วิธีกำจัดตะขาบ ลดความชื้น ปิดทางเข้า และรับมือเมื่อโดนกัด

ตะขาบเข้าบ้านเพราะสองอย่าง คือความชื้นกับแมลงตัวเล็กที่เป็นอาหาร UC IPM ระบุว่าตะขาบอาศัยในที่ชื้นและมืด ออกล่าตอนกลางคืน และกินแมลงอื่นเป็นอาหาร วิธีกำจัดตะขาบที่ได้ผลระยะยาวจึงอยู่ที่การทำให้บ้านแห้งขึ้น ปิดทางเข้า และลดแมลงอื่นในบ้าน

UC IPM ระบุว่าการใช้ยาฆ่าแมลงกับตะขาบแทบไม่จำเป็น เพราะตะขาบที่เข้ามาในบ้านส่วนใหญ่เดินหลงมาจากนอกบ้าน และจะตายเองถ้าในบ้านแห้งพอ เราจึงจัดลำดับงานตามนี้ จับตัวที่เจออย่างปลอดภัย ลดความชื้น ปิดทาง และจัดรอบบ้าน

รู้จักตะขาบให้พอ

ตะขาบเป็นสัตว์ขาปล้อง ลำตัวยาวแบนเป็นปล้อง UC IPM ระบุว่าแต่ละปล้องมีขาหนึ่งคู่ ซึ่งต่างจากกิ้งกือที่มีสองคู่ต่อปล้อง และตะขาบส่วนใหญ่มีขาราว 30 ขา ไม่ได้มีร้อยขาอย่างที่ชื่อภาษาอังกฤษบอก

ลักษณะ	ตะขาบ	กิ้งกือ
ลำตัว	แบน	กลม
ขาต่อปล้อง	1 คู่	2 คู่
การเคลื่อนที่	วิ่งเร็ว	เดินช้า ขดตัวเมื่อถูกจับ
อาหาร	แมลงและสัตว์ตัวเล็ก	ซากพืชที่เน่าเปื่อย
กัดคนไหม	กัดได้เมื่อถูกจับหรือทับ	ไม่กัด

UC IPM ระบุว่าตะขาบกัดเมื่อถูกรบกวน ตะขาบตัวใหญ่กัดแล้วปวด บวม และชาได้ ส่วนตะขาบบ้านขายาว (house centipede) กินแมลงวันและแมลงสาบเป็นอาหาร

เจอตะขาบตอนนี้ ทำอะไร

ตะขาบวิ่งเร็วและมุดซอกได้เก่ง ตั้งสติก่อน อย่าใช้มือเปล่าเด็ดขาด

1. กันเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากห้อง
2. ใส่รองเท้าหุ้มส้น และสวมถุงมือหนาถ้ามี
3. ใช้ภาชนะพลาสติกหรือโหลแก้วปากกว้างครอบตัวตะขาบ แล้วสอดแผ่นพลาสติกหรือกระดาษแข็งเข้าใต้ปากภาชนะ
4. ยกไปปล่อยนอกบ้านไกลจากตัวบ้าน หรือถ้าต้องการกำจัด ใช้คีมคีบยาวจับลงถุงแล้วมัดปาก
5. หลังจัดการ ส่องดูว่ามันเข้ามาทางไหน เช่นรูระบายน้ำ ช่องใต้ประตู หรือรอยแตกพื้น

ลดความชื้น ตัวการที่ทำให้ตะขาบอยู่ได้

UC IPM แนะนำให้ทำให้จุดที่ชื้นในบ้านแห้งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นห้องใต้ดิน ตู้เสื้อผ้า หรือห้องน้ำ ซึ่งในบ้านเรามักหมายถึงห้องน้ำ ใต้ซิงก์ ห้องเก็บของชั้นล่าง และใต้ถุนบ้าน

