ตั้งครรภ์หลัง 35 ปี ความเสี่ยงที่ต้องรู้ การตรวจที่ควรทำ และวิธีเตรียมตัว

การตั้งครรภ์หลังอายุ 35 ปีมีความเสี่ยงบางอย่างสูงขึ้นจริงค่ะ ทั้งโอกาสแท้ง โอกาสที่ลูกมีความผิดปกติของโครโมโซมอย่างดาวน์ซินโดรม และภาวะแทรกซ้อนบางโรคระหว่างตั้งครรภ์ แต่ความเสี่ยงที่สูงขึ้นเป็นเรื่องของโอกาส ไม่ใช่สิ่งที่จะเกิดแน่นอน คุณแม่วัยนี้ส่วนใหญ่ตั้งครรภ์ได้และคลอดลูกที่แข็งแรง สิ่งที่ช่วยได้มากคือพบแพทย์ตั้งแต่ก่อนท้อง ฝากครรภ์ให้เร็ว และเข้ารับการตรวจคัดกรองตามนัด

ในทางการแพทย์ อายุ 35 เป็นเส้นแบ่งที่ทำให้ทีมดูแลจับตาบางเรื่องใกล้ชิดขึ้น เส้นนี้ไม่ได้แปลว่าร่างกายเปลี่ยนไปทันทีในวันเกิดปีที่ 35 ความเสี่ยงค่อยๆ เพิ่มขึ้นทีละน้อยตามอายุ และสุขภาพโดยรวมของคุณแม่แต่ละคนสำคัญไม่น้อยกว่าตัวเลขอายุ คนอายุ 37 ที่แข็งแรงดีกับคนอายุ 30 ที่มีโรคประจำตัวหลายโรค อาจได้รับการดูแลเข้มข้นไม่ต่างกันเลยก็ได้

ตัวเลขที่ควรรู้ ก่อนเริ่มกังวล

ข้อมูลที่ได้ยินในกลุ่มออนไลน์มักทำให้คุณแม่วัยนี้ใจเสียเกินจริง ลองดูข้อมูลจาก NHS ซึ่งเป็นระบบสาธารณสุขของสหราชอาณาจักรประกอบกันนะคะ

เรื่อง	ข้อมูลจาก NHS
โอกาสตั้งครรภ์	คู่ที่ฝ่ายหญิงอายุต่ำกว่า 40 และมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอทุก 2 ถึง 3 วัน มากกว่า 8 ใน 10 คู่ตั้งครรภ์ได้เองภายในหนึ่งปี
ภาวะมีบุตรยาก	ความสามารถในการมีบุตรลดลงตามอายุ ผู้หญิงอายุ 36 ขึ้นไปควรพบแพทย์เร็วกว่าการรอครบหนึ่งปี
การแท้ง	อายุ 35 ขึ้นไปเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เพิ่มโอกาสแท้ง และพ่อที่อายุ 45 ขึ้นไปก็เพิ่มโอกาสเช่นกัน
ดาวน์ซินโดรม	โอกาสมีลูกเป็นดาวน์ซินโดรมเพิ่มขึ้นตามอายุแม่ แต่เกิดได้กับแม่ทุกวัย และเกือบทั้งหมดไม่ได้ถ่ายทอดทางพันธุกรรมในครอบครัว
เบาหวานขณะตั้งครรภ์	อายุเกิน 40 เป็นปัจจัยเสี่ยงข้อหนึ่ง ร่วมกับดัชนีมวลกายเกิน 30 และประวัติครอบครัว

ข้อมูลในตารางบอกสองเรื่องพร้อมกัน เรื่องแรก อายุมีผลจริง จึงไม่ควรละเลยการตรวจ เรื่องที่สอง อายุเป็นปัจจัยหนึ่งในหลายข้อ น้ำหนักตัว โรคประจำตัว และวิถีชีวิตมีผลไม่แพ้กัน ข้อดีคือหลายเรื่องในนั้นปรับได้ด้วยตัวเอง

อะไรเปลี่ยนไปในร่างกายเมื่ออายุเพิ่มขึ้น

ไข่ลดจำนวนและแบ่งตัวผิดพลาดง่ายขึ้น

ผู้หญิงเกิดมาพร้อมไข่จำนวนหนึ่งที่ลดลงไปเรื่อยๆ ตามอายุ ขณะเดียวกันโอกาสที่ไข่จะแบ่งโครโมโซมผิดพลาดก็เพิ่มขึ้น เรื่องนี้อธิบายได้ว่าทำไมการตั้งครรภ์ใช้เวลานานขึ้น ทำไมโอกาสแท้งในไตรมาสแรกสูงขึ้น และทำไมความผิดปกติของโครโมโซมพบมากขึ้นในแม่ที่อายุมาก การแท้งในช่วงแรกส่วนใหญ่เกิดจากการพัฒนาของตัวอ่อนที่ผิดปกติตั้งแต่ต้น ไม่ได้เกิดจากสิ่งที่คุณแม่ทำหรือไม่ได้ทำ

โรคประจำตัวที่มาพร้อมวัย

เมื่ออายุมากขึ้น โอกาสมีความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไทรอยด์ผิดปกติ หรือน้ำหนักเกินก็มากขึ้นตามไปด้วย NHS ระบุว่าเบาหวาน ภาวะลิ่มเลือดผิดปกติ และโรคไทรอยด์ เป็นปัจจัยที่เพิ่มโอกาสแท้ง ส่วนความดันสูงเรื้อรังเพิ่มโอกาสเกิดครรภ์เป็นพิษ โรคเหล่านี้คุมได้ และยิ่งคุมได้ดีตั้งแต่ก่อนท้อง ยิ่งดีต่อทั้งแม่และลูก อ่านสัญญาณเตือนของครรภ์เป็นพิษได้ที่ ครรภ์เป็นพิษ

ฝ่ายชายก็มีส่วน

เรื่องอายุไม่ได้เป็นของฝ่ายหญิงฝ่ายเดียว NHS ระบุว่าพ่อที่อายุ 45 ขึ้นไปเป็นปัจจัยหนึ่งที่เพิ่มโอกาสแท้ง และคุณภาพน้ำเชื้อก็เป็นสาเหตุที่พบบ่อยของภาวะมีบุตรยาก การตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์จึงควรไปด้วยกันทั้งคู่

ยังไม่ท้อง ควรรอนานแค่ไหนก่อนพบแพทย์

คำแนะนำทั่วไปของ NHS คือ ถ้าพยายามมาหนึ่งปียังไม่ตั้งครรภ์ ให้พบแพทย์ แต่สำหรับผู้หญิงอายุ 36 ขึ้นไป หรือคนที่รู้อยู่แล้วว่ามีปัญหาที่เกี่ยวกับการมีบุตร เช่น ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ เคยมีโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือเคยติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน NHS แนะนำให้พบแพทย์เร็วกว่านั้น เหตุผลคือเวลามีผลต่อโอกาสสำเร็จ การเริ่มตรวจเร็วช่วยให้มีเวลาสำหรับการรักษาถ้าจำเป็น

แพทย์จะตรวจหาสาเหตุที่พบบ่อย ซึ่ง NHS ระบุไว้ ได้แก่ การไม่ตกไข่สม่ำเสมอ คุณภาพน้ำเชื้อไม่ดี ท่อนำไข่ตันหรือเสียหาย และเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ โดยราวหนึ่งในสี่ของคู่ที่ตรวจแล้ว หาสาเหตุไม่พบ ระหว่างนี้คุณพ่อคุณแม่เรียนรู้เรื่องช่วงตกไข่และการนับวันได้ที่ วางแผนมีลูกและนับวันตกไข่

เตรียมตัวก่อนตั้งครรภ์

การเตรียมตัว 3 ถึง 6 เดือนก่อนเริ่มพยายาม ช่วยให้เริ่มต้นด้วยร่างกายที่พร้อมที่สุด รายการนี้ใช้คุยกับแพทย์ในการนัดตรวจก่อนตั้งครรภ์ได้เลยค่ะ

• ตรวจร่างกายทั่วไป วัดความดัน ตรวจน้ำตาลในเลือด และตรวจไทรอยด์ตามที่แพทย์เห็นสมควร
• ทบทวนยาที่กินประจำทุกตัว ยาบางชนิดต้องเปลี่ยนก่อนตั้งครรภ์ ห้ามหยุดเอง
• ตรวจภูมิคุ้มกันหัดเยอรมันและอีสุกอีใส ถ้ายังไม่มีภูมิ ให้รับวัคซีนและเว้นระยะก่อนตั้งครรภ์ตามที่แพทย์กำหนด
• ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกให้เป็นปัจจุบัน
• เริ่มกินโฟลิกก่อนตั้งครรภ์ ดูขนาดและช่วงเวลาได้ที่ กินโฟลิกตอนไหนดี
• ปรับน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ เพราะดัชนีมวลกายตั้งแต่ 30 ขึ้นไปลดความสามารถในการมีบุตรและเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานขณะตั้งครรภ์
• เลิกบุหรี่และแอลกอฮอล์ทั้งสองฝ่าย และลดเครื่องดื่มคาเฟอีน

การตรวจคัดกรองระหว่างตั้งครรภ์

คัดกรองดาวน์ซินโดรมและโครโมโซมผิดปกติ

การคัดกรองโครโมโซมเป็นเรื่องที่คุณแม่วัยนี้ถามมากที่สุด NHS เสนอการคัดกรองดาวน์ซินโดรม เอ็ดเวิร์ดส์ซินโดรม และพาทัวซินโดรม ให้หญิงตั้งครรภ์ทุกคน ไม่ได้จำกัดเฉพาะคนอายุมาก ขั้นตอนหลักมีดังนี้

การตรวจ	ช่วงอายุครรภ์	รายละเอียด
Combined test	10 ถึง 14 สัปดาห์	ตรวจเลือดร่วมกับอัลตราซาวด์วัดน้ำใต้ผิวหนังต้นคอทารก
Quadruple test	14 ถึง 20 สัปดาห์	ตรวจเลือดสำหรับคนที่เลยช่วง combined test แม่นยำน้อยกว่า
NIPT	หลังได้ผลความเสี่ยงสูง	ตรวจคัดกรองจากเลือดแม่ที่แม่นยำขึ้น
การตรวจวินิจฉัย	ตามที่แพทย์นัด	ให้คำตอบแน่ชัดว่าทารกมีภาวะนั้นหรือไม่

ผลคัดกรองจะออกมาในรูปความเสี่ยงต่ำหรือความเสี่ยงสูง NHS ระบุว่าคนส่วนใหญ่ได้ผลความเสี่ยงต่ำ และย้ำว่าคนที่ได้ผลความเสี่ยงสูงส่วนใหญ่ก็คลอดลูกที่ไม่มีภาวะเหล่านี้ ผลความเสี่ยงสูงจึงหมายถึงควรคุยกับแพทย์เรื่องการตรวจขั้นต่อไป ยังไม่ใช่การวินิจฉัย การตรวจเลือดและอัลตราซาวด์ในขั้นคัดกรองไม่มีความเสี่ยงต่อแม่หรือลูก

ทุกขั้นเป็นทางเลือกของคุณพ่อคุณแม่ บางคนอยากรู้ล่วงหน้าเพื่อเตรียมตัว บางคนเลือกไม่ตรวจ ทั้งสองแบบไม่มีถูกผิด ในไทย หลายโรงพยาบาลเสนอ NIPT เป็นทางเลือกตั้งแต่แรกสำหรับคนที่ต้องการ ซึ่งราคาและเงื่อนไขต่างกันไป อ่านรายละเอียดเพิ่มได้ที่ NIPT ตรวจอะไรได้บ้าง

คัดกรองเบาหวานขณะตั้งครรภ์

NHS ระบุว่าเบาหวานขณะตั้งครรภ์เกิดได้ทุกช่วง แต่พบบ่อยในไตรมาสที่สองและสาม อายุเกิน 40 เป็นปัจจัยเสี่ยงข้อหนึ่ง ร่วมกับดัชนีมวลกายเกิน 30 เคยคลอดลูกน้ำหนัก 4.5 กิโลกรัมขึ้นไป เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์มาก่อน และมีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน ข่าวดีคือถ้าตรวจพบเร็วและดูแลดี คุณแม่ส่วนใหญ่คลอดลูกได้แข็งแรง อ่านเรื่องการตรวจและการคุมน้ำตาลได้ที่ เบาหวานขณะตั้งครรภ์

ตารางนัดและสิ่งที่ควรทำตามช่วงเวลา

ตารางนี้เป็นภาพรวมทั่วไป แต่ละโรงพยาบาลจัดนัดต่างกัน และแพทย์ปรับตามสุขภาพของคุณแม่แต่ละคน ให้ยึดนัดของแพทย์ที่ดูแลเป็นหลักนะคะ

ช่วงเวลา	สิ่งที่ควรทำ
3 ถึง 6 เดือนก่อนตั้งครรภ์	ตรวจสุขภาพทั้งคู่ ปรับยา คุมโรคประจำตัว เริ่มโฟลิก
รู้ว่าท้อง	ฝากครรภ์ทันที ไม่ต้องรอให้ท้องโต
10 ถึง 14 สัปดาห์	คัดกรองโครโมโซมตามที่เลือก อัลตราซาวด์ยืนยันอายุครรภ์
18 ถึง 21 สัปดาห์	อัลตราซาวด์ตรวจโครงสร้างทารก
ไตรมาสที่สอง	ตรวจน้ำตาลตามที่แพทย์นัด
ไตรมาสที่สามเป็นต้นไป	วัดความดันทุกนัด ติดตามการเติบโตของทารก วางแผนวิธีคลอด

ส่วนวิธีคลอด อายุไม่ได้เป็นตัวตัดสินว่าต้องผ่าคลอด แพทย์จะดูจากสภาพครรภ์ ท่าและขนาดของทารก โรคประจำตัว และความก้าวหน้าของการคลอดเป็นหลัก

ดูแลใจตัวเองไปพร้อมกับร่างกาย

คุณแม่วัยนี้มักได้รับคำเตือนจากทุกทิศ จนความกังวลกลายเป็นภาระที่หนักกว่าความเสี่ยงจริง ลองแยกให้ชัดว่าตัวเลขความเสี่ยงคือสถิติของคนจำนวนมาก ไม่ใช่คำทำนายของครรภ์คุณ เลือกฟังข้อมูลจากแพทย์ที่ดูแลโดยตรง และพักจากกลุ่มออนไลน์บ้างเมื่อรู้สึกว่าอ่านแล้วใจไม่ดี

ถ้าเคยแท้งมาก่อน ความกังวลในครรภ์ถัดไปเป็นเรื่องเข้าใจได้ NHS ระบุว่าผู้หญิงส่วนใหญ่ที่เคยแท้งตั้งครรภ์สำเร็จได้ในครั้งต่อไป และถ้าแท้งติดต่อกันตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไป แพทย์จะส่งตรวจหาสาเหตุที่รักษาได้ บอกแพทย์เรื่องประวัตินี้ตั้งแต่นัดแรก จะได้วางแผนติดตามใกล้ชิดขึ้น

เรื่องที่ไม่จำเป็นต้องกังวลเกินเหตุ

ความเชื่อว่าท้องตอนอายุมากแล้วลูกจะไม่แข็งแรงแน่นอนไม่ตรงกับข้อมูลจริง ทารกส่วนใหญ่ของแม่วัยนี้เกิดมาแข็งแรง ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นมีการตรวจคัดกรองช่วยค้นหาได้ตั้งแต่เนิ่นๆ และภาวะแทรกซ้อนหลายอย่างดูแลได้ดีถ้าพบเร็ว ความเชื่อว่าอายุเกิน 35 ต้องผ่าคลอดทุกคนก็ไม่จริงเช่นกัน

สิ่งที่ควรใส่ใจจริงๆ มีไม่กี่ข้อ ได้แก่ ไม่ข้ามนัดฝากครรภ์ วัดความดันสม่ำเสมอ ตรวจน้ำตาลตามนัด ดูแลน้ำหนัก และสังเกตอาการเตือนที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีลูกตอนอายุนี้ได้ด้วยใจที่สบาย

การตั้งครรภ์หลัง 35 ปีต้องการการวางแผนมากขึ้นอีกนิด แต่ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว เริ่มจากตรวจสุขภาพทั้งคู่ก่อนท้อง กินโฟลิก พบแพทย์เร็วถ้ายังไม่ตั้งครรภ์ ฝากครรภ์ทันทีเมื่อรู้ และเลือกการตรวจคัดกรองที่เหมาะกับครอบครัว เมื่อทำครบ คุณแม่ได้ทำทุกอย่างที่ควรทำแล้ว ที่เหลือคือดูแลใจให้สบายและเพลิดเพลินกับการรอคอยลูกน้อยค่ะ

สัญญาณที่ควรพบแพทย์

• อายุ 36 ขึ้นไปและพยายามมีลูกมาหลายเดือนแล้วยังไม่ตั้งครรภ์
• มีเลือดออกทางช่องคลอดหรือปวดท้องน้อยระหว่างตั้งครรภ์
• ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัว หรือบวมขึ้นเร็ว
• กระหายน้ำมาก ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ หรืออ่อนเพลียมาก
• ลูกดิ้นน้อยลงหรือเปลี่ยนรูปแบบไปจากเดิม
• รู้สึกกังวลหรือเศร้าจนนอนไม่หลับหรือกินไม่ได้