ขนคุด แก้ยังไง ดูแลตุ่มที่มีอยู่และเปลี่ยนวิธีกำจัดขนไม่ให้กลับมา

ขนคุดแก้ได้สองฝั่ง ฝั่งแรกคือตุ่มที่เป็นอยู่ตอนนี้ ซึ่งส่วนใหญ่หายเองถ้าคุณหยุดแกะ ประคบอุ่น และพักการกำจัดขนบริเวณนั้นสักระยะ ฝั่งที่สองคือการไม่ให้กลับมา ซึ่งอยู่ที่วิธีโกนหรือวิธีกำจัดขนที่ใช้อยู่ คนที่แก้แค่ฝั่งแรกจะวนกลับมาเป็นซ้ำทุกเดือน

ขนคุดหน้าตาแบบไหน และต่างจากตุ่มอื่นอย่างไร

NHS อธิบายว่าขนคุดคือตุ่มนูน มักคัน เกิดจากเส้นขนที่งอกกลับเข้าไปในผิว บนผิวขาวมักเห็นเป็นสีแดง ส่วนบนผิวสีเข้มอาจเห็นยากกว่าหรือเป็นสีที่ต่างออกไป บางครั้งมองเห็นเส้นขนติดอยู่ใต้ผิว ถ้าติดเชื้อจะเจ็บและมีหนอง

ตุ่มที่เห็น	ลักษณะเด่น	บริเวณที่พบบ่อย
ขนคุด	ตุ่มแดงหรือคล้ำ เห็นขนขดใต้ผิว เกิดหลังกำจัดขน 2-7 วัน	ขาหนีบ รักแร้ ขา คอ คาง
ผื่นจากการโกน (razor bumps)	ตุ่มเล็กจำนวนมาก แสบ คัน หลังโกน	คาง คอ ขาหนีบ
ผิวหนังไก่	ตุ่มเล็กสากเหมือนกระดาษทราย ไม่เจ็บ เป็นตลอด	ต้นแขน ต้นขา
รูขุมขนอักเสบจากเชื้อ	ตุ่มหนองเล็กรอบเส้นขน เจ็บ	ก้น ต้นขา หลัง
สิว	มีหัวอุดตัน ไม่สัมพันธ์กับการกำจัดขน	หน้า หลัง อก

ผื่นจากการโกนและขนคุดเป็นเรื่องเดียวกันในหลายกรณี DermNet อธิบายภาวะ pseudofolliculitis barbae ว่าเส้นขนที่หยิกและหยาบเมื่อถูกตัดชิดผิวจะแทงกลับเข้าไป ทำให้เกิดการอักเสบแบบที่ร่างกายต่อต้านสิ่งแปลกปลอม และรูขุมขนที่เสียหายอาจติดเชื้อตามมา

ดูแลตุ่มที่เป็นอยู่ตอนนี้

1. หยุดกำจัดขนบริเวณนั้นก่อน NHS ระบุว่าการไม่โกนเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด DermNet ก็ระบุว่าการหยุดโกนเป็นทางแก้ที่ได้ผลที่สุด แม้ทำได้ยากในชีวิตจริง ถ้าเป็นจุดที่พักได้ เช่น ขาหรือขาหนีบ ให้พักสัก 2-4 สัปดาห์
2. ประคบอุ่น ใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นบิดหมาดวางบนตุ่ม 5 นาที วันละ 2-3 ครั้ง DermNet ระบุว่าการประคบอุ่นช่วยให้ผิวสงบและสะเก็ดนุ่มลง
3. ห้ามเกา แกะ หรือบีบ NHS เตือนว่าทำให้ผิวเสียหายและติดเชื้อ
4. ถ้าปลายขนโผล่พ้นผิวแล้ว ใช้แหนบที่เช็ดแอลกอฮอล์เขี่ยปลายขนขึ้นมาเบาๆ พอให้ขนไม่จมลงไปอีก ไม่ต้องถอนทั้งเส้น
5. ทาครีมบรรเทาคันหรือยาฆ่าเชื้ออ่อนๆ NHS แนะนำให้ถามเภสัชกรเรื่องครีมหรือโลชั่นลดอาการคัน และยาฆ่าเชื้ออ่อนเพื่อลดโอกาสติดเชื้อ

