วิธีกำจัดหมัดในบ้าน รักษาสัตว์ ดูดฝุ่น และรอให้ดักแด้ออกมาตาย

กำจัดหมัดในบ้านให้หมดต้องทำสามงานพร้อมกัน คือรักษาสัตว์เลี้ยงทุกตัวในบ้านด้วยยาที่สัตวแพทย์เลือกให้ ดูดฝุ่นพื้นและเฟอร์นิเจอร์ผ้าทุกวันหรือวันเว้นวันต่อเนื่องราว 2 สัปดาห์ และซักที่นอนสัตว์ด้วยน้ำร้อน ถ้าทำแค่อย่างใดอย่างหนึ่ง หมัดจะกลับมาภายในไม่กี่สัปดาห์

เหตุผลอยู่ที่วงจรชีวิตของมัน หมัดตัวเต็มวัยกินเลือดบนตัวสัตว์ แต่ไข่หล่นลงพื้น ตัวอ่อนคลานอยู่ในพรมและซอกโซฟา แล้วกลายเป็นดักแด้ที่ยาฉีดทำอะไรไม่ได้ บ้านที่อาบน้ำหมาทุกวันแต่ไม่แตะพรมเลยจึงเจอหมัดซ้ำไม่จบ

หมัดในบ้านอยู่ตรงไหนบ้าง ตามวงจรชีวิต

ตัวเลขจาก UC IPM ช่วยให้วางแผนเวลาได้ถูก

ระยะ	อยู่ที่ไหน	ใช้เวลา	ยาฉีดทั่วไปได้ผลไหม
ไข่	ร่วงจากตัวสัตว์ลงพื้น ที่นอน โซฟา ตัวเมียวางได้วันละ 20 ถึง 50 ฟอง	ฟักใน 2 ถึง 5 วัน	ไม่ค่อยได้
ตัวอ่อน	โคนขนพรม ซอกเบาะ ใต้เฟอร์นิเจอร์ ต้องการความชื้นอย่างน้อย 75%	8 ถึง 15 วัน ก่อนชักใยเข้าดักแด้	ได้ ถ้าสารลงถึงโคนพรม
ดักแด้	ในรังไหมที่ติดฝุ่น ตามพรมและซอก	รอได้นานถึง 12 เดือนถ้าอากาศเย็น	ไม่ได้
ตัวเต็มวัย	บนตัวสัตว์ กระโดดกัดคนได้	อยู่บนตัวสัตว์ราว 30 ถึง 40 วัน	ได้

UC IPM ระบุว่าที่อุณหภูมิห้องปกติ วงจรครบรอบได้ในราว 18 วัน และดักแด้จะออกมาเป็นตัวเมื่อได้รับความอุ่นและแรงสั่นสะเทือน เช่นคนเดินหรือเสียงเครื่องดูดฝุ่น บ้านที่ปิดไว้นานแล้วเปิดกลับเข้าไปอยู่ จึงอาจโดนหมัดรุมกัดขาในวันแรก

ความชื้นในบ้านเราช่วยตัวอ่อนหมัดอยู่แล้ว โดยเฉพาะหน้าฝน ห้องชั้นล่างที่อับชื้นและพรมที่แห้งยากเป็นที่ที่ควรจัดการก่อน ดูวิธีลดความชื้นในห้องได้ในลดความชื้นในบ้าน

เช็กให้แน่ใจว่าเป็นหมัด

ตุ่มคันที่ขาไม่ได้แปลว่าเป็นหมัดเสมอ ยุงและไรก็ทำได้ ก่อนลงแรงทั้งบ้าน ยืนยันก่อน

1. หวีขนสัตว์ด้วยหวีซี่ถี่ โดยเฉพาะโคนหางและท้อง ดูว่ามีตัวสีน้ำตาลเข้มแบนข้างกระโดดได้ไหม
2. เคาะเศษผงสีดำจากหวีลงบนกระดาษทิชชูเปียก ถ้าละลายเป็นคราบสีแดงน้ำตาล นั่นคือขี้หมัดที่มีเลือด
3. ใส่ถุงเท้าสีขาวยาวเดินบนพรมหรือมุมที่สัตว์ชอบนอนสัก 5 นาที แล้วดูว่ามีตัวเล็กๆ ติดมาไหม
4. ดูตุ่มคันบนตัวคน มักอยู่ที่ข้อเท้าและหน้าแข้ง เพราะหมัดกระโดดได้ไม่สูง

ถ้าตุ่มคันขึ้นบนตัวคนโดยไม่มีสัตว์เลี้ยงเลย และเป็นแนวเรียงตามแขนหรือหลังหลังตื่นนอน ให้นึกถึงตัวเรือดด้วย ดูวิธีแยกและจัดการได้ในวิธีกำจัดตัวเรือด

วันแรก รักษาสัตว์เลี้ยงทุกตัวพร้อมกัน

สัตว์ที่มีหมัดคือแหล่งผลิตไข่ ถ้าไม่หยุดที่ตัวสัตว์ ทำความสะอาดบ้านเท่าไหร่ก็ไม่ทัน

UC IPM สรุปกลุ่มยาสำหรับสัตว์ไว้ดังนี้ และย้ำให้ปรึกษาสัตวแพทย์เพื่อเลือกตัวที่เหมาะ

กลุ่มยา	ทำงานอย่างไร (ตาม UC IPM)	ข้อสังเกต
ยาหยดหลัง	ฆ่าหมัดตัวเต็มวัยภายในไม่กี่ชั่วโมง	ใช้ตามน้ำหนักสัตว์และชนิดสัตว์
ยากินฆ่าหมัดออกฤทธิ์เร็ว (เช่นไนเทนไพแรม)	ฆ่าเร็ว ฤทธิ์อยู่ราว 48 ชั่วโมง	ใช้ตอนหมัดเยอะ ต้องมีวิธีคุมระยะยาวต่อ
ยากินออกฤทธิ์นาน (เช่นสปิโนแซดในสุนัข)	ป้องกันในสุนัขได้ราว 60 วัน	บางตัวต้องมีใบสั่งสัตวแพทย์
ยายับยั้งการเจริญเติบโต (เช่นลูเฟนูรอน)	ไม่ฆ่าตัวเต็มวัย แต่หยุดการแพร่พันธุ์	ใช้คู่กับยาฆ่าตัวเต็มวัย
ปลอกคอผสมสาร IGR	กระทบไข่และตัวอ่อน	ดูตัวยาบนฉลาก

CDC แนะนำให้ป้องกันหมัดในสัตว์เลี้ยงต่อเนื่องตลอดปี ไม่ใช่เฉพาะตอนเห็นหมัด และให้ทำตามฉลากอย่างเคร่งครัด

สัตว์ทุกตัวในบ้านต้องได้รับการดูแลพร้อมกัน รวมถึงตัวที่ดูไม่คัน แมวที่เลียตัวบ่อยมักกินหมัดไปก่อนเราจะเห็น

วันที่ 1 ถึง 14 ดูดฝุ่นให้ถูกจุดและถูกความถี่

UC IPM ให้ดูดฝุ่นพื้น พรม เฟอร์นิเจอร์บุผ้า และร่องขอบผนังทุกวันหรือวันเว้นวัน และหลังเจอหมัดหนักให้ทำต่อเนื่อง 10 วันถึง 2 สัปดาห์ การดูดฝุ่นทำได้สามอย่างพร้อมกัน คือฆ่าตัวอ่อนในพรม ดูดตัวเต็มวัยออก และกระตุ้นให้ดักแด้ออกมาเป็นตัวเร็วขึ้น ซึ่งตัวที่ออกมาจะเจอยาหรือถูกดูดออกในรอบถัดไป

จุดที่ต้องดูดทุกรอบ

• บริเวณที่สัตว์นอนประจำ และรัศมีราว 1 ถึง 2 เมตรรอบๆ
• ใต้โซฟา ใต้เตียง และซอกระหว่างเบาะ ถอดเบาะออกดูดด้านล่าง
• ขอบบัวพื้นและรอยต่อพื้นกับผนัง ใช้หัวดูดซอก
• พรมเช็ดเท้าและพรมผืนเล็ก ถ้าซักได้ ซักดีกว่าดูด
• ในรถ ถ้าพาสัตว์ขึ้นรถบ่อย

ใช้เวลาราว 20 ถึง 30 นาทีต่อรอบในบ้านขนาดกลาง ดูดเสร็จให้ปิดถุงเครื่องดูดฝุ่นหรือเทกล่องเก็บฝุ่นทิ้งนอกบ้านทันที CDC แนะนำให้เทฝุ่นทิ้งด้านนอก ถ้ายังไม่มีเครื่องดูดฝุ่นที่แรงพอสำหรับพรม ดูเกณฑ์เลือกได้ในวิธีเลือกเครื่องดูดฝุ่น

ซักทุกอย่างที่ซักได้

• ที่นอนสัตว์ ผ้าห่มที่สัตว์ชอบนอน พรมผืนเล็ก ซักด้วยน้ำร้อนผสมผงซักฟอก UC IPM แนะนำอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
• ผ้าปูที่นอนคนที่สัตว์ขึ้นไปนอนด้วย ซักพร้อมกันในรอบแรก
• ของที่ซักไม่ได้ เช่นเบาะแข็ง ดูดฝุ่นทุกด้าน แล้วตากแดดจัดทั้งสองด้าน

ถ้าที่นอนสัตว์เก่ามากและมีคราบเลือดหมัดเต็ม การเปลี่ยนผืนใหม่ในวันแรกช่วยลดจำนวนไข่ได้ทันที แต่ต้องดูดฝุ่นรอบจุดวางด้วย ไม่อย่างนั้นผืนใหม่จะติดหมัดภายในไม่กี่วัน ดูวิธีซักผ้าปูให้สะอาดจริงในวิธีซักผ้าปูที่นอน

จะใช้สเปรย์ในบ้าน เลือกแบบไหน

ถ้ารักษาสัตว์และดูดฝุ่นแล้วยังเจอหมัดเยอะ จึงค่อยพิจารณาสารเคมีในบ้าน UC IPM ให้หลักไว้แบบนี้

1. เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีสาร IGR เช่นเมโทพรีนหรือไพริพรอกซีเฟน สเปรย์ที่ไม่มี IGR มักไม่ถึงตัวอ่อนที่โคนพรม
2. ฉีดเฉพาะจุด คือพรม บริเวณที่สัตว์นอน และเฟอร์นิเจอร์ที่ติดหมัด ไม่ต้องฉีดทั้งบ้าน
3. ระเบิดควันฆ่าแมลงกระจายสารไม่ทั่วถึง ไม่ได้ผลดีนักถ้าไม่มี IGR
4. หลังฉีดยังต้องดูดฝุ่นต่อ และ UC IPM แนะนำไม่ให้ฉีดซ้ำอย่างน้อยหลายสัปดาห์

ระหว่างฉีดให้สัตว์และเด็กออกจากห้อง เปิดหน้าต่าง และรอให้พื้นแห้งตามเวลาบนฉลากก่อนให้กลับเข้าห้อง ตู้ปลาและกรงนกต้องปิดหรือย้ายออก

ตารางสองสัปดาห์ ตัวอย่างสำหรับบ้านมีสุนัข 1 ตัว แมว 1 ตัว

ตัวอย่างสมมติ บ้านทาวน์เฮาส์สองชั้น สุนัขนอนห้องนั่งเล่น แมวนอนบนเตียงคน

วัน	งาน	เวลา
1	พาทั้งสองตัวไปหาสัตวแพทย์ ได้ยาแยกตามชนิดสัตว์	ครึ่งวัน
1	ซักที่นอนสัตว์ ผ้าปูเตียง พรมผืนเล็กด้วยน้ำร้อน	2 ชั่วโมง รวมรอเครื่อง
1	ดูดฝุ่นทั้งบ้านรอบใหญ่ รวมใต้โซฟาและใต้เตียง	45 นาที
2 ถึง 14	ดูดฝุ่นวันเว้นวัน เน้นห้องนั่งเล่นและห้องนอน	20 นาทีต่อรอบ
3 ถึง 14	หวีขนสัตว์ทุกวัน นับหมัดที่หวีได้	5 นาที
8	ซักที่นอนสัตว์รอบที่สอง	1 ชั่วโมง
15	ประเมิน ถ้าหวีไม่เจอหมัด 3 วันติด ลดเหลือดูดฝุ่นสัปดาห์ละ 2 ครั้ง

หมัดกัดคน ดูแลแผลยังไง

หมัดกัดคนได้แม้มันจะชอบสัตว์มากกว่า ตุ่มมักเป็นจุดแดงเล็กๆ คันมาก อยู่เป็นกลุ่มที่ข้อเท้า หน้าแข้ง และขอบถุงเท้า ล้างด้วยสบู่และน้ำ ประคบเย็นสัก 10 นาทีช่วยลดคัน และตัดเล็บสั้นเพื่อไม่ให้เกาจนเป็นแผล

ไปพบแพทย์เมื่อตุ่มบวมแดงลามกว้าง มีหนอง มีไข้ หรือมีอาการแพ้ เช่นผื่นขึ้นทั้งตัวหรือหายใจลำบาก เด็กเล็กที่เกาจนผิวถลอกหลายจุดก็ควรให้แพทย์ดู เพราะแผลติดเชื้อได้ง่ายในอากาศร้อนชื้น

ระหว่างที่บ้านยังกำจัดไม่หมด ใส่ถุงเท้ายาวในบ้าน และให้เด็กเล็กเล่นบนเตียงหรือพื้นที่ปูผ้าที่เพิ่งซัก แทนการคลานบนพรม

กันไม่ให้หมัดกลับมา

CDC แนะนำแนวทางป้องกันระยะยาวไว้ทั้งในตัวสัตว์ ในบ้าน และในสนาม

• ให้ยาป้องกันหมัดตามรอบตลอดปีตามที่สัตวแพทย์กำหนด
• อาบน้ำ แปรงขน และตรวจหมัดเป็นประจำ
• ลดการคลุกคลีกับสัตว์จรและสัตว์ป่า เช่นแมวจรที่เข้ามากินอาหารหน้าบ้าน
• ตัดหญ้าสนามให้สั้น เพราะดินที่โดนแดดไม่เหมาะกับหมัด และไม่รดน้ำแฉะเกินไป
• เก็บอาหารในภาชนะปิด ปิดช่องทางที่หนูและสัตว์ป่าเข้าใต้บ้าน เพราะสัตว์เหล่านี้พาหมัดมาได้ ถ้าเจอร่องรอยหนู ดูวิธีกำจัดหนูในบ้าน

ทำกับไม่ทำ

ทำ	ไม่ทำ
รักษาสัตว์ทุกตัวพร้อมกันด้วยยาที่สัตวแพทย์เลือก	ใช้ยาหมัดสุนัขกับแมว
ดูดฝุ่นวันเว้นวันต่อเนื่อง 2 สัปดาห์	ดูดครั้งเดียวแล้วรอดูผล
ซักที่นอนสัตว์น้ำร้อนสัปดาห์ละครั้ง	ปล่อยที่นอนสัตว์ไว้เดือนละครั้ง
ใช้สเปรย์ที่มี IGR เฉพาะจุด	จุดระเบิดควันทั้งบ้านแล้วหวังว่าจบ
รอ 2 สัปดาห์ให้ดักแด้ออกมาตาย	ฉีดยาซ้ำทุกวันเพราะยังเห็นหมัด