รังแคเกิดจากอะไร เชื้อยีสต์ น้ำมันบนหนังศีรษะ และปัจจัยที่ทำให้ขุยกลับมา

รังแคเกิดจากหนังศีรษะที่มีไขมันและยีสต์อยู่ตามธรรมชาติ แล้วผิวของบางคนตอบสนองต่อสองอย่างนี้ด้วยการลอกเป็นขุยขาว NHS ระบุว่าสาเหตุที่เกี่ยวข้องมีทั้งยีสต์ที่อาศัยอยู่บนผิวและภาวะผิวหนังอักเสบอย่างเอ็กซีมา ส่วนการสระผมไม่สะอาดไม่ใช่ต้นเหตุ ถ้าคุณมาที่หน้านี้เพื่อหาวิธีกำจัดมากกว่าหาต้นเหตุ ให้ไปที่รังแค กำจัดยังไง ส่วนหน้านี้ไล่ดูว่าขุยมาจากไหน และทำไมบางคนเป็นซ้ำทั้งที่สระผมสม่ำเสมอ

ยีสต์และไขมัน สองตัวหลักในคำอธิบายของ DermNet

DermNet เรียกรังแคว่าเป็นรูปแบบเบาของโรคผิวหนังอักเสบเซบอร์รีอิก (seborrhoeic dermatitis) ที่ผิวมีขุยคล้ายรำข้าวกระจายทั่วหนังศีรษะ แต่ไม่แดง และอาจคันหรือไม่คันก็ได้ ส่วนเซบอร์รีอิกเต็มรูปแบบจะแดงและมีสะเก็ดต่อเนื่องกันเป็นแผ่น

สาเหตุที่แน่ชัด DermNet ยอมรับว่ายังไม่เข้าใจครบ แต่เชื่อว่ายีสต์ชื่อ Malassezia มีบทบาท เอนไซม์ของยีสต์ย่อยไขมันในซีบัม (น้ำมันที่ผิวหลั่งออกมา) และอาจกระตุ้นให้เกิดการอักเสบ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยร่วมอย่างฮอร์โมน ความต่างของไขมันในชั้นผิว และปัจจัยด้านระบบประสาท

ภาพที่เห็นในชีวิตจริงคือ หนังศีรษะที่มันก็ลอกได้ และหนังศีรษะที่ไม่มันก็ลอกได้ เพราะเกี่ยวกับปฏิกิริยาของผิวต่อไขมันและยีสต์ ไม่ได้เกี่ยวกับปริมาณน้ำมันอย่างเดียว

ใครมีโอกาสเป็นมากกว่า

DermNet ระบุว่าโรคนี้พบราว 3 ถึง 12 เปอร์เซ็นต์ของประชากร เริ่มเด่นในวัยรุ่นตอนปลาย และพบในผู้ชายมากกว่า ปัจจัยเสี่ยงที่ระบุไว้ ได้แก่

• ผิวมัน
• คนในครอบครัวเป็นเซบอร์รีอิกหรือสะเก็ดเงิน
• ภูมิคุ้มกันต่ำ
• โรคทางระบบประสาทหรือจิตเวชบางชนิด และยาในกลุ่มนิวโรเลปติก
• นอนไม่พอ
• ความเครียด

NHS เสริมว่าความเครียดและอากาศหนาวทำให้อาการแย่ลง ซึ่งสอดคล้องกับที่ DermNet บอกว่าในผู้ใหญ่อาการมักกำเริบช่วงหน้าหนาวและดีขึ้นเมื่อโดนแดดฤดูร้อน สำหรับประเทศไทย ข้อมูลเรื่องฤดูกาลมาจากต่างประเทศ เรายังไม่พบข้อมูลที่เปิดอ่านได้ว่าอากาศร้อนชื้นแบบบ้านเราส่งผลอย่างไร จึงไม่ขอสรุปแทน

เรื่องเข้าใจผิดที่ทำให้คนแก้ผิดจุด

NHS ตอบชัดว่าสุขอนามัยไม่ใช่สาเหตุ แต่ถ้าไม่สระผมหลายวัน ขุยจะสะสมและเห็นชัดขึ้น โดยเฉพาะบนผมสีเข้มและไหล่เสื้อ ความเข้าใจผิดนี้พาให้หลายคนสระถี่ขึ้นหรือขัดแรงขึ้น ผลคือหนังศีรษะระคายและขุยไม่หาย การสระตามความจำเป็นของหนังศีรษะอยู่ในสระผมกี่ครั้งต่อสัปดาห์ถึงจะพอดี

อีกเรื่องคือการแยกรังแคออกจากหนังศีรษะแห้ง DermNet อธิบายขุยของรังแคว่าเป็นเกล็ดคล้ายรำข้าวบนหนังศีรษะที่ไม่แดง ถ้าสงสัยว่าเป็นหนังศีรษะแห้งมากกว่า วิธีไล่หาต้นเหตุอยู่ในหนังศีรษะแห้งคัน แก้ยังไง

ตัวยาในแชมพูที่ตรงกับสาเหตุ

เมื่อต้นเหตุคือยีสต์กับการอักเสบ ตัวยาที่หน่วยงานทั้งสองยกตัวอย่างจึงออกฤทธิ์ต้านเชื้อรา หรือลดการผลัดเซลล์ผิว

แหล่งข้อมูล	ตัวยาที่ระบุ
NHS	คีโตโคนาโซล ถ่านหินดิบ (coal tar) กรดซาลิไซลิก
DermNet	คีโตโคนาโซล ไซโคลพิร็อกซ์ ซีลีเนียมซัลไฟด์ ซิงค์ไพริไทออน ถ่านหินดิบ กรดซาลิไซลิก

NHS แนะนำให้ใช้แชมพูสูตรนั้นต่อเนื่องได้ถึง 4 สัปดาห์เพื่อดูผล และบางครั้งต้องลองมากกว่าหนึ่งสูตร DermNet ระบุว่าใช้สัปดาห์ละสองครั้งอย่างน้อยหนึ่งเดือน และมักแนะนำให้ใช้ร่วมกันหลายวิธี ตารางเทียบแต่ละตัวยาและวิธีอ่านฉลากอยู่ในแชมพูขจัดรังแค ดูสารออกฤทธิ์

ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• ขุยขาวละเอียดทั่วศีรษะ ไม่แดง: เริ่มด้วยแชมพูที่มีตัวยาข้างต้นหนึ่งตัวตามฉลาก ใช้ต่อเนื่อง 4 สัปดาห์
• ขุยร่วมกับหนังศีรษะแดง คัน หรือมีผื่นที่ใบหน้า ข้างจมูก คิ้ว: เข้าข่ายเซบอร์รีอิกเต็มรูปแบบ ควรให้แพทย์ผิวหนังประเมิน
• เครียดหรืออดนอนก่อนขุยกำเริบ: ปรับการนอนควบคู่กับการใช้แชมพู เพราะ DermNet ระบุสองอย่างนี้เป็นปัจจัยเสี่ยง
• ขุยกลับมาเมื่อหยุดแชมพูยา: โรคนี้มีลักษณะเป็นๆ หายๆ คุยกับแพทย์เรื่องแผนใช้ต่อเนื่องระยะยาว

เมื่อไรควรพบแพทย์

NHS แนะนำให้พบแพทย์ทั่วไปถ้าใช้แชมพูต้านรังแคครบอย่างน้อย 4 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น ถ้ารังแครุนแรง หนังศีรษะคันมาก แดง หรือบวม หรือมีผื่นลอกคันที่ใบหน้าหรือลำตัว DermNet เตือนว่าภาวะนี้อาจมีแทรกซ้อนจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราซ้ำซ้อน และยังเกี่ยวข้องกับสะเก็ดเงินบนหนังศีรษะ (sebopsoriasis) ซึ่งต้องให้แพทย์แยก ถ้าคุณสงสัยว่าอาการเข้าข่ายนี้ ให้ไปพบแพทย์ผิวหนัง ไม่ต้องรอครบเดือนถ้าอาการหนักผิดปกติ