ไฮเตอร์ ใช้ยังไง ผสมน้ำเท่าไร รอกี่นาที และห้ามผสมกับอะไร

เมื่อฉลากไม่บอกวิธีผสม ให้ใช้ไฮเตอร์ราว 20 มิลลิลิตร (4 ช้อนชา) ต่อน้ำอุณหภูมิห้อง 1 ลิตร เช็ดหรือราดให้เปียกทั่ว ทิ้งให้เปียกอย่างน้อย 1 นาที แล้วค่อยเช็ดหรือล้างออก และต้องไม่ใช้พร้อมกับน้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำส้มสายชู หรือน้ำยาอื่นตัวไหนก็ตาม

ไฮเตอร์เป็นชื่อยี่ห้อที่คนไทยเรียกแทนน้ำยาฟอกขาวชนิดโซเดียมไฮโปคลอไรต์ วิธีทั้งหมดข้างล่างใช้กับน้ำยาฟอกขาวสูตรคลอรีนทั่วไป ไม่ว่ายี่ห้อใด ดังนั้นก่อนหยิบขวด ให้ดูก่อนว่าเป็นสูตรคลอรีนหรือสูตรผ้าสีที่ใช้ออกซิเจน เพราะสองสูตรนี้ใช้แทนกันไม่ได้

เช็กขวดก่อนผสม ความเข้มข้นและสูตรที่ใช้ได้

CDC แนะนำให้ใช้น้ำยาฟอกขาวที่ระบุโซเดียมไฮโปคลอไรต์ในช่วง 5 ถึง 9% และเตือนว่าอย่าใช้ผลิตภัณฑ์ที่ความเข้มข้นนอกช่วงนี้หรือไม่ระบุ เช่นผลิตภัณฑ์ซักผ้าบางชนิดและสูตร splashless ที่เติมสารอื่น ฉลากน้ำยาที่ขายตามห้างมักบอกความเข้มข้นไว้ด้านหลัง หากไม่เห็นตัวเลข ให้เลือกขวดที่ระบุชัด

ที่บ้านมีขวดสามแบบที่มักถูกเข้าใจผิดว่าใช้แทนกันได้

ขวดที่หยิบ	สารสำคัญ	ใช้ฆ่าเชื้อพื้นผิวได้ไหม
น้ำยาฟอกขาว สูตรคลอรีน (ใสถึงเหลืองอ่อน)	โซเดียมไฮโปคลอไรต์	ได้ ถ้าความเข้มข้นอยู่ในช่วงที่ระบุ
น้ำยาซักผ้าขาวสูตรผ้าสี	ส่วนใหญ่เป็นสารออกซิเจน	ไม่ได้ ใช้ผสมน้ำซักผ้า
น้ำยาล้างห้องน้ำ (มักเป็นกรด)	กรดอ่อนหรือแรง	ไม่ใช่เป้าหมายการใช้ และห้ามผสมกับไฮเตอร์
ผลิตภัณฑ์ฟอกขาวแบบเจลหนา	ไฮโปคลอไรต์ผสมสารเพิ่มความหนืด	ใช้ตามฉลาก ไม่คำนวณสัดส่วนเอง

ถ้าสงสัยว่าขวดเก่าอ่อนลงไหม ให้ดมกลิ่นตอนเปิดฝา ถ้ากลิ่นคลอรีนจางมากและขวดผ่านมาเกิน 1 ปี ความแรงอาจลดไปแล้ว ซื้อขวดใหม่ถูกกว่าเสี่ยงฆ่าเชื้อไม่ได้

สูตรผสมที่ใช้ได้จริง ตามขนาดภาชนะ

CDC ให้สองสูตรเมื่อฉลากไม่ระบุวิธีใช้ คือ 5 ช้อนโต๊ะ (หนึ่งในสามถ้วย) ต่อน้ำ 1 แกลลอน หรือ 4 ช้อนชาต่อน้ำ 1 ควอร์ต ผสมในน้ำอุณหภูมิห้อง แปลงเป็นหน่วยที่ใช้ที่บ้านได้ดังนี้ (ปัดตัวเลขเป็นค่าประมาณ)

ภาชนะ	ปริมาณน้ำ	ไฮเตอร์ที่ใช้
ขวดสเปรย์เล็ก	500 มล.	10 มล. (2 ช้อนชา)
ขวดน้ำดื่มใหญ่	1 ลิตร	20 มล. (4 ช้อนชา)
ถังถูพื้นเล็ก	5 ลิตร	100 มล. (ประมาณ 7 ช้อนโต๊ะ)
ถังน้ำใหญ่	10 ลิตร	200 มล. (ประมาณ 13 ช้อนโต๊ะ)

ช้อนชามาตรฐานจุ 5 มล. ช้อนโต๊ะจุ 15 มล. ใช้ถ้วยตวงหรือฝาขวดที่มีขีดจะแม่นกว่าการกะด้วยตา

ลำดับการเทสำคัญ ใส่น้ำก่อนแล้วจึงเติมไฮเตอร์ เพื่อลดการกระเด็นของน้ำยาเข้มข้น

ขั้นตอนฆ่าเชื้อที่ทำให้ได้ผล

ไฮเตอร์ไม่ทำงานบนคราบสกปรก CDC ระบุให้ล้างพื้นผิวที่เห็นสิ่งสกปรกด้วยสบู่หรือผงซักฟอกก่อน แล้วจึงฆ่าเชื้อ ตรงกับข้อมูลในแนวทางการฆ่าเชื้อที่ระบุว่าสารอินทรีย์ทำให้ไฮโปคลอไรต์เสียฤทธิ์

1. เปิดหน้าต่างหรือพัดลมระบายอากาศ สวมถุงมือยาง และแว่นตากันสาดถ้าจะราดหรือฉีด
2. ล้างคราบด้วยน้ำสบู่ แล้วล้างน้ำให้หมดฟอง ฟองสบู่ที่เหลือปะปนกับน้ำยาไม่ดี
3. ผสมน้ำยาตามตารางข้างบน ในภาชนะพลาสติกหรือขวดสเปรย์ที่ไม่เคยใส่น้ำยาอื่น
4. เช็ดหรือฉีดให้พื้นผิวเปียกทั่ว เปียกต่อเนื่องอย่างน้อย 1 นาทีตามที่ CDC ระบุ ถ้าแห้งก่อนให้เช็ดซ้ำ
5. ล้างออกด้วยน้ำสะอาดถ้าเป็นพื้นผิวที่สัมผัสผิวหรืออาหาร เช่นเขียงพลาสติกและลูกบิด ส่วนกระเบื้องพื้นห้องน้ำล้างน้ำทีหลังก็ได้
6. ล้างถุงมือด้วยน้ำก่อนถอด ทิ้งน้ำยาที่เหลือทางท่อระบายน้ำพร้อมน้ำเปล่าไหลตาม

ข้อที่ CDC ย้ำคือผสมใหม่ทุกวัน เพราะน้ำยาฟอกขาวที่ผสมน้ำนานเกิน 24 ชั่วโมงเสื่อมฤทธิ์ ผสมเท่าที่ใช้หมดในวันนั้น ไม่เก็บค้างในขวดสเปรย์ข้ามสัปดาห์ และไม่ใช้น้ำร้อนผสมเพราะเร่งให้สารสลายตัว ซึ่งเป็นเหตุผลที่แนวทางระบุน้ำอุณหภูมิห้อง

ห้องน้ำและโถส้วม ผสมน้ำยาอะไรกันได้บ้าง

ห้องน้ำเป็นที่ที่คนผสมสารเคมีโดยไม่รู้ตัวบ่อยที่สุด เพราะมีทั้งน้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาล้างโถ และไฮเตอร์วางอยู่ใกล้กัน CDC เขียนไว้ตรงๆ ว่าห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวในครัวเรือนกับสารทำความสะอาดหรือสารฆ่าเชื้ออื่น และแนวทางการฆ่าเชื้อระบุว่าไฮโปคลอไรต์ปล่อยก๊าซคลอรีนที่เป็นพิษเมื่อผสมกับแอมโมเนียหรือกรด

ผสมกับ	ผลที่เกิด	ที่มักเจอในบ้าน
น้ำยาล้างห้องน้ำชนิดกรด	ก๊าซคลอรีน	น้ำยาล้างโถ น้ำยาขจัดคราบปูน
น้ำส้มสายชู	ก๊าซคลอรีน	สูตรประหยัดตามโซเชียล
แอมโมเนีย	ก๊าซคลอรามีน	น้ำยาเช็ดกระจกบางสูตร
แอลกอฮอล์	ไอระเหยที่เป็นอันตราย	ขวดสเปรย์เช็ดทั่วไป
น้ำยาล้างจาน	ความแรงของไอเปลี่ยนไปคาดเดายาก	ฟองน้ำที่ใช้ซ้ำ

แยกขั้นตอนเป็นสองรอบแทนการผสม ถ้าต้องล้างคราบปูนในโถก่อน ให้ใช้น้ำยาล้างห้องน้ำ ขัด ล้างน้ำให้หมดจนไม่มีกลิ่นกรดเหลือ รอสักพัก แล้วจึงใช้ไฮเตอร์ในรอบถัดไป ขั้นตอนทั้งหมดของการดูแลโถอยู่ในวิธีทำความสะอาดชักโครก ส่วนการเลือกน้ำยาที่ไม่ปะทะกับไฮเตอร์ ดูในน้ำยาล้างห้องน้ำ

พื้นผิวที่ไฮเตอร์ทำให้เสียหาย

ไฮเตอร์ฆ่าเชื้อได้กว้าง แต่ไม่เหมาะกับวัสดุหลายอย่างในบ้าน แนวทางการฆ่าเชื้อของ CDC บันทึกว่าไฮโปคลอไรต์กัดกร่อนโลหะเมื่อความเข้มข้นสูง ซึ่งอธิบายว่าทำไมสแตนเลสในครัวมักเกิดจุดสนิมหลังโดนน้ำยาแรงนานๆ

วัสดุ	ผลที่เกิด	ทางเลือก
สแตนเลส (ซิงก์ ก๊อกน้ำ มีด)	จุดด่างและสนิมเม็ดเล็ก	น้ำสบู่ แอลกอฮอล์ 70%
อะลูมิเนียม	ผิวดำและเป็นหลุม	น้ำสบู่
ไม้ ไม้อัด พื้นไม้ลามิเนต	ซีด บวม ผิวลอก	ผ้าชุบน้ำสบู่
หินอ่อน หินทราย	ผิวหมอง ผิวถูกกัด	น้ำยาสำหรับหินโดยเฉพาะ
ผ้าสี ผ้าฝ้ายที่ย้อมสี	ซีดเป็นดวง	ผงซักฟอกสูตรผ้าสี
เขียงไม้	ดูดน้ำยาเข้าเนื้อไม้ ติดกลิ่น	น้ำร้อน และน้ำสบู่
กระเบื้องเคลือบ ชักโครก อ่างพอร์ซเลน	ใช้ได้	ไฮเตอร์เจือจาง
เขียงพลาสติก ถังพลาสติกแข็ง	ใช้ได้ล้างน้ำตาม	ไฮเตอร์เจือจาง

ทดสอบมุมที่มองไม่เห็นก่อนใช้กับผิวที่ไม่แน่ใจ หยดน้ำยาที่ผสมแล้ว รอ 1 นาที ล้างและเช็ดแห้ง แล้วดูว่ามีสีหรือผิวเปลี่ยนไหม

ไฮเตอร์กับเชื้อรา ราดแล้วหายไหม

ไฮเตอร์ทำให้ราบนกระเบื้องและผิวเรียบขาวขึ้นได้ในไม่กี่นาที แต่ความขาวไม่ได้แปลว่าราตาย ในวัสดุที่ซึมน้ำ เช่นยาแนว ปูน ผนังทาสี และไม้ ราเกาะลึกกว่าผิวที่เห็น น้ำยาไม่ซึมถึงราก ราจึงโผล่ใหม่ในไม่กี่สัปดาห์ถ้าห้องยังชื้น

วิธีที่ใช้ได้ผลกว่าสำหรับห้องน้ำคือ

1. ลดความชื้นก่อน เปิดพัดลมดูดอากาศหลังอาบน้ำ 20 ถึง 30 นาที
2. ขัดราบนกระเบื้องเคลือบ ใช้ไฮเตอร์เจือจางตามตาราง เปียกนาน 1 นาทีขึ้นไป แล้วล้างออก
3. ยาแนวที่ดำฝังลึก ใช้การขัดหรือซ่อมยาแนว ไม่ใช่ราดซ้ำหลายรอบ
4. ผนังที่ราขึ้นเป็นแผ่นกว้าง กว่า 1 ตารางเมตร หรือมีกลิ่นอับ ให้หาต้นเหตุเรื่องน้ำรั่ว

รายละเอียดการขจัดราทั้งบ้านอยู่ในการกำจัดเชื้อราในบ้าน และเฉพาะยาแนวดูในวิธีทำความสะอาดยาแนวกระเบื้อง

