ตรวจครรภ์ด้วยตัวเอง ขั้นตอน เวลาที่เหมาะ และวิธีอ่านผลให้ไม่พลาด

ชุดตรวจครรภ์ที่บ้านตรวจหาฮอร์โมน hCG ในปัสสาวะ และให้ผลน่าเชื่อถือที่สุดเมื่อตรวจตั้งแต่วันแรกที่ประจำเดือนขาดเป็นต้นไป ทำตามขั้นตอนบนฉลากของยี่ห้อที่ใช้ และอ่านผลภายในเวลาที่ฉลากกำหนดเท่านั้น ถ้าตรวจก่อนประจำเดือนขาด ผลลบยังสรุปอะไรไม่ได้ ต้องตรวจซ้ำ

คุณแม่ที่ตรวจครั้งแรกมักติดอยู่ที่สามจุด คือตรวจเร็วเกินไป อ่านผลช้าเกินไป และเห็นเส้นจางแล้วไม่รู้จะเชื่ออะไร ด้านล่างไล่ทีละจุด พร้อมบอกว่าเห็นผลแบบไหนแล้วควรทำอะไรต่อ

hCG ขึ้นเมื่อไร ทำไมตรวจเร็วไปถึงไม่เจอ

หลังไข่ที่ปฏิสนธิแล้วฝังตัวที่ผนังมดลูก เซลล์ที่จะกลายเป็นรกเริ่มสร้าง hCG ฮอร์โมนนี้เข้ากระแสเลือดแล้วถูกขับออกทางปัสสาวะ FDA อธิบายว่า hCG คือฮอร์โมนที่รกสร้างขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ ระดับจะเพิ่มขึ้นเร็วมากในช่วงสัปดาห์แรกๆ

การฝังตัวเกิดหลังไข่ตกหลายวัน และต้องรออีกระยะให้ hCG ในปัสสาวะสูงพอที่แถบตรวจจะจับได้ นี่คือเหตุผลที่การตรวจหลังมีเพศสัมพันธ์ไม่กี่วันให้ผลลบเสมอ ไม่ว่าจะท้องหรือไม่ก็ตาม

บนแถบตรวจมีสองตำแหน่ง เส้นควบคุม (C) ต้องขึ้นทุกครั้งเพื่อบอกว่าชุดตรวจทำงาน ส่วนเส้นทดสอบ (T) จะขึ้นเมื่อเจอ hCG ถ้าเส้น C ไม่ขึ้น ผลครั้งนั้นใช้ไม่ได้ ต้องตรวจใหม่ด้วยชุดใหม่

ตรวจวันไหนผลถึงเชื่อได้

NHS ระบุว่าชุดตรวจส่วนใหญ่ใช้ได้ตั้งแต่วันแรกที่ประจำเดือนขาด และถ้าไม่รู้ว่าประจำเดือนควรมาเมื่อไร ให้ตรวจหลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันครั้งล่าสุดอย่างน้อย 21 วัน ส่วน FDA ให้คำแนะนำที่ระมัดระวังกว่า คือถ้าต้องการผลที่เชื่อถือได้ที่สุด ให้ตรวจ 1-2 สัปดาห์หลังประจำเดือนขาด

ช่วงที่ตรวจ	ผลบวกหมายถึง	ผลลบหมายถึง
ก่อนประจำเดือนควรมา	น่าจะท้อง ควรยืนยันอีกครั้ง	ยังสรุปไม่ได้ ตรวจใหม่หลังประจำเดือนขาด
วันแรกที่ประจำเดือนขาด	น่าเชื่อถือสูง	น่าเชื่อปานกลาง ถ้าประจำเดือนยังไม่มา ตรวจซ้ำใน 2-3 วัน
ประจำเดือนขาด 1-2 สัปดาห์	น่าเชื่อถือสูง	น่าเชื่อถือขึ้นมาก ถ้ายังไม่มาประจำเดือน ให้พบแพทย์
ไม่รู้รอบเดือน ผ่านไป 21 วันหลังมีเพศสัมพันธ์	น่าเชื่อถือสูง	น่าเชื่อถือพอสมควร ถ้ายังมีอาการ ตรวจซ้ำ

