ผิวแห้งคันตามตัว ทำยังไง หาต้นเหตุก่อน แล้วบรรเทาให้ตรงจุด

ถ้าคุณคันหน้าแข้ง แขน หรือหลัง และผิวเป็นขุยขาวเวลาเกา สิ่งที่ควรทำคืนนี้มีสามข้อ อาบน้ำอุ่นให้สั้นลง ฟอกสบู่เฉพาะจุดที่มีเหงื่อ และทาครีมไม่มีน้ำหอมภายในไม่กี่นาทีหลังซับตัว คนส่วนใหญ่ที่ผิวแห้งคันจากอากาศและกิจวัตรจะดีขึ้นชัดภายใน 1-2 สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้น นั่นคือสัญญาณว่าต้นเหตุอยู่ที่อื่น

คันแบบไหนเป็นผิวแห้งธรรมดา แบบไหนควรสงสัยอย่างอื่น

NHS ระบุสาเหตุของผิวคันไว้หลายกลุ่ม ตั้งแต่ภูมิแพ้ ลมพิษ ผดร้อน ผื่นผิวหนังอักเสบ สะเก็ดเงิน เชื้อรา ไปจนถึงหิด เหา และในบางคนเป็นสัญญาณของโรคไทรอยด์ ตับ หรือไต รูปแบบของอาการช่วยแยกได้คร่าวๆ

ลักษณะที่เห็น	น่าจะเป็น	ทำอะไรต่อ
ขุยขาวละเอียด หน้าแข้งเป็นลายตาราง คันมากขึ้นในห้องแอร์	ผิวแห้งจากอากาศและกิจวัตร	ทำตามบทความนี้
ผื่นแดงขุยที่ข้อพับแขนขา เป็นๆ หายๆ ตั้งแต่เด็ก	ผื่นผิวหนังอักเสบ	ดูแลแบบผิวแห้ง และพบแพทย์ถ้ากำเริบบ่อย
ปื้นนูนแดงขึ้นเร็ว หายเองในไม่กี่ชั่วโมง ย้ายที่ได้	ลมพิษ	หาสิ่งกระตุ้น พบแพทย์ถ้าเป็นซ้ำ
วงแดงขอบชัด ตรงกลางจาง ที่ขาหนีบ ใต้ราวนม	เชื้อรา	ครีมบำรุงไม่ช่วย ต้องใช้ยา
คันมากตอนกลางคืน มีตุ่มที่ง่ามนิ้ว คนในบ้านคันด้วย	หิด	พบแพทย์ รักษาทั้งบ้าน
คันทั่วตัว ไม่มีผื่น แต่มีอาการอื่นร่วม เช่น อ่อนเพลีย ตัวเหลือง	อาจเกี่ยวกับโรคภายใน	พบแพทย์
ผื่นตรงจุดที่ใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่	แพ้สัมผัส	หยุดใช้ ดูวิธีปฐมพยาบาลเมื่อแพ้ครีม

ถ้าอาการของคุณตรงแถวแรก ไปต่อได้เลย ถ้าตรงแถวอื่น การทาครีมบำรุงอย่างเดียวจะไม่จบปัญหา

เช็กกิจวัตรในห้องน้ำก่อนซื้ออะไรใหม่

ผิวชั้นนอกมีไขมันบางๆ ทำหน้าที่กักน้ำไว้ เรียกรวมว่าเกราะป้องกันผิว เมื่อเกราะนี้บางลง น้ำระเหยออกเร็วและปลายประสาทรับความรู้สึกไวขึ้น ทำให้คันง่าย รายละเอียดของกลไกนี้อยู่ในเกราะป้องกันผิวคืออะไร สิ่งที่ทำลายเกราะนี้ทุกวันมักเกิดในห้องน้ำ

American Academy of Dermatology (AAD) ให้แนวทางไว้ดังนี้

สิ่งที่ทำอยู่	สิ่งที่ AAD แนะนำ
อาบน้ำร้อน 15-20 นาที	อาบน้ำอุ่น 5-10 นาที ปิดประตูห้องน้ำไว้ให้มีไอน้ำ
ฟอกสบู่ทั่วตัวจนเป็นฟองหนา	ใช้คลีนเซอร์อ่อนปริมาณน้อย เฉพาะจุด เช่น รักแร้และขาหนีบ
ถูตัวแรงด้วยผ้าขนหนู	ซับเบาๆ ด้วยผ้าสะอาด
ทาครีมหลังแต่งตัวเสร็จ หรือไม่ได้ทา	ทาขณะผิวยังหมาด และทาซ้ำเมื่อรู้สึกแห้ง
โกนขนก่อนอาบน้ำ	โกนตอนท้ายของการอาบน้ำ ขณะผิวและขนนุ่ม

ถ้าคุณเปลี่ยนแค่เรื่องเวลาและอุณหภูมิน้ำ ก็เห็นผลได้แล้ว ส่วนการเลือกสบู่ให้อ่อนพอ ดูวิธีอ่านฉลากได้ในสบู่อาบน้ำเลือกจากสารชำระล้าง

หยุดคันเฉพาะหน้า โดยไม่เกา

การเกาทำให้หายคันได้ไม่กี่วินาที แต่ทำลายผิวชั้นนอกเพิ่ม ผิวที่เสียหายส่งสัญญาณคันมากขึ้น กลายเป็นวงจรที่ยิ่งเกายิ่งคัน วิธีตัดวงจรที่มีคำแนะนำรองรับ

1. ผ้าเย็นชื้น AAD แนะนำให้วางผ้าเย็นชื้นบนจุดที่คันประมาณ 5-10 นาที หรือจนอาการคันหาย
2. แช่น้ำผสมคอลลอยด์โอ๊ตมีล AAD ระบุว่าช่วยบรรเทาอาการคันจากหลายสาเหตุ ใช้ผงคอลลอยด์โอ๊ตมีลที่ขายสำหรับแช่ตัวโดยเฉพาะ ไม่ใช่ข้าวโอ๊ตสำหรับกิน
3. ครีมบรรเทาคัน ถ้าครีมบำรุงอย่างเดียวไม่พอ AAD แนะนำผลิตภัณฑ์ที่มีเมนทอลหรือคาลาไมน์ หรือครีมที่มีพราม็อกซีน และการแช่ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไว้ในตู้เย็นช่วยเพิ่มความเย็นสบาย
4. ตบหรือแตะ NHS แนะนำให้ตบหรือแตะเบาๆ แทนการเกา และตัดเล็บให้สั้น
5. อาบน้ำเย็นหรืออุ่นสั้นๆ NHS แนะนำน้ำเย็นหรือน้ำอุ่น และไม่แช่น้ำนาน

เลือกครีมที่ล็อกความชื้นได้จริง

AAD และ NHS ตรงกันว่าควรใช้มอยส์เจอไรเซอร์หรืออีโมลเลียนต์ที่ไม่มีน้ำหอม สำหรับผิวกายที่แห้งคัน ลองเลือกตามระดับความแห้ง

ระดับความแห้ง	เนื้อที่เหมาะ	ส่วนผสมที่มองหาบนฉลาก
แห้งเล็กน้อย ตึงหลังอาบน้ำ	โลชั่น	glycerin, sodium hyaluronate
แห้งปานกลาง มีขุยที่หน้าแข้ง	ครีม	ceramide, glycerin, dimethicone
แห้งมาก ผิวเป็นลายตาราง คันทุกวัน	ครีมเข้มข้นหรือขี้ผึ้ง	petrolatum, urea 5-10%, lactic acid
ผิวแตกเป็นร่องที่ส้นเท้าหรือข้อศอก	ขี้ผึ้ง	petrolatum, urea ความเข้มข้นสูงกว่า

ยูเรียและแลคติกแอซิดช่วยผิวที่หนาและเป็นขุย แต่บนผิวที่มีรอยแตกหรือรอยเกาจะแสบได้ ถ้าแสบให้เปลี่ยนไปใช้ครีมที่มีปิโตรลาทัมหรือเซราไมด์ก่อน รอให้รอยเกาหายแล้วค่อยกลับมาใช้ ดูการเปรียบเทียบเนื้อครีมแบบละเอียดได้ที่วิธีเลือกครีมทาผิวกาย

ปริมาณที่ทาก็สำคัญ คนส่วนใหญ่ทาน้อยเกิน ขาข้างหนึ่งใช้ครีมประมาณ 1 ช้อนชาครึ่งถึง 2 ช้อนชา ทาให้ผิวดูชุ่มก่อนซึม แทนที่จะลูบให้มัน

ห้องแอร์ เสื้อผ้า และผงซักฟอก

ปัจจัยรอบตัวที่ทำให้ผิวกายแห้งคันต่อเนื่อง แม้ดูแลในห้องน้ำดีแล้ว

• ห้องแอร์ทั้งวันทั้งคืน อากาศเย็นมีความชื้นต่ำ AAD แนะนำให้ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในห้องนอนตอนกลางคืน และทำความสะอาดเครื่องสม่ำเสมอเพื่อกันเชื้อรา ถ้ายังไม่มีเครื่อง ลองตั้งแอร์ที่ 25-26 องศาแทน 20 องศา
• เสื้อผ้า AAD และ NHS แนะนำผ้าฝ้ายหรือผ้าไหมที่หลวมสบาย เลี่ยงผ้าขนสัตว์และผ้าใยสังเคราะห์ที่แนบผิว ชุดทำงานที่เป็นโพลีเอสเตอร์ให้ใส่เสื้อซับในผ้าฝ้ายไว้ข้างใน
• ผงซักฟอกและน้ำยาปรับผ้านุ่ม NHS แนะนำผงซักฟอกสำหรับผิวแพ้ง่าย และ AAD แนะนำให้เลือกแบบไม่มีน้ำหอม ซักล้างน้ำเปล่าเพิ่มอีกรอบถ้าเครื่องซักผ้ามีโปรแกรมนี้
• น้ำหอมและโรลออนกลิ่นแรง NHS แนะนำให้เลี่ยงสบู่ ดีโอโดแรนต์ และครีมที่มีน้ำหอมในช่วงที่คัน

ผิวแห้งคันในผู้สูงอายุและคนที่ล้างมือบ่อย

ผิวของผู้สูงอายุสร้างไขมันได้น้อยลง ผิวแห้งคันที่หน้าแข้งและหลังจึงพบได้บ่อยมาก NHS ระบุด้วยว่าอาการคันพบบ่อยหลังวัยหมดประจำเดือน แนวทางเดียวกันใช้ได้ แต่ควรเลือกเนื้อครีมหนักขึ้นหนึ่งระดับจากตาราง และจัดให้มีคนช่วยทาบริเวณหลังที่เอื้อมไม่ถึง พื้นห้องน้ำที่มีครีมหรือน้ำมันต้องเช็ดทุกครั้ง เพราะลื่นมาก

คนที่ทำงานล้างมือบ่อย เช่น งานครัว งานดูแลผู้ป่วย AAD แนะนำให้ทาครีมทุกครั้งหลังล้างมือ และใส่ถุงมือเวลาล้างจานหรือทำงานที่ต้องโดนน้ำนาน

สิ่งที่ทำให้อาการแย่ลงโดยไม่รู้ตัว

หลายคนดูแลถูกครบแล้ว แต่มีนิสัยเล็กๆ ที่ดึงผลกลับไปเรื่อยๆ ลองเช็กรายการนี้

• ขัดผิวเพื่อเอาขุยออก ขุยหลุดจริงแต่ผิวด้านล่างบางลง คันกลับมาแรงกว่าเดิมในวันรุ่งขึ้น ช่วงที่ยังคันให้งดสครับและใยขัดทั้งหมด
• ทายาหม่อง น้ำมันสมุนไพร หรือแป้งเย็นกลิ่นแรงบนผิวแห้ง ให้ความรู้สึกเย็นชั่วคราว แต่น้ำมันหอมระเหยและน้ำหอมในนั้นระคายผิวที่เกราะบางอยู่แล้ว
• แอลกอฮอล์เจลล้างมือทาเลยไปถึงแขน แอลกอฮอล์ทำให้ผิวแห้งเร็ว ใช้เฉพาะฝ่ามือ
• หยุดทาครีมทันทีเมื่อหายคัน ผิวที่เพิ่งดีขึ้นยังกักน้ำได้ไม่เต็มที่ ทาต่ออย่างน้อยวันละครั้งไปอีก 2-3 สัปดาห์
• เปลี่ยนครีมทุกสัปดาห์เพราะคิดว่าไม่ได้ผล ครีมบำรุงต้องใช้ต่อเนื่องราว 1-2 สัปดาห์จึงเห็นผล และการเปลี่ยนบ่อยเพิ่มโอกาสเจอสูตรที่แพ้

ลองดูตัวอย่างสมมติที่เป็นรูปแบบทั่วไป คนทำงานออฟฟิศที่คันหน้าแข้งทุกคืน อาบน้ำร้อนตอนเช้า 15 นาที ฟอกสบู่หอมทั้งตัว ทาโลชั่นกลิ่นดอกไม้หลังแต่งตัวเสร็จ และนั่งห้องแอร์ 20 องศาทั้งวัน เมื่อเปลี่ยนเป็นน้ำอุ่น 7 นาที ฟอกเฉพาะจุด ใช้ครีมไม่มีน้ำหอมทันทีหลังซับตัว และปรับแอร์ขึ้นไปที่ 25 องศา อาการมักดีขึ้นในสัปดาห์แรก โดยไม่ต้องซื้อผลิตภัณฑ์ราคาสูงเพิ่มเลย

สัญญาณที่ควรพบแพทย์

NHS บอกว่าผิวคันส่วนใหญ่ไม่ร้ายแรงและมักดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์เมื่อดูแลเอง แต่ควรพบแพทย์เมื่อ

• คันจนกระทบชีวิตประจำวัน เช่น นอนไม่หลับ ทำงานไม่ได้
• ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ
• มีผื่นใหม่ ก้อน หรืออาการบวมที่ทำให้กังวล
• คันทั่วทั้งตัว
• คันรุนแรงมาก
• คันระหว่างตั้งครรภ์

AAD เพิ่มว่าถ้าผิวเปลี่ยนไป เช่น แดง บวม เป็นผื่น ตุ่ม หรือแผล ควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจ เวลาไปพบแพทย์ ให้เล่าว่าคันมานานเท่าไร คันตอนไหนมากที่สุด ใช้ผลิตภัณฑ์อะไรอยู่บ้าง และมีคนในบ้านคันด้วยหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกสาเหตุได้เร็วขึ้นมาก

แผนดูแล 14 วัน เริ่มคืนนี้

ช่วง	สิ่งที่ทำ	ตัวชี้วัดว่าได้ผล
วันที่ 1-3	อาบน้ำอุ่น 5-10 นาที ฟอกสบู่เฉพาะจุด ทาครีมไม่มีน้ำหอมภายใน 3 นาทีหลังซับตัว	ผิวไม่ตึงหลังอาบน้ำ
วันที่ 1-14	ทาครีมเช้าและก่อนนอน ตัดเล็บสั้น ใช้ผ้าเย็นหรือครีมแช่เย็นแทนการเกา	รอยเกาใหม่น้อยลง
วันที่ 4-7	เปลี่ยนผงซักฟอกเป็นสูตรไม่มีน้ำหอม ปรับแอร์ให้ไม่เย็นจัด	ตื่นกลางดึกเพราะคันน้อยลง
วันที่ 8-14	ถ้าขุยยังหนา เพิ่มครีมที่มียูเรียหรือแลคติกแอซิดบนจุดที่ไม่มีรอยแตก	หน้าแข้งเรียบขึ้น
วันที่ 14	ประเมิน ถ้าไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง	นัดพบแพทย์ผิวหนัง

ถ้าเกราะผิวพังจนแสบทุกครั้งที่ทาอะไร ให้ลดทุกอย่างเหลือเพียงสบู่อ่อนกับครีมเนื้อเรียบง่ายหนึ่งตัวก่อน แล้วค่อยเพิ่มทีละอย่าง ขั้นตอนฟื้นฟูแบบละเอียดอยู่ในวิธีฟื้นฟูเกราะป้องกันผิวที่เสียหาย