ผิวหนังไก่เกิดจากอะไร ทำไมต้นแขนสากเป็นตุ่ม และต้องรักษาไหม

ตุ่มเล็กสากๆ ที่ต้นแขนด้านนอกและหน้าขา หน้าตาเหมือนหนังไก่ที่ถอนขนแล้ว เรียกทางการแพทย์ว่า keratosis pilaris คนไทยเรียกกันว่าผิวหนังไก่หรือขนคุด สาเหตุคือเคราติน (โปรตีนที่เป็นส่วนประกอบของผิว ผม และเล็บ) สะสมจนอุดปากรูขุมขน ไม่ได้มาจากความสกปรกหรือการอาบน้ำไม่สะอาด NHS ระบุว่าเป็นภาวะที่พบบ่อยมาก ไม่เป็นอันตราย และไม่ติดต่อ

ในรูขุมขนเกิดอะไรขึ้น

DermNet อธิบายว่าเกิดจากการสร้างเคราตินผิดปกติที่ส่วนบนของผนังรูขุมขน เคราตินที่ควรหลุดลอกไปตามปกติกลับตกค้างและอัดแน่นอยู่ในรู ผลคือตุ่มเล็กเท่าหัวเข็มหมุดที่คลำแล้วสากเหมือนกระดาษทราย AAD เรียกมันว่ากลุ่มเซลล์ผิวที่ตายแล้วอุดอยู่ในรู

นี่คือเหตุผลที่ตุ่มต่างจากสิวอุดตันทั่วไป สิวมีไขมันและเชื้อเกี่ยวข้อง บีบแล้วมีอะไรออกมา ส่วนตุ่มขนคุดไม่มีสิ่งที่บีบออกได้แบบนั้น ใครที่สงสัยว่าตุ่มของตัวเองเป็นแบบไหน ลองเทียบในบทความผิวไม่เรียบเนียน ขรุขระ แก้ยังไง ซึ่งไล่ชนิดตุ่มที่คลำเจอไว้ครบ

ทำไมบางคนเป็น บางคนไม่เป็น

เหตุผลที่ลึกกว่านั้นยังไม่มีคำตอบแน่ชัด NHS บอกว่าไม่ทราบสาเหตุที่แน่นอน แต่ภาวะนี้พบซ้ำในครอบครัว DermNet ชี้ว่ามีความเชื่อมโยงทางพันธุกรรมแบบถ่ายทอดทางยีนเด่น และพบว่าการกลายพันธุ์ของยีนฟิลากกริน (filaggrin) โปรตีนสำคัญของเกราะป้องกันผิว สัมพันธ์กับภาวะนี้

อีกเบาะแสคือโรคที่มาด้วยกัน DermNet ระบุว่าพบร่วมกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (atopic eczema) และโรคผิวแห้งเป็นเกล็ดปลา (ichthyosis) ซึ่งทั้งสองอย่างเกี่ยวกับเกราะผิวที่อ่อนแอเช่นกัน ถ้าคุณมีผิวแห้งง่าย ผื่นคันเป็นๆ หายๆ และมีตุ่มสากที่แขน อาจเป็นชุดเดียวกัน

ตัวเลขที่ DermNet ให้ไว้ช่วยให้สบายใจขึ้น คือพบในวัยรุ่นราว 50 ถึง 70% และในผู้ใหญ่ราว 40% ถ้าอยู่ในห้องที่มีคน 10 คน ก็น่าจะมีหลายคนที่เป็น เพียงแต่ไม่ค่อยมีใครพูดถึง

จุดที่เจอบ่อยและสีของตุ่ม

ตามข้อมูลของ DermNet ตำแหน่งที่พบมากสุดคือด้านนอกของต้นแขนและต้นขา รองลงมาคือก้น ลำตัว หน้าอก ใบหน้า และปลายแขนขา AAD เสริมว่าในเด็กอาจขึ้นที่แก้ม ซึ่งพ่อแม่หลายคนเข้าใจว่าเป็นผื่นแพ้

สีของตุ่มไม่ตายตัว NHS และ DermNet ตรงกันว่าส่วนใหญ่เป็นสีเดียวกับผิว ผิวขาวอาจเห็นเป็นสีแดง ผิวสีเข้มอาจเห็นเป็นสีน้ำตาลถึงดำ นอกจากนี้บางคนมีอาการคันร่วมด้วย ถ้าคันมาก ผิวแดง หรือเป็นผื่นเรื้อรัง ควรไปหาแพทย์เพราะอาจเป็นผื่นภูมิแพ้ซ้อนอยู่

อะไรทำให้ตุ่มเห็นชัดขึ้น

ตัวที่เป็นต้นเหตุของการสร้างตุ่มแก้ไขไม่ได้ แต่ตัวที่ทำให้มันเด่นขึ้นปรับได้หลายอย่าง

• ผิวแห้ง AAD ระบุว่าผิวแห้งทำให้ตุ่มเห็นชัดขึ้น และการดูแลผิวแห้งมักช่วยให้ดีขึ้น
• อากาศแห้งและฤดูหนาว DermNet เล่าว่าอาการเด่นขึ้นในหน้าหนาวน่าจะเพราะความชื้นในอากาศต่ำ AAD เสริมว่าหลายคนตุ่มหายไปช่วงร้อนแล้วกลับมาตอนหนาว
• ว่ายน้ำสระบ่อยๆ AAD ระบุร่วมกับสภาพอากาศแห้งว่าอาจทำให้ตุ่มอยู่ตลอดปีถ้าไม่ได้ดูแล
• การโกนหรือแว็กซ์ AAD บอกว่าอาจทำให้ตุ่มเพิ่มขึ้น และแนะนำเลเซอร์กำจัดขนเป็นทางเลือก
• ครีมแทนผิว AAD แนะนำให้งดเพราะทำให้ตุ่มเห็นชัดกว่าเดิม
• อาบน้ำร้อนนานๆ และสบู่ก้อนที่ทำให้ผิวแห้ง

ในเมืองไทยหน้าหนาวสั้นกว่าประเทศเขตหนาว แต่ห้องแอร์ทั้งวันก็ทำให้ผิวแห้งได้ไม่ต่างกัน ถ้าตุ่มที่แขนเด่นขึ้นตอนทำงานในออฟฟิศเย็นๆ อย่าแปลกใจ เรื่องนี้ตรงกับที่เล่าไว้ในผิวแห้ง ดูแลยังไง

ต้องรักษาไหม และหายเองหรือเปล่า

ไม่ต้องรักษาถ้าไม่รบกวนใจ AAD ระบุว่าการรักษาไม่จำเป็น ช่วยเมื่อคันหรือแห้ง หรือเมื่อรูปลักษณ์ทำให้คุณไม่สบายใจ ส่วน NHS บอกว่าหลายคนเป็นอยู่หลายปีและอาจหายเองในที่สุด DermNet เล่าว่ามักเริ่มตั้งแต่เด็ก เห็นชัดขึ้นช่วงวัยรุ่นถึงผู้ใหญ่ และมักจางลงเมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ แต่ไม่ได้ระบุอายุที่แน่นอน

เรื่องที่ต้องบอกตรงๆ คือไม่มีวิธีที่หายขาด AAD ใช้คำว่า "รักษาให้หายขาดไม่ได้" และแนะนำให้ดูแลต่อเนื่องเป็นงานบำรุงรักษา ใครที่คาดหวังว่าใช้ครีมหนึ่งหลอดแล้วต้นแขนเรียบตลอดไปจะผิดหวัง

วิธีดูแลที่ AAD และ DermNet แนะนำ

AAD ให้แผนที่ทำได้เองที่บ้านเป็นสามขั้น

1. ขัดเบาๆ ด้วยใยบวบ แปรงนวด หรือผ้าขนหนูหยาบ แต่ไม่ใช่การขัดแรง เพราะระคายเคืองและทำให้ตุ่มแย่ลง
2. ทาสารผลัดเซลล์เคมี (keratolytic) ต่อจากนั้น เช่น กรดแลคติก กรดไกลโคลิก กรดซาลิไซลิก ยูเรีย หรือเรตินอยด์ ทาตามฉลากเท่านั้น เพราะใช้มากเกินไปทำให้ผิวระคายหรือแสบ ถ้าผิวแห้งหรือแสบให้หยุดสองสามวัน
3. ทามอยส์เจอไรเซอร์ชนิดครีมข้นหรือขี้ผึ้งที่ไม่มีน้ำมัน หลังอาบน้ำและเมื่อรู้สึกแห้ง อย่างน้อยวันละ 2 ถึง 3 ครั้ง

สำหรับการดูแลระยะยาว AAD แนะนำครีมที่มียูเรียหรือกรดแลคติก ทาทันทีขณะผิวยังหมาดภายใน 5 นาทีหลังอาบน้ำ อาบน้ำไม่เกิน 20 นาที ใช้น้ำอุ่นไม่ร้อน อาบวันละครั้ง ใช้ครีมอาบน้ำอ่อนๆ แทนสบู่ก้อน และเปิดเครื่องเพิ่มความชื้นเมื่ออากาศแห้ง

DermNet เพิ่มตัวเลือกอื่นที่แพทย์ใช้ ได้แก่ เรตินอยด์ทาผิว สเตียรอยด์ทาระดับกลางช่วงสั้นๆ เมื่อคัน และเลเซอร์หรือแสงสำหรับรอยแดง ส่วน NHS เตือนว่าสเตียรอยด์และเลเซอร์มักไม่อยู่ในสิทธิ์ของระบบ NHS เพราะยังพิสูจน์ผลไม่ชัด และค่าใช้จ่ายส่วนตัวสูง ดังนั้นก่อนจ่ายเงินให้ถามแพทย์ตรงๆ ว่าจะคาดหวังผลได้แค่ไหน

สิ่งที่ควรเลี่ยงเพราะทำให้แย่ลง

NHS ให้ข้อห้ามชัดคือ อย่าเกา แคะ หรือถูผิวแรงๆ และเลี่ยงสบู่หรือผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม สครับเม็ดหยาบ และการอาบน้ำร้อน ใครที่ขัดแรงๆ เพราะอยากให้ตุ่มหาย ผลที่ได้มักเป็นผิวแดง แสบ และรอยคล้ำตามมา โดยเฉพาะผิวสีเข้ม

สครับผิวกายที่ละเอียดและใช้เบาๆ ยังเป็นทางเลือก แต่ถ้าสนใจทำเอง อ่านก่อนในสครับผิวกาย ทำเองยังไง เรื่องวิธีขัดไม่ให้ผิวพัง ถ้าตุ่มขึ้นหลังโกนขนและมีขนขึ้นใต้ผิวหนัง ให้ดูขนคุดหรือขนขึ้นใต้ผิว เพราะต้องแยกว่าเป็นขนคุดจริง หรือขนที่ม้วนกลับเข้าไป

เมื่อไรควรไปหาแพทย์ผิวหนัง

NHS และ AAD ตรงกันว่าให้พบแพทย์หรือเภสัชกรเมื่อดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น ในทางปฏิบัติ ลองดูเงื่อนไขเหล่านี้

• ใช้ครีมและดูแลสม่ำเสมอ 8 ถึง 12 สัปดาห์แล้วไม่มีอะไรเปลี่ยน (ช่วงเวลานี้เป็นข้อเสนอของเราเอง ไม่ใช่เกณฑ์ทางการ)
• ผิวคัน แดง หรืออักเสบ ตามที่ NHS ระบุ
• ตุ่มมีหนอง เจ็บ หรือขยายเป็นวงกว้างผิดปกติ
• มีผื่นภูมิแพ้ หรือผิวแห้งเป็นขุยทั้งตัวร่วมด้วย
• เป็นในเด็กและพ่อแม่ไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร

ในไทยแพทย์ผิวหนังตรวจเบื้องต้นได้ในโรงพยาบาลรัฐหลายแห่ง แจ้งไปด้วยว่าเคยใช้ครีมอะไร นานแค่ไหน เพราะช่วยให้แพทย์ไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ ส่วนทางเลือกที่ดูแลตัวเองต่อ ดูแนวทางลดอาการคันได้ในผิวแห้งคันตามตัว ทำยังไง