ทำไมบางคนเป็นบ่อยกว่าคนอื่น

NHS ระบุว่าขนหยาบหรือหยิกทำให้เกิดขนคุดได้ง่ายกว่า และจุดที่โกนมีโอกาสเป็นมากที่สุด ได้แก่ หน้า คอ ขา รักแร้ อก หลัง และบริเวณหัวหน่าว รวมถึงการแว็กซ์ การถอน และการกำจัดขนด้วยด้ายก็ทำให้เกิดได้เช่นกัน DermNet ระบุเพิ่มว่ามีดโกนแบบใบมีดสัมพันธ์กับการเกิดมากกว่าเครื่องโกนไฟฟ้า และผู้หญิงทุกเชื้อชาติเป็นได้ โดยเฉพาะบริเวณขาหนีบ

ขนบริเวณขาหนีบและรักแร้หยาบกว่าและงอกได้หลายทิศทาง ผิวตรงนั้นยังพับและเสียดสีกับเสื้อผ้าตลอดเวลา จึงเป็นสองจุดที่ขนคุดดื้อที่สุด

ปรับวิธีโกนใหม่ทีละจุด

คำแนะนำจาก AAD, NHS และ DermNet ไปทางเดียวกัน เราจัดเป็นตารางเทียบสิ่งที่คนส่วนใหญ่ทำกับสิ่งที่ควรเปลี่ยน

ขั้น	สิ่งที่มักทำ	สิ่งที่ควรทำ
ก่อนโกน	โกนตอนผิวแห้ง	โกนตอนท้ายของการอาบน้ำ หรือประคบผ้าอุ่นชื้นก่อน ให้ขนนุ่มและพองตัว
ทาโฟม	ใช้สบู่ถูแทน	ใช้ครีมหรือเจลโกนหนวดชนิดให้ความชุ่มชื้น
ทิศทาง	โกนย้อนขนเพื่อให้เกลี้ยง	โกนตามแนวขน
แรงกด	กดแรงและดึงผิวให้ตึง	ไม่ดึงผิว ลากสั้นๆ ไม่ซ้ำที่เดิม
ความชิด	โกนเกลี้ยงจนลื่น	เหลือตอขนประมาณ 1 มม.
ใบมีด	ใช้จนทื่อ	เปลี่ยนมีดโกนใช้แล้วทิ้งทุก 5-7 ครั้ง ล้างใบมีดทุกครั้งที่ลาก
หลังโกน	ปล่อยไว้	ล้างด้วยน้ำอุ่น ตามด้วยผ้าเย็นชื้น
เก็บมีด	ทิ้งไว้ในห้องน้ำชื้น	เก็บในที่แห้ง ถ้าใช้เครื่องไฟฟ้าให้ทำความสะอาดทุก 5-7 ครั้ง

AAD แนะนำให้โกนทุกวันหรืออย่างน้อยทุก 2-3 วันสำหรับคนที่ต้องโกนประจำ เพราะขนมีเวลางอกยาวและงอโค้งน้อยลง ฟังดูขัดกับความรู้สึก แต่สำหรับหนวดเคราที่เป็นตุ่มบ่อย การโกนถี่ขึ้นด้วยเทคนิคที่ถูกต้องดีกว่าปล่อยยาวไม่กี่วันแล้วโกนเกลี้ยงทีเดียว ส่วน NHS แนะนำให้โกนให้น้อยครั้งลงถ้าทำได้ ทั้งสองคำแนะนำไม่ขัดกัน เลือกตามบริเวณ ถ้าเป็นจุดที่ไม่ต้องโกนบ่อยก็เว้นให้นาน ถ้าเป็นหนวดที่ต้องโกนทุกวันอยู่แล้วก็ทำให้สม่ำเสมอ

ถ้าขนงอกหลายทิศทาง AAD แนะนำให้ใช้แปรงสีฟันขนนุ่มแปรงขนไปในทิศเดียวกันทุกวันเป็นเวลาหลายวัน เพื่อฝึกให้ขนงอกในทิศทางเดียว

รักแร้กับขาหนีบ ต้องโกนต่างจากหน้าแข้ง

ขนรักแร้งอกเป็นวงหลายทิศทาง การโกนตามแนวขนจึงต้องแบ่งเป็นโซน ยกแขนขึ้นแล้วดูทิศของขนในกระจกก่อนเริ่ม ส่วนใหญ่แบ่งได้ 2-3 โซน ครึ่งบนมักงอกลงล่าง ครึ่งล่างงอกขึ้นบน โกนแต่ละโซนตามทิศของมันด้วยการลากสั้นๆ ไม่เกิน 2 ครั้งต่อจุด

ขาหนีบมีผิวบางและพับได้ ให้เล็มขนให้สั้นด้วยกรรไกรหรือปัตตาเลี่ยนก่อน แล้วค่อยโกนตามแนวขน อย่าดึงผิวให้ตึงเพื่อให้โกนได้ชิด เพราะเมื่อผิวคืนตัว ปลายขนจะจมลงใต้ผิวพอดี หลังโกนสวมชุดชั้นในผ้าฝ้ายที่ไม่รัด เพื่อลดการเสียดสีในวันแรกๆ ที่ขนเริ่มงอกใหม่

เทียบวิธีกำจัดขนแบบอื่น

วิธี	โอกาสเกิดขนคุด	ข้อดี	ข้อควรรู้
เล็มด้วยกรรไกรหรือปัตตาเลี่ยน	ต่ำที่สุด	ขนไม่ถูกตัดชิดผิว	ไม่เกลี้ยง
เครื่องโกนไฟฟ้า	ต่ำ	ไม่ชิดผิวเท่าใบมีด	NHS และ DermNet แนะนำเป็นทางเลือก
มีดโกนใบมีด	ปานกลางถึงสูง	เกลี้ยง ราคาถูก	ต้องใช้เทคนิคในตาราง
แว็กซ์หรือถอน	ปานกลาง	อยู่ได้นานกว่าการโกน	ขนงอกใหม่ปลายแหลม หักใต้ผิวได้
ครีมกำจัดขน	ต่ำถึงปานกลาง	ไม่ตัดขนเป็นปลายแหลม	DermNet ระบุว่าช่วยได้แต่ระคายผิว ต้องทดสอบก่อน
เลเซอร์กำจัดขน	ต่ำในระยะยาว	ลดจำนวนขนถาวรได้	ต้องทำหลายครั้ง มีค่าใช้จ่าย

คนที่เป็นขนคุดที่รักแร้หรือขาหนีบซ้ำทุกเดือน NHS ระบุเลเซอร์ระยะยาวไว้เป็นหนึ่งในทางเลือก จำนวนครั้งที่ต้องทำและเหตุผลที่ต้องเว้นช่วงอยู่ในเลเซอร์กำจัดขนต้องทำกี่ครั้ง

ผลัดผิวและกรดอ่อน ตัวช่วยป้องกันระยะยาว

NHS แนะนำสครับผลัดผิวเป็นหนึ่งในวิธีป้องกัน และ DermNet ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่มีกรดไกลโคลิกช่วยผลัดผิวและลดตุ่มใหม่ หลักการคือเปิดทางให้ปลายขนงอกพ้นผิวได้ ไม่ติดใต้เซลล์ผิวที่ตายแล้ว

• สครับเม็ดละเอียด ใช้สัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง ห่างจากวันโกนอย่างน้อยหนึ่งวัน วิธีทำเองแบบอ่อนโยนอยู่ในสูตรสครับผิวกายทำเอง
• โลชั่นที่มีกรดไกลโคลิกหรือกรดซาลิไซลิก ทาวันเว้นวันบนจุดที่โกนเป็นประจำ เริ่มจากความเข้มข้นต่ำ
• งดกรดทุกชนิดในคืนเดียวกับที่โกนหรือแว็กซ์ และบนผิวที่มีแผลถลอก

รอยดำหลังขนคุด

DermNet ระบุว่าภาวะนี้ทิ้งรอยดำหลังการอักเสบ แผลเป็น และในบางคนเกิดคีลอยด์ได้ รอยดำพบบ่อยที่รักแร้ ขาหนีบ และคางของคนผิวสีเข้ม ยิ่งแกะหรือขุด รอยยิ่งลึกและอยู่นาน

วิธีลดรอยที่ได้ผลคือหยุดการอักเสบซ้ำก่อน ถ้ายังมีขนคุดขึ้นใหม่ทุกสัปดาห์ ครีมลดรอยดำจะตามไม่ทัน เมื่อขนคุดใหม่ลดลงแล้ว ค่อยใช้ผลิตภัณฑ์ลดรอยดำและกันแดดบริเวณที่โดนแดด แนวทางเฉพาะสำหรับรักแร้อยู่ในวิธีดูแลรักแร้ดำ

สัญญาณติดเชื้อและเวลาที่ต้องพบแพทย์

NHS ระบุว่าขนคุดส่วนใหญ่ไม่ต้องพบแพทย์ แต่ควรไปเมื่อ

• ขนคุดหรือผิวรอบๆ เจ็บมาก ร้อน หรือบวม
• มีอาการติดเชื้อ เช่น หนอง ผิวแดงลามออกไปเรื่อยๆ
• มีไข้ รู้สึกร้อนสลับหนาวสั่น หรือรู้สึกไม่สบายมาก กรณีนี้ควรพบแพทย์โดยเร็ว

AAD เพิ่มว่าตุ่มจากการโกนที่ไม่ได้รักษาทิ้งร่องลึกและแผลเป็นนูนได้ถาวร ถ้าปรับวิธีโกนแล้วยังเป็น ควรพบแพทย์ผิวหนัง DermNet ระบุทางเลือกที่แพทย์ใช้ ได้แก่ ยาทาสเตียรอยด์ ยาทาฆ่าเชื้อ ยาทากลุ่มรักษาสิวอย่างเบนซอยล์เปอร์ออกไซด์หรือเทรติโนอิน ยารับประทานกลุ่มเตตราไซคลิน และเลเซอร์กำจัดขน

เลือกแผนตามบริเวณที่เป็น

บริเวณ	ดูแลตุ่มตอนนี้	ป้องกันระยะยาว
หนวดเคราที่คางและคอ	ประคบอุ่น หยุดโกนชิด 1-2 สัปดาห์	โกนตามแนวขนทุกวันหรือทุก 2-3 วัน เปลี่ยนใบมีดทุก 5-7 ครั้ง หรือใช้เครื่องโกนไฟฟ้า
รักแร้	พักการกำจัดขน ประคบอุ่น	เครื่องโกนไฟฟ้าหรือเลเซอร์ งดโรลออนในวันที่โกน
ขาหนีบและบิกินี	พัก 2-4 สัปดาห์ ใส่ชุดชั้นในผ้าฝ้ายหลวม	เล็มสั้นแทนโกนเกลี้ยง หรือเลเซอร์
ขา	ประคบอุ่น งดแว็กซ์รอบถัดไป	โกนตามแนวขน สครับละเอียดสัปดาห์ละครั้ง โลชั่นกรดอ่อน
ตุ่มเจ็บ บวม มีหนอง	ไม่แกะ พบแพทย์	ตามแผนการรักษาของแพทย์

เริ่มจากเปลี่ยนใบมีดใหม่ โกนตามแนวขนหลังอาบน้ำอุ่น และหยุดโกนชิดเกลี้ยง สามข้อนี้ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม และเป็นแกนหลักที่ AAD และ NHS แนะนำตรงกัน