางวัคซีนแมว เรื่องที่ควรถามสัตวแพทย์ในนัดแรกได้แก่ น้ำหนักที่เหมาะกับอายุ รอบถ่ายพยาธิ ชนิดอาหาร และจะเริ่มวัคซีนเข็มแรกเมื่อไร

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ลูกแมวอายุต่ำกว่า 6 สัปดาห์ไม่ได้กินนมหรืออาหารเลยราว 12 ชั่วโมง ศูนย์สุขภาพแมว Cornell ระบุว่าภาวะนี้อันตรายถึงชีวิตในลูกแมววัยนี้
• น้ำหนักลดลงจากวันก่อน หรือไม่ขึ้นติดต่อกันสองวัน
• ท้องเสียเป็นน้ำ อาเจียน หรือท้องป่องแข็ง
• ไอ หายใจเสียงดัง หรือมีฟองออกจมูกหลังป้อนอาหาร
• ตัวเย็น ซึม ร้องไม่หยุด หรือไม่ยอมลุกมากินทั้งที่พี่น้องกิน
• เหงือกซีด หรือมีอาการขาดน้ำ เช่น ดึงผิวหนังที่ต้นคอแล้วคืนตัวช้า

ลูกแมวที่น้ำหนักขึ้นตามเป้า กินจากจานได้เอง และใช้กระบะทรายเป็นภายในสัปดาห์ที่ 8 ถือว่าผ่านช่วงหย่านมได้ดี จากนั้นจึงค่อยแบ่งมื้อเป็นวันละ 3 ถึง 4 มื้อด้วยอาหารลูกแมว จนถึงวัยที่สัตวแพทย์แนะนำให้เปลี่ยนสูตร