จุด	สาเหตุที่ชื้น	วิธีแก้
ห้องน้ำ	พื้นเปียกตลอดวัน ไม่มีช่องระบาย	เปิดพัดลมดูดอากาศหลังอาบน้ำ ใช้ยางรีดน้ำพื้น
ใต้ซิงก์	ท่อน้ำทิ้งรั่วซึม	ซ่อมรอยรั่ว ทิ้งของที่เปียกอับ
ห้องเก็บของชั้นล่าง	ปิดทึบ ไม่มีลม	เปิดประตูระบายอากาศ ใช้เครื่องลดความชื้น
ใต้ถุนบ้าน	น้ำขังหลังฝนตก	ปรับทางระบายน้ำ ไม่ให้น้ำย้อนเข้าใต้บ้าน
กระถางในบ้าน	จานรองมีน้ำขัง	เททิ้งจานรองหลังรดน้ำ

วิธีลดความชื้นในบ้านแบบทีละห้องดูได้ในวิธีลดความชื้นในบ้าน และช่วงหน้าฝนที่ตะขาบเข้าบ้านบ่อยขึ้น ดูการเตรียมบ้านเพิ่มในเตรียมบ้านรับหน้าฝน

ห้องน้ำและท่อระบายน้ำ

ตะขาบหลายตัวที่เจอในห้องน้ำขึ้นมาทางรูระบายน้ำที่พื้น ใช้ฝาปิดท่อแบบตะแกรงตาถี่หรือแบบกดปิดได้ ปิดไว้ตอนกลางคืนที่ไม่ใช้ห้องน้ำ ท่อที่มีคราบสะสมและกลิ่นยังดึงแมลงหวี่และแมลงสาบ ซึ่งเป็นอาหารของตะขาบอีกที ล้างท่อให้สะอาดตามวิธีในวิธีแก้ท่อระบายน้ำเหม็น

ปิดทางเข้า

ตะขาบตัวแบนมุดผ่านช่องเล็กได้ เดินดูจุดต่อไปนี้รอบบ้านหนึ่งรอบ

• ช่องใต้ประตูที่ติดกับสวนหรือลานจอดรถ ติดยางกันแมลงให้แนบพื้น
• รอยแตกตามพื้นและผนังชั้นล่าง อุดด้วยซิลิโคนหรือปูนซ่อม
• ช่องรอบท่อน้ำและสายแอร์ที่ทะลุผนัง อุดให้มิด
• หน้าต่างชั้นล่างที่มุ้งลวดขาด
• ประตูห้องน้ำที่เปิดออกสู่ภายนอก

ถ้ากำลังอุดรอยแตกเพื่อกันหนูหรือแมลงสาบอยู่แล้ว ทำพร้อมกันได้ในรอบเดียว

จัดรอบบ้าน ไม่ให้เป็นที่หลบ

UC IPM แนะนำให้เก็บเศษซากที่ตะขาบใช้หลบรอบบ้าน เช่นกองไม้ กองอิฐ ใบไม้ทับถม และกระถางที่วางบนดิน

1. เก็บกองไม้ กองอิฐ และกระเบื้องเหลือใช้ให้ห่างจากผนังบ้าน ยกขึ้นจากพื้นถ้าทำได้
2. กวาดใบไม้ที่ทับถมชิดผนังออก
3. ย้ายกระถางต้นไม้ขึ้นชั้นวาง ไม่วางบนดินชิดบ้าน
4. ตัดหญ้าชิดผนังให้สั้น ลดความชื้นที่ดินบริเวณนั้น
5. สวมถุงมือหนาและรองเท้าบูททุกครั้งที่ยกกองไม้หรือของที่วางบนดินนาน

เวลายกกระถาง แผ่นไม้ หรือกองอิฐที่วางนาน ให้ใช้ไม้หรือคีมยาวงัดขึ้นก่อนเอามือจับ ตะขาบที่หลบอยู่ข้างใต้จะได้วิ่งออกไปโดยไม่ไต่ขึ้นมือ

ลดแมลงที่เป็นอาหาร

UC IPM ระบุว่าการลดแมลงอื่นที่เป็นเหยื่อช่วยลดตะขาบได้ด้วย ตะขาบบ้านกินแมลงวันและแมลงสาบ บ้านที่มีแมลงสาบเยอะจึงมักเจอตะขาบบ่อย จัดการแมลงสาบไปพร้อมกัน ดูวิธีได้ในวิธีกำจัดแมลงสาบในครัว

ตัวอย่างสมมติ บ้านหนึ่งเจอตะขาบในห้องน้ำชั้นล่างทุกสัปดาห์ช่วงหน้าฝน ไล่ดูแล้วพบว่ารูระบายน้ำพื้นไม่มีฝาปิด ท่อใต้อ่างรั่วซึม และนอกหน้าต่างห้องน้ำมีกองอิฐชิดผนัง กรณีแบบนี้ การปิดฝาท่อ ซ่อมรอยรั่ว และย้ายกองอิฐ ตรงกับสาเหตุทั้งหมด ซึ่งได้ผลกว่าการฉีดยาไว้รอบห้องน้ำ

ถ้าโดนตะขาบกัด

MedlinePlus แนะนำขั้นตอนพื้นฐานไว้ดังนี้

1. ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาด อย่าใช้แอลกอฮอล์
2. ประคบเย็นด้วยน้ำแข็งห่อผ้า ครั้งละ 10 นาที แล้วพัก 10 นาที ทำซ้ำได้
3. ถอดแหวนหรือกำไลบริเวณที่โดนกัดออกก่อนบวม
4. นั่งพัก อย่าแกะหรือเกาแผล

อาการ	ทำอะไร
ปวด บวม แดง เฉพาะที่	ปฐมพยาบาลตามขั้นตอน MedlinePlus ระบุว่าอาการมักดีขึ้นภายใน 48 ชั่วโมง
บวมไม่ยุบหลายวัน	MedlinePlus ระบุว่าบวมอาจอยู่ได้นานถึง 3 สัปดาห์ ถ้าแผลแดงร้อนลามหรือมีหนอง พบแพทย์
หายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นทั้งตัว เวียนหัว	ไปห้องฉุกเฉินทันที หรือโทร 1669
ไม่แน่ใจว่าควรทำอย่างไร	โทรศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี 1367 ตลอด 24 ชั่วโมง

เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และคนที่เคยแพ้แมลงกัดต่อย ควรเฝ้าดูอาการใกล้ชิดในชั่วโมงแรก

เดินตรวจบ้านหนึ่งรอบ หาว่าตะขาบเข้าทางไหน

การเดาว่าตะขาบมาจากไหนมักพลาด วิธีที่เชื่อถือได้กว่าคือเดินตรวจตามลำดับ และจดสิ่งที่พบลงในกระดาษหรือโน้ตในโทรศัพท์ เพราะรอบหน้าจะได้เทียบได้ว่าปัญหาลดลงหรือไม่

1. ตรวจตอนกลางคืนด้วยไฟฉาย ตะขาบออกหากินกลางคืน จึงเห็นตัวชัดกว่ากลางวัน ส่องตามมุมห้องน้ำ ใต้ซิงก์ หลังตู้ และตามแนวผนังชั้นล่าง
2. ตรวจตอนกลางวันในที่ชื้นและมืด เช่น ใต้กระถาง ใต้แผ่นไม้ และหลังกองของในห้องเก็บของ ที่เหล่านี้เป็นที่หลบของตะขาบเวลากลางวัน
3. ลองใช้แผ่นกาวดักแมลงวางตามมุมห้องที่สงสัย แผ่นกาวไม่ได้ฆ่าตะขาบทุกตัว แต่บอกได้ว่าจุดไหนมีตะขาบหรือแมลงสาบเดินผ่านบ่อย ซึ่งช่วยเลือกจุดที่ต้องอุดหรือเก็บกวาดก่อน
4. ตรวจภายนอกบ้านในแนวเดียวกัน มองหากองวัสดุ ใบไม้ และดินชื้นที่ติดผนัง รวมถึงรางน้ำที่อุดตันและน้ำขังตามพื้น
5. จดจำนวนตัวที่เจอต่อสัปดาห์ ถ้าจำนวนลดลงหลังจัดการ 3 ถึง 4 สัปดาห์ แสดงว่าทางที่เลือกใช้ได้ผล ถ้าไม่ลดให้กลับไปดูว่ามีทางเข้าหรือจุดชื้นที่ยังหลุดอยู่

ผลที่ได้จากการตรวจแบบนี้มักเป็นหลายจุดเล็กๆ ที่รวมกัน เช่น ท่อหนึ่งจุด ช่องใต้ประตูหนึ่งจุด และกองไม้หนึ่งกอง การแก้ทีละจุดตามลำดับความง่ายช่วยให้ทำเสร็จได้จริง ไม่ต้องรอแก้ทั้งบ้านในวันเดียว

ตะขาบกับกิ้งกือ แยกให้ถูกก่อนลงมือ

หลายครั้งสิ่งที่คนเข้าใจว่าเป็นตะขาบคือกิ้งกือ ซึ่งไม่กัดและไม่ต้องจัดการแบบเดียวกัน ถ้าดูตามตารางข้างต้น ตัวแบนวิ่งเร็วคือตะขาบ ตัวกลมเดินช้าและขดตัวคือกิ้งกือ

เมื่อพบกิ้งกือจำนวนมากในบ้านหลังฝนตก มักเป็นเพราะดินรอบบ้านชื้นจัดและมีซากพืชเน่าเปื่อยให้กิน การเก็บใบไม้ที่ทับถมและลดความชื้นรอบผนังใช้ได้เหมือนกัน แต่ไม่ต้องกังวลเรื่องการถูกกัด การเก็บกิ้งกือใช้ไม้กวาดกับที่ตักผงได้เลย ส่วนตะขาบควรใช้ภาชนะครอบหรือคีมคีบตามวิธีข้างต้น

เมื่อมีเด็กเล็กหรือสัตว์เลี้ยงในบ้าน

บ้านที่มีเด็กเล็กต้องระวังมากกว่าปกติ เพราะเด็กอยากรู้อยากเห็นและอาจหยิบสัตว์ที่เคลื่อนไหวขึ้นมาเล่น สิ่งที่ทำได้จริงมีดังนี้

• สอนเด็กให้บอกผู้ใหญ่ทุกครั้งที่เจอตัวที่ไม่รู้จัก ไม่ใช้มือจับเอง
• ตรวจรองเท้าและเสื้อผ้าที่วางบนพื้นห้องน้ำหรือระเบียงก่อนใส่ โดยเฉพาะในหน้าฝน เพราะตะขาบอาจหลบอยู่ข้างใน
• ตรวจเตียงเด็กและที่นอนไม่ให้ชิดผนังที่มีรอยแตกหรือชิดพื้นเปียก
• ใช้ที่นอนสัตว์เลี้ยงและชามอาหารที่ยกจากพื้นถ้าเป็นไปได้ และเก็บอาหารสัตว์ในภาชนะปิด เพราะอาหารตกค้างดึงแมลงที่เป็นเหยื่อของตะขาบ
• ถ้าสัตว์เลี้ยงถูกกัด ให้พาไปหาสัตวแพทย์ อย่าให้ยาของคนกับสัตว์เอง

การใช้สารเคมีฉีดพ่นรอบบ้านที่มีเด็กและสัตว์เลี้ยงยิ่งต้องตัดสินใจอย่างระวัง เมื่อไม่จำเป็น ไม่ควรใช้ และถ้าอ่านฉลากแล้วไม่แน่ใจ ควรให้ผู้ให้บริการกำจัดแมลงที่ได้รับการรับรองเป็นผู้ประเมินแทนการฉีดเอง

แผนสี่สัปดาห์สำหรับบ้านที่เจอตะขาบบ่อย

ถ้าอยากได้ลำดับที่ทำตามได้โดยไม่ต้องตัดสินใจเอง ลองแบ่งงานเป็นสัปดาห์ตามนี้ แผนนี้เป็นคำแนะนำในการจัดลำดับงาน ไม่ใช่ตารางที่แหล่งข้อมูลใดกำหนด

สัปดาห์	งานหลัก	สิ่งที่ได้
1	เดินตรวจกลางคืนและกลางวัน จดจุดที่เจอตัวและจุดชื้น ปิดฝารูระบายน้ำ	รู้ว่าตะขาบเข้าทางไหน
2	ซ่อมท่อรั่ว อุดช่องใต้ประตูและรอยแตก ซ่อมมุ้งลวด	ปิดทางเข้าหลัก
3	ย้ายกองไม้ กองอิฐ เก็บใบไม้ ยกกระถางขึ้นชั้น ตัดหญ้าชิดผนