ลูกแมวกินนมแพะได้ไหม เทียบนมแม่แมวกับนมทดแทน

ลูกแมวกินนมแพะได้ในระยะสั้นมากเมื่อไม่มีทางเลือกอื่น แต่ไม่ควรใช้เป็นนมหลัก เหตุผลคือนมแพะมีองค์ประกอบใกล้เคียงนมวัว โปรตีนและไขมันต่ำกว่านมแม่แมวชัดเจน ขณะที่น้ำตาลแล็กโทสสูงกว่า ลูกแมวที่กินนมแพะล้วนเป็นเวลาหลายวันจึงเสี่ยงโตช้าและท้องเสีย สิ่งที่ควรใช้คือนมทดแทนสำหรับลูกแมว (kitten milk replacer) ที่ขายในร้านสัตว์เลี้ยงและโรงพยาบาลสัตว์ ส่วนนมแพะสำหรับสัตว์เลี้ยงเก็บไว้ใช้เป็นตัวช่วยฉุกเฉินหรือของว่างของแมวที่โตแล้ว

ตัวเลขเทียบนมสามชนิด

งานวิจัยใน American Journal of Veterinary Research ที่วิเคราะห์นมแมวตลอดช่วงให้นม พบว่านมแม่แมวมีโปรตีนราว 6.3-8.6% ไขมันราว 9% ในนมระยะหลัง และแล็กโทสราว 4% ข้อมูลขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระบุว่านมวัวมีโปรตีนราว 3.5% แล็กโทสราว 5% และไขมันราว 3-4% และอธิบายว่านมแพะมีองค์ประกอบใกล้เคียงกับนมวัว

องค์ประกอบโดยประมาณ	นมแม่แมว	นมแพะ	นมวัว
โปรตีน	6.3-8.6%	ใกล้เคียงนมวัว	ราว 3.5%
ไขมัน	ราว 9% (นมระยะหลัง)	ใกล้เคียงนมวัว	ราว 3-4%
แล็กโทส	ราว 4%	ใกล้เคียงนมวัว	ราว 5%
เหมาะกับลูกแมวไหม	นมที่ดีที่สุด	ฉุกเฉินระยะสั้น	ไม่ควรใช้

มองตารางแล้วจะเห็นภาพทันที ลูกแมวที่กินนมแพะต้องกินปริมาตรมากเกือบสองเท่าเพื่อให้ได้โปรตีนเท่ากับนมแม่ แต่กระเพาะลูกแมวเล็กมาก กินได้ทีละไม่กี่มิลลิลิตร ผลคือได้พลังงานและโปรตีนไม่พอ ขณะเดียวกันก็ได้แล็กโทสเข้าไปมากกว่าที่นมแม่ให้

ความเชื่อว่านมแพะย่อยง่ายกว่านมวัวพูดกันมากในกลุ่มคนเลี้ยงสัตว์ ต่อให้จริงบ้างในบางคน ก็ไม่ได้ทำให้นมแพะมีสารอาหารเท่านมแม่แมว ปัญหาหลักของลูกแมวไม่ได้อยู่ที่ความย่อยง่าย ปัญหาอยู่ที่สารอาหารต่อมิลลิลิตรไม่พอ

ทำไมนมวัวยิ่งไม่ควรให้

Best Friends Animal Society ซึ่งดูแลลูกแมวกำพร้าจำนวนมาก เตือนตรงๆ ว่าห้ามให้นมวัวกับลูกแมว เพราะทำให้ท้องเสียรุนแรงจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ PDSA องค์กรสัตวแพทย์การกุศลของสหราชอาณาจักร อธิบายว่าแมวมีเอนไซม์แล็กเทสน้อยมาก ร่างกายจึงย่อยน้ำตาลในนมวัวไม่ได้ และแนะนำว่าลูกแมวที่เลี้ยงด้วยมือควรได้นมสำหรับลูกแมวโดยเฉพาะเท่านั้น

ช่วงแรกเกิดลูกแมวยังมีแล็กเทสพอสำหรับนมแม่ แต่นมแม่แมวมีแล็กโทสต่ำกว่านมวัวและนมแพะ ภาระของลำไส้จึงไม่เท่ากัน ยิ่งลูกแมวโต การสร้างแล็กเทสก็ลดลงเรื่อยๆ จนแมวโตส่วนใหญ่ท้องเสียเมื่อกินนม อ่านเรื่องนี้ในแมวโตต่อได้ที่ แมวกินนมได้ไหม

นมทดแทนลูกแมวต่างจากนมแพะอย่างไร

นมทดแทนลูกแมวผลิตมาโดยปรับโปรตีน ไขมัน และแล็กโทสให้ใกล้นมแม่แมว และเติมสารที่ลูกแมวต้องได้ เช่น ทอรีน คู่มือของ Best Friends ใช้นมผงทดแทนลูกแมว ผสมผงหนึ่งส่วนต่อน้ำสองส่วน และอุ่นให้อุณหภูมิราว 37-39 องศาเซลเซียส (98-102 องศาฟาเรนไฮต์) ก่อนป้อน อัตราส่วนผสมของแต่ละยี่ห้ออาจต่างกัน ให้ยึดฉลากของยี่ห้อที่ซื้อมาเป็นหลัก

เรื่องที่เทียบ	นมทดแทนลูกแมว	นมแพะสำหรับสัตว์เลี้ยง
ออกแบบมาสำหรับ	ลูกแมวที่ไม่มีแม่	เป็นของว่างหรืออาหารเสริม
โปรตีนและไขมัน	ปรับใกล้นมแม่แมว	ใกล้นมวัว ต่ำกว่าที่ลูกแมวต้องการ
ใช้เป็นอาหารเดียวได้ไหม	ได้ ถ้าฉลากระบุสำหรับลูกแมว	ส่วนใหญ่ไม่ได้ ดูฉลาก
หาซื้อ	ร้านสัตว์เลี้ยง โรงพยาบาลสัตว์ ร้านออนไลน์	ร้านสัตว์เลี้ยงทั่วไป

นมแพะที่ขายสำหรับสัตว์เลี้ยงบางยี่ห้อเติมวิตามินและทอรีนเพิ่ม ทำให้ดีกว่านมแพะธรรมดา แต่ก่อนใช้เป็นนมหลักให้ลูกแมว ต้องหาบนฉลากว่าระบุว่าใช้เลี้ยงลูกแมวเป็นอาหารเดียวได้หรือไม่ ถ้าฉลากเขียนว่าเป็นอาหารเสริมหรือของว่าง แปลว่าไม่ได้ออกแบบให้เลี้ยงลูกแมวกำพร้า

ป้อนนมให้ลูกแมวอย่างไรให้ปลอดภัย

ไม่ว่าจะเป็นนมชนิดไหน วิธีป้อนผิดทำให้ลูกแมวสำลักได้ หลักจากคู่มือของ Best Friends สรุปได้ดังนี้

1. อุ่นนมให้ได้อุณหภูมิใกล้ตัวแม่แมว หยดที่ข้อมือก่อน ต้องอุ่น ไม่ร้อน
2. วางลูกแมวคว่ำท้องบนผ้า หัวเงยเล็กน้อยเหมือนท่าดูดนมแม่ ห้ามป้อนในท่านอนหงาย
3. ให้ลูกแมวดูดเอง ไม่บีบขวดหรือดันไซริงค์ให้นมพุ่งเข้าปาก
4. ปริมาณต่อวันโดยประมาณราว 8 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัวหนึ่งออนซ์ (ราว 28 กรัม) แบ่งเป็นหลายมื้อตามอายุ
5. หลังกินให้อุ้มพาดบ่าแล้วตบหลังเบาๆ ให้เรอ
6. ลูกแมวอายุไม่กี่สัปดาห์ยังขับถ่ายเองไม่ได้ ต้องใช้สำลีชุบน้ำอุ่นเช็ดกระตุ้นหลังทุกมื้อ

วิธีรู้ว่าลูกแมวได้นมพอ คือชั่งน้ำหนักทุกวันในเวลาเดียวกัน Best Friends ใช้เกณฑ์ว่าลูกแมวควรขึ้นราวครึ่งออนซ์หรือประมาณ 14 กรัมต่อวัน ถ้าน้ำหนักหยุดนิ่งหรือลดลงสองวันติดกัน ต้องพบสัตวแพทย์ รายละเอียดเต็มอยู่ที่ วิธีป้อนนมลูกแมวด้วยขวด และ การดูแลลูกแมวแรกเกิด

ลูกแมวที่ยังอยู่กับแม่ ต้องเสริมนมแพะไหม

คำถามนี้มาจากเจ้าของที่แม่แมวคลอดลูกในบ้าน แล้วอยากให้ลูกแมวแข็งแรงเร็วขึ้น คำตอบคือ ถ้าแม่แมวให้นมได้ดีและลูกแมวทุกตัวน้ำหนักขึ้นสม่ำเสมอ ไม่ต้องเสริมอะไรเลย นมแม่มีทั้งสารอาหารและภูมิคุ้มกันที่นมชนิดอื่นแทนไม่ได้ การป้อนนมเสริมโดยไม่จำเป็นยังทำให้ลูกแมวอิ่มจนดูดนมแม่น้อยลง

สิ่งที่ควรทำแทนคือดูแลแม่แมวให้ดี แม่แมวที่ให้นมต้องการพลังงานสูงกว่าช่วงปกติมาก ยิ่งลูกในครอกมาก ยิ่งต้องกินมาก ให้กินอาหารลูกแมวหรืออาหารสำหรับแม่แมวให้นมได้ไม่จำกัด วางน้ำสะอาดใกล้ที่นอน และจัดมุมคลอดให้เงียบ อบอุ่น

การเสริมนมทดแทนจำเป็นในบางกรณีเท่านั้น

สถานการณ์	ควรเสริมนมไหม
ลูกแมวทุกตัวน้ำหนักขึ้นทุกวัน	ไม่ต้อง
ลูกแมวในครอกเยอะ มีตัวเล็กที่แย่งเต้าไม่ทัน	เสริมเฉพาะตัวที่น้ำหนักไม่ขึ้น
แม่แมวป่วย เต้านมอักเสบ หรือไม่ยอมให้นม	เสริมหรือเลี้ยงด้วยขวดทั้งหมด ปรึกษาสัตวแพทย์
แม่แมวทิ้งลูก หรือเก็บลูกแมวได้ข้างถนน	เลี้ยงด้วยนมทดแทนลูกแมว

ในทุกกรณีที่ต้องเสริม นมที่ใช้ยังคงเป็นนมทดแทนลูกแมว ไม่ใช่นมแพะ เพราะเหตุผลเรื่องโปรตีนและไขมันในตารางด้านบนยังเหมือนเดิม

เตรียมและเก็บนมให้สะอาด

ลำไส้ของลูกแมวไวต่อเชื้อโรคมาก ความสะอาดของขวดและนมสำคัญพอๆ กับชนิดของนม

• ล้างขวด จุกนม และไซริงค์ด้วยน้ำอุ่นและน้ำยาล้างทุกครั้งหลังใช้ แล้วลวกน้ำร้อนหรือนึ่งฆ่าเชื้อ
• ผสมนมใหม่ทีละมื้อ หรือผสมล่วงหน้าตามระยะเวลาที่ฉลากอนุญาต แล้วเก็บในตู้เย็น
• นมที่อุ่นแล้วแต่ลูกแมวกินไม่หมด ให้ทิ้ง ไม่เก็บกลับไปอุ่นใหม่
• ห้ามอุ่นด้วยไมโครเวฟโดยตรง เพราะร้อนไม่ทั่ว มีจุดร้อนจัดที่ลวกปากลูกแมวได้ ใช้วิธีแช่ขวดในน้ำอุ่นแทน
• ล้างมือก่อนและหลังจับลูกแมวทุกครั้ง โดยเฉพาะถ้ามีหลายตัวหรือมีตัวที่ป่วย

เปลี่ยนจากนมแพะมาเป็นนมทดแทน

ถ้าลูกแมวกินนมแพะมาแล้วหลายวัน และอุจจาระยังปกติ ให้เปลี่ยนเป็นนมทดแทนแบบค่อยเป็นค่อยไป เพื่อไม่ให้ลำไส้ปรับตัวไม่ทัน

วัน	สัดส่วนนมแพะ : นมทดแทน
1-2	3 : 1
3-4	1 : 1
5-6	1 : 3
7 เป็นต้นไป	นมทดแทนล้วน

ถ้าลูกแมวท้องเสียระหว่างเปลี่ยน ไม่ต้องรอครบตาราง ให้ปรึกษาสัตวแพทย์เลย ลูกแมวที่ท้องเสียหนักอยู่แล้วตั้งแต่กินนมแพะ ไม่ควรค่อยๆ เปลี่ยน ควรพบหมอก่อนว่าต้องให้สารน้ำหรือไม่ เพราะอาการท้องเสียในลูกแมวอาจมาจากพยาธิหรือการติดเชื้อร่วมด้วย ไม่ได้มาจากนมเพียงอย่างเดียว

หย่านมแล้ว ยังต้องให้นมอยู่ไหม

ลูกแมวเริ่มหย่านมราวสี่สัปดาห์ ช่วงนี้ให้ผสมอาหารลูกแมวแบบเปียกกับนมทดแทนให้เหลวในจานตื้น ให้ลูกแมวหัดเลีย แล้วค่อยลดสัดส่วนนมลง PDSA ระบุว่าลูกแมวหย่านมเสร็จเมื่ออายุไม่กี่เดือน หลังจากนั้นร่างกายไม่ต้องการนมอีก สิ่งที่ต้องการคืออาหารลูกแมวครบถ้วนและน้ำสะอาด

อายุลูกแมว	อาหารหลัก
แรกเกิด-3 สัปดาห์	นมแม่ หรือนมทดแทนลูกแมว
4-5 สัปดาห์	นมทดแทนผสมอาหารลูกแมวเปียก
6-8 สัปดาห์	อาหารลูกแมวเปียกและเม็ดแช่น้ำ ลดนมลง
หลัง 8 สัปดาห์	อาหารลูกแมวครบถ้วน น้ำสะอาด

นมแพะสำหรับสัตว์เลี้ยงในช่วงหลังหย่านม ใช้เป็นของว่างได้นานๆ ครั้ง โดยนับเป็นส่วนหนึ่งของโควตาขนม ส่วนอาหารหลักควรเลือกสูตรลูกแมวที่ครบถ้วน ดูการเลือกได้ที่ อาหารลูกแมวยี่ห้อไหนดี

พาไปหาหมอทันทีถ้าลูกแมว

• ท้องเสียหลายครั้งในวันเดียว หรือมีเลือดปนในอุจจาระ
• ไม่ยอมดูดนมเกินหนึ่งมื้อ ซึม ร้องอ่อน หรือตัวเย็น
• มีนมไหลออกทางจมูกขณะหรือหลังป้อน หายใจมีเสียงครืดคราด
• น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลงสองวันติดกัน