ผิวมันเกิดจากอะไร ฮอร์โมน วัย ยา และพฤติกรรมล้างหน้าที่ดันให้มันขึ้น

ผิวมันเกิดจากต่อมไขมันผลิตซีบัม (sebum) ออกมามากกว่าที่ผิวต้องใช้ และตัวควบคุมหลักคือฮอร์โมนเพศกลุ่มแอนโดรเจน DermNet ระบุไว้ตรงๆ ว่าการผลิตซีบัมอยู่ภายใต้การควบคุมของฮอร์โมนเพศ ส่วนปัจจัยรอบตัวอย่างอายุ เพศ ยา และวิธีล้างหน้า มาปรับปริมาณทีหลัง ถ้าอยากรู้วิธีดูแล ให้อ่านผิวมัน ดูแลยังไง หน้านี้ตอบแค่ว่ามันมาจากไหน เพื่อให้คุณรู้ว่าอะไรปรับได้ อะไรปรับไม่ได้

ฮอร์โมนคือตัวตั้งปริมาณน้ำมัน

DermNet ระบุว่าแอนโดรเจนที่ออกฤทธิ์แรงได้แก่ เทสโทสเตอโรน DHT และ 5-androstene-3,17-diol สารตั้งต้นของมันสร้างจากต่อมเพศและต่อมหมวกไต ส่วนเอนไซม์ในผิวช่วยเปลี่ยนให้ออกฤทธิ์ ตัวเอนไซม์ที่ทำงานในผิวคือ 5α-reductase ชนิดที่ 1

สำหรับโปรเจสเตอโรน DermNet บอกว่าบทบาทยังไม่ชัด แต่ผู้หญิงผลิตซีบัมมากขึ้นในสัปดาห์ก่อนมีประจำเดือน ซึ่งเป็นช่วงที่โปรเจสเตอโรนสูง ข้อนี้อธิบายว่าทำไมหลายคนเห็นหน้ามันและสิวขึ้นก่อนมีรอบเดือน เรื่องสิวช่วงนั้นอยู่ในสิวฮอร์โมน คืออะไร

วัยและเพศ

ตามข้อมูลของ DermNet ต่อมไขมันทำงานตั้งแต่ก่อนเกิด จากฮอร์โมนของแม่และทารก หลังจากนั้นการผลิตเพิ่มตอนวัยแรกรุ่น ในผู้ชายเพิ่มได้ถึงราว 5 เท่า ผู้ชายวัยผู้ใหญ่ผลิตมากกว่าผู้หญิงเล็กน้อย และการผลิตลดลงตามอายุ โดยเฉพาะผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน

ภาพนี้ตรงกับที่เห็นรอบตัว วัยรุ่นหน้ามันเป็นปกติ ส่วนคนอายุมากขึ้นผิวมักแห้งลง ถ้าเป็นผู้ชายที่อยากรู้แนวทางเฉพาะ ดูผู้ชายผิวมัน ดูแลยังไง

ยาและโรคที่เปลี่ยนปริมาณซีบัม

DermNet จัดกลุ่มยาที่เกี่ยวข้องไว้ดังนี้

ผลต่อซีบัม	ตัวอย่างยาที่ระบุ
ลดลง	เอสโตรเจน (เช่นยาคุมกำเนิดชนิดรวม) ยาต้านแอนโดรเจน (cyproterone acetate, spironolactone) อนุพันธ์วิตามินเอ (isotretinoin)
เพิ่มขึ้น	เทสโทสเตอโรน โปรเจสตินที่มีฤทธิ์แอนโดรเจน (medroxyprogesterone, levonorgestrel) และ phenothiazines เช่น chlorpromazine

ถ้าคุณเริ่มยาใหม่แล้วหน้ามันขึ้นผิดปกติ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรผู้จ่ายยา อย่าหยุดยาเอง ส่วนโรคต่อมใต้สมอง ต่อมหมวกไต รังไข่ หรืออัณฑะ DermNet ระบุว่าอาจทำให้ซีบัมเพิ่มหรือลด และโรคพาร์กินสันทำให้เพิ่ม ภาวะซีบัมมากเกินเรียกว่า seborrhoea และมักพบร่วมกับสิว

ทำไมบางจุดมันกว่าจุดอื่น

DermNet ระบุว่าต่อมไขมันมีมากที่กลางหลัง หน้าผาก และคาง สูงถึง 400 ถึง 900 ต่อตารางเซนติเมตร และไม่มีเลยที่ฝ่ามือกับฝ่าเท้า จึงเข้าใจได้ว่าหน้าผากและคางเงาก่อนส่วนอื่น เพราะผิวส่วนนั้นมีโรงงานน้ำมันหนาแน่นที่สุด ถ้าหน้ามันแต่ยังตึงแห้งในบางจุด ให้อ่านเรื่องผิวมันแต่ขาดน้ำ

สิ่งที่เราทำเองแล้วดันให้มันขึ้น

ในส่วนที่ปรับได้ AAD ระบุว่าโฟมล้างหน้าที่แรงเกินไปทำให้ผิวระคายและกระตุ้นการผลิตน้ำมันเพิ่ม หน้านั้นแนะนำให้

• ล้างหน้าไม่เกินวันละสองครั้งและหลังเหงื่อออก โดยไม่ขัดถู
• เลือกโฟมอ่อนโยน และเลี่ยงคลีนเซอร์ที่ใช้น้ำมันหรือแอลกอฮอล์เป็นฐาน เพราะระคายผิว
• เลือกผลิตภัณฑ์ฉลาก oil free และ noncomedogenic
• ใช้กระดาษซับมันโดยกดเบาๆ ไม่ถู
• ไม่เอามือจับหน้านอกจากตอนล้าง ทามอยส์เจอไรเซอร์ กันแดด หรือแต่งหน้า

ถ้าคุณล้างหน้าบ่อยและขัดแรงเพราะอยากให้มันหาย ลองลดความแรงลงก่อน เพราะวิธีนั้นขัดกับที่ AAD เตือนไว้

ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• มันตั้งแต่วัยรุ่น ไม่มีปัญหาอื่น: เป็นเรื่องฮอร์โมนตามวัย ดูแลด้วยการล้างอย่างอ่อนโยนและกันแดดชนิดไม่เหนียว
• มันมากขึ้นก่อนมีรอบเดือน: เป็นแพทเทิร์นเดียวกับที่ DermNet อธิบาย จดรอบเดือนเทียบกับวันที่มัน
• มันขึ้นทันทีหลังเริ่มยาใหม่: ปรึกษาผู้จ่ายยา
• มัน รูขุมขนกว้าง: ไนอาซินาไมด์เป็นตัวเลือกหนึ่ง อ่านที่ไนอาซินาไมด์ คืออะไร และรูขุมขนกว้างเกิดจากอะไร

เมื่อไรควรพบแพทย์

AAD แนะนำให้พบแพทย์ผิวหนังที่ได้รับการรับรอง (board-certified dermatologist) ถ้ากังวลเรื่องการผลิตน้ำมัน มีหัวดำ หรือมีสิว ถ้าผิวมันเพิ่มขึ้นฉับพลันร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ หรือเริ่มหลังใช้ยา ให้เล่ารายละเอียดทั้งหมดกับแพทย์ เพราะ DermNet ระบุว่าโรคของระบบฮอร์โมนและยาหลายกลุ่มเปลี่ยนซีบัมได้