ซักผ้าขาวด้วยไฮเตอร์

ไฮเตอร์ใช้กับผ้าขาวเนื้อฝ้ายล้วนได้ แต่ไม่เหมาะกับผ้าสี ผ้าไหม ขนสัตว์ และผ้าที่ป้ายระบุห้ามฟอก (สัญลักษณ์สามเหลี่ยมขีดกากบาท) น้ำยามีฤทธิ์กัดเส้นใยถ้าใช้บ่อยหรือเข้มข้นเกิน ผ้าจะเหลืองและเปื่อยในระยะยาว

หลักปฏิบัติ

• ละลายไฮเตอร์ในน้ำก่อนเทใส่เครื่อง ไม่เทลงผ้าโดยตรง
• ใช้ตามปริมาณบนฉลากน้ำยาฟอกขาวของผ้า ไม่ใช้สัดส่วนฆ่าเชื้อพื้นผิวซักผ้า
• ไม่ใช้ร่วมกับน้ำยาซักผ้าหรือสเปรย์ที่มีแอมโมเนียในรอบซักเดียวกัน
• ล้างน้ำให้ครบอย่างน้อยหนึ่งรอบเพิ่ม

ขั้นตอนซักผ้าขาวให้ขาวโดยไม่ทำลายเนื้อผ้า ดูในวิธีซักผ้าขาวให้ขาว

เก็บขวดอย่างไรให้ปลอดภัยและน้ำยาไม่เสื่อม

น้ำยาฟอกขาวเสื่อมเร็วเมื่อโดนแสงและความร้อน ขวดที่เก็บไว้ในห้องน้ำที่ร้อนชื้นหรือใต้อ่างล้างจานที่ใกล้ท่อน้ำร้อนอ่อนลงเร็วกว่าขวดในตู้ที่เย็น

• เก็บในขวดเดิมที่มีฉลาก ไม่เทใส่ขวดน้ำดื่ม
• ปิดฝาแน่น วางในตู้ที่สูงพ้นมือเด็ก
• แยกจากน้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำส้มสายชู และสเปรย์ที่มีแอมโมเนีย อย่างน้อยคนละชั้นหรือคนละตู้
• ขวดสเปรย์ที่ผสมแล้ว เขียนวันที่ผสมและทิ้งภายใน 24 ชั่วโมง

ถ้าน้ำยากระเด็นเข้าตา ล้างด้วยน้ำสะอาดไหลผ่านนาน 15 นาทีแล้วไปพบแพทย์ ถ้าเด็กหรือสัตว์เลี้ยงกลืนเข้าไป อย่ากระตุ้นให้อาเจียน โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันทีพร้อมขวดที่ระบุส่วนผสม

เลือกใช้ไฮเตอร์เมื่อไร และเมื่อไรเลือกอย่างอื่น

สถานการณ์	ใช้ไฮเตอร์ไหม	ทางเลือก
ฆ่าเชื้อกระเบื้องห้องน้ำและพื้นห้องน้ำ	ใช่	ล้างสบู่ก่อน แล้วเช็ดตาม
ฆ่าเชื้อเขียงพลาสติกที่ตัดเนื้อดิบ	ใช่	ล้างด้วยน้ำยาล้างจานก่อน
ฆ่าเชื้อก๊อกสแตนเลสและซิงก์	ไม่	แอลกอฮอล์ 70%
เชื้อราบนผนังปูน	ไม่ใช่ทางแก้หลัก	แก้ต้นเหตุความชื้น
คราบหินปูนที่ก๊อก	ไม่ได้ผล	กรดอ่อน แต่ห้ามใช้ร่วมกับไฮเตอร์
ซักผ้าขาวฝ้ายที่มีคราบเหลือง	ได้ตามฉลาก	น้ำยาซักผ้าขาวสูตรออกซิเจน

ลำดับของเราเมื่อต้องฆ่าเชื้อ คือล้างสิ่งสกปรกก่อน เลือกวัสดุที่ทนได้ ผสมให้ถูกสัดส่วน ให้เปียก 1 นาที ล้างและระบายอากาศ และเก็บขวดแยกจากน้ำยาอื่น ถ้าใช้ในครัวเรือนที่มีผู้ป่วยโรคหอบหืดหรือเด็กเล็ก ให้ทำตอนที่พวกเขาไม่อยู่ในห้องและเปิดอากาศถ่ายเทไว้อย่างน้อย 30 นาทีหลังเสร็จ