คนที่รอบเดือนไม่สม่ำเสมอ เช่น บางเดือน 28 วัน บางเดือน 40 วัน ให้นับจากรอบที่ยาวที่สุดของตัวเอง ถ้านับจากรอบที่สั้นจะตรวจเร็วเกินไปโดยไม่รู้ตัว ตารางนับวันละเอียดกว่านี้อยู่ที่ ประจำเดือนขาดกี่วันถึงตรวจครรภ์ได้

ปัสสาวะตอนเช้าจำเป็นแค่ไหน

สองแหล่งพูดไม่เหมือนกันเล็กน้อย NHS บอกว่าใช้ปัสสาวะช่วงไหนของวันก็ได้ ส่วน FDA บอกว่าปัสสาวะแรกของเช้าช่วยเพิ่มโอกาสได้ผลแม่น เพราะมี hCG มากกว่า วิธีใช้ในชีวิตจริงคือ ถ้าประจำเดือนเพิ่งเลยมาวันสองวัน ให้รอตรวจตอนเช้า ถ้าเลยมาเป็นสัปดาห์แล้ว ตรวจเวลาไหนก็ได้ แต่ไม่ควรดื่มน้ำมากๆ ก่อนตรวจ เพราะปัสสาวะเจือจางทำให้เส้นจางลง

เลือกชุดตรวจแบบไหนดี

แบบ	ใช้อย่างไร	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
แบบจุ่ม (strip)	จุ่มปลายแถบในปัสสาวะที่รองใส่ถ้วย	คนที่อยากตรวจซ้ำหลายครั้ง ราคาต่ำ	ห้ามจุ่มเลยขีดสูงสุดที่ระบุบนแถบ
แบบหยด (cassette)	ใช้หลอดดูดหยดลงหลุมตามจำนวนหยด	คนที่อยากคุมปริมาณให้พอดี	ต้องวางบนพื้นเรียบตลอดการรอ
แบบปากกา (midstream)	ถือรองใต้สายปัสสาวะโดยตรง	คนที่ไม่อยากใช้ถ้วย	รองนานหรือสั้นเกินที่คู่มือบอก ผลเพี้ยนได้
แบบดิจิทัล	แสดงเป็นข้อความบนหน้าจอ	คนที่ไม่อยากตีความเส้นจาง	ราคาสูงกว่า ความไวขึ้นกับรุ่น

ในไทย ชุดตรวจครรภ์เป็นเครื่องมือแพทย์ ให้ซื้อจากร้านยาหรือร้านที่เชื่อถือได้ ดูว่ากล่องมีฉลากภาษาไทยและเลขที่ อย. วันหมดอายุชัดเจน ซองไม่ฉีก ราคาสูงกว่าไม่ได้แปลว่าแม่นกว่าเสมอ สิ่งที่ทำให้ผลแม่นคือวันที่ตรวจและการทำตามคู่มือ

ขั้นตอนตรวจทีละข้อ

FDA ระบุว่าความแม่นของชุดตรวจขึ้นกับว่าทำตามคู่มือและอ่านผลถูกเพียงใด ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้ แต่ให้ยึดคู่มือในกล่องเป็นหลัก เพราะเวลาจุ่มและเวลาอ่านผลต่างกันตามยี่ห้อ

1. ดูวันหมดอายุ และดูว่าซองไม่ขาด ยังไม่ต้องแกะซองจนกว่าจะพร้อมตรวจ
2. อ่านคู่มือก่อน จดตัวเลขสองตัวไว้ คือเวลาจุ่มหรือจำนวนหยด และเวลาอ่านผล
3. ล้างมือ เตรียมถ้วยที่สะอาดและแห้ง ถ้าเพิ่งล้างด้วยน้ำยา ให้ล้างน้ำเปล่าจนไม่มีฟองเหลือ
4. เก็บปัสสาวะช่วงกลางสาย แล้วจุ่มหรือหยดตามที่คู่มือบอก ส่วนใหญ่จุ่มราว 5-10 วินาที
5. วางแถบบนพื้นเรียบ หงายหน้าต่างผลขึ้น แล้วตั้งนาฬิกาจับเวลาในมือถือ
6. อ่านผลเมื่อครบเวลา ส่วนใหญ่ราว 3-5 นาที ในที่แสงสว่างธรรมชาติ
7. ถ่ายรูปผลไว้ พร้อมจดวันที่และเวลา ถ้าต้องตรวจซ้ำจะได้เทียบกัน

ระหว่างรอผล อย่ายกแถบขึ้นมาเอียงดู เพราะปัสสาวะจะไหลย้อนจนเส้นเลอะ และอย่าเก็บชุดตรวจในห้องน้ำที่ชื้นตลอดเวลา ความชื้นทำให้แถบเสื่อมก่อนวันหมดอายุ

อ่านผลแบบไหน แปลว่าอะไร

สิ่งที่เห็นภายในเวลาที่กำหนด	ความหมาย	ทำอะไรต่อ
เส้น C และ T ขึ้นทั้งคู่ แม้ T จะจาง	ผลบวก เจอ hCG	นัดฝากครรภ์ หรือตรวจซ้ำใน 2-3 วันถ้าอยากมั่นใจ
เส้น C ขึ้นเส้นเดียว	ผลลบในวันที่ตรวจ	ถ้าประจำเดือนยังไม่มา ตรวจซ้ำใน 2-3 วัน
เส้น C ไม่ขึ้น	ผลใช้ไม่ได้	ตรวจใหม่ด้วยชุดใหม่
เส้น T จางมากจนต้องเพ่ง	มักเป็นผลบวกที่ hCG ยังต่ำ	ตรวจซ้ำด้วยปัสสาวะแรกของเช้า ดู ชุดตรวจขึ้นสองขีดจาง

NHS ระบุว่าผลบวกแทบจะถูกต้องแน่นอน ส่วนผลลบเชื่อได้น้อยกว่า ความเข้มของเส้น T ไม่ได้บอกว่าท้องกี่สัปดาห์ และไม่ได้บอกว่าครรภ์แข็งแรงหรือไม่ เส้นจางในวันแรกกับเส้นเข้มในอีกสามวันต่อมาเป็นรูปแบบปกติของ hCG ที่กำลังเพิ่มขึ้น

ผลลบทั้งที่ท้อง และผลบวกทั้งที่ไม่ได้ท้องปกติ

สาเหตุที่ผลลบทั้งที่ท้อง

• ตรวจเร็วเกินไป เป็นเหตุที่พบบ่อยที่สุด
• ปัสสาวะเจือจาง เพราะดื่มน้ำมากก่อนตรวจ
• ไข่ตกช้ากว่ารอบปกติ ทำให้ที่คิดว่าประจำเดือนขาดแล้ว จริงๆ ยังไม่ถึงวัน
• ชุดตรวจหมดอายุหรือเก็บในที่ชื้น
• ไม่ได้ทำตามคู่มือ เช่น จุ่มสั้นเกินไป หรืออ่านผลเร็วเกินเวลา
• ยาบางชนิด ซึ่ง NHS ระบุว่ามีผลต่อการตรวจได้

สาเหตุที่ผลบวกแต่ไม่ได้เป็นการตั้งครรภ์ที่ดำเนินต่อ

• การตั้งครรภ์ที่สิ้นสุดตั้งแต่ระยะแรกมาก จนประจำเดือนมาช้ากว่าปกติไม่กี่วัน แต่ hCG ขึ้นแล้ว
• เพิ่งแท้งหรือเพิ่งคลอด ฮอร์โมนยังลดลงไม่หมด
• ได้รับยาฉีดที่มี hCG ระหว่างรักษาภาวะมีบุตรยาก
• อ่านผลเลยเวลา จนเห็นรอยแห้งเป็นเส้น

ถ้าตรวจซ้ำแล้วได้ผลสลับบวกลบ หรือเส้นจางลงเรื่อยๆ ทั้งที่ตรวจด้วยปัสสาวะเช้าเหมือนกัน ให้ไปโรงพยาบาลเพื่อตรวจเลือดวัดค่า hCG ซึ่งให้ผลเป็นตัวเลขและดูแนวโน้มได้

เห็นสองขีดแล้ว สัปดาห์แรกควรทำอะไร

1. คำนวณอายุครรภ์คร่าวๆ โดยนับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ตามวิธีใน วิธีนับอายุครรภ์ วันที่ตรวจพบส่วนใหญ่ตรงกับอายุครรภ์ราว 4-5 สัปดาห์
2. โทรนัดฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลหรือหน่วยบริการตามสิทธิ์ ไม่ต้องรอให้อัลตราซาวด์เห็นตัวอ่อนก่อน ขั้นตอนนัดแรกดูที่ ฝากครรภ์ครั้งแรก
3. เริ่มกินกรดโฟลิกทันทีถ้ายังไม่ได้กิน และหยุดบุหรี่กับแอลกอฮอล์
4. ถ้ากินยาประจำอยู่ ห้ามหยุดเอง ให้โทรถามแพทย์ที่สั่งยาว่าต้องปรับหรือไม่
5. จดวันที่ตรวจพบ และอาการที่มี ไว้เล่าให้แพทย์ฟังในนัดแรก

ผลลบ แต่ประจำเดือนยังไม่มา

NHS แนะนำว่าถ้าตรวจได้ผลลบแต่ยังคิดว่าท้อง ให้รอไม่กี่วันแล้วตรวจใหม่ และถ้าตรวจครั้งที่สองยังลบแต่ประจำเดือนยังไม่มา ให้ไปพบแพทย์

ลำดับที่ใช้ได้จริง

1. ตรวจซ้ำห่างจากครั้งแรก 2-3 วัน ใช้ปัสสาวะแรกของเช้า
2. ถ้ายังลบ และประจำเดือนเลยมาเกิน 1 สัปดาห์ ตรวจอีกครั้ง
3. ถ้ายังลบ และเลยมาเกิน 2 สัปดาห์ หรือมีอาการผิดปกติ ไปพบแพทย์

ประจำเดือนขาดโดยไม่ได้ท้องเกิดได้จากหลายเหตุ เช่น ความเครียดสูง น้ำหนักขึ้นหรือลงเร็ว ออกกำลังกายหนักขึ้นมาก ถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) ไทรอยด์ผิดปกติ ยาคุมกำเนิดบางชนิด และช่วงให้นมลูก แพทย์จะซักประวัติและตรวจเลือดเพื่อแยกสาเหตุ อาการที่คล้ายคนท้อง เช่น คัดเต้า เหนื่อย คลื่นไส้ ก็เกิดก่อนมีประจำเดือนได้เช่นกัน เทียบอาการได้ที่ อาการตั้งครรภ์ระยะแรก

เมื่อไรควรตรวจที่โรงพยาบาลแทน

ชุดตรวจที่บ้านเหมาะกับการคัดกรองครั้งแรกเพราะสะดวกและเป็นส่วนตัว แต่มีบางกรณีที่การตรวจเลือดที่โรงพยาบาลคุ้มกว่า

สถานการณ์	เหตุผลที่ควรตรวจที่โรงพยาบาล
เคยท้องนอกมดลูกหรือเคยผ่าตัดท่อนำไข่	ต้องยืนยันตำแหน่งการตั้งครรภ์เร็ว
กำลังรักษาภาวะมีบุตรยาก	ยา hCG ทำให้ชุดตรวจที่บ้านแปลผลยาก ต้องใช้ค่าตัวเลข
ผลที่บ้านสลับบวกลบ	ค่า hCG ในเลือดสองครั้งบอกแนวโน้มได้ชัดกว่า
มีเลือดออกหรือปวดท้องร่วมกับผลบวก	ต้องตรวจร่างกายและอัลตราซาวด์
ผลลบ แต่ประจำเดือนไม่มาเกิน 2 สัปดาห์	ต้องหาสาเหตุอื่นของประจำเดือนขาด

ถ้าไม่แน่ใจว่าการตรวจครรภ์และการฝากครรภ์ครั้งแรกเบิกได้หรือไม่ ให้ถามแผนกสิทธิ์ของโรงพยาบาลว่าใช้สิทธิ์บัตรทอง ประกันสังคม หรือสวัสดิการข้าราชการกับการตรวจครั้งนี้ได้อย่างไร หรือโทรสายด่วน สปสช. 1330 สำหรับผู้ใช้บัตรทอง

คำถามที่มักตามมาหลังตรวจ

ตรวจแล้วสองขีดชัด แต่ไม่มีอาการอะไรเลย เป็นไปได้ไหม เป็นไปได้มาก อาการของแต่ละคนต่างกัน และช่วง 4-6 สัปดาห์แรกหลายคนยังไม่รู้สึกอะไร การไม่แพ้ท้องไม่ได้แปลว่าครรภ์มีปัญหา

ตรวจตอนเช้าเส้นเข้ม ตอนเย็นเส้นจาง ผิดปกติไหม ไม่ผิดปกติ ความเข้มข้นของปัสสาวะเปลี่ยนตลอดวัน ถ้าจะเทียบความเข้มของเส้น ให้เทียบเฉพาะการตรวจตอนเช้ากับตอนเช้า ด้วยยี่ห้อเดียวกัน

ยาแก้ปวดหรือยาปฏิชีวนะทำให้ผลเพี้ยนไหม ยาที่ใช้กันทั่วไปส่วนใหญ่ไม่เกี่ยวกับ hCG ยาที่ต้องแจ้งแพทย์คือยาฉีดในกลุ่มรักษาภาวะมีบุตรยาก และถ้ากินยาอื่นอยู่แล้วสงสัย ให้ถามเภสัชกรที่ร้านยาตอนซื้อชุดตรวจได้เลย

ตรวจซ้ำทุกวันได้ไหม ได้ แต่ไม่ได้ช่วยอะไรมากหลังได้ผลบวกชัดแล้ว การตรวจทุกวันเพื่อดูเส้นเข้มขึ้นมักเพิ่มความกังวลมากกว่าให้ข้อมูล ถ้าอยากรู้ว่าครรภ์ดำเนินไปดีหรือไม่ การฝากครรภ์และอัลตราซาวด์ตอบได้ตรงกว่า

ตรวจตอนไหน แล้วทำอะไรต่อ

ถ้าประจำเดือนยังไม่ขาด รอให้ถึงวันที่ควรมาก่อนแล้วค่อยตรวจด้วยปัสสาวะแรกของเช้า ถ้าขาดแล้วและได้สองขีด นัดฝากครรภ์ในสัปดาห์นี้และเริ่มโฟลิก ถ้าได้ขีดเดียวแต่ประจำเดือนยังไม่มา ตรวจซ้ำใน 2-3 วัน ส่วนกรณีที่ไม่ต้องรอดูเลย คือผลบวกพร้อมปวดท้องน้อยข้างเดียวรุนแรง เลือดออก หรือหน้ามืด ให้ไปโรงพยาบาลทันทีค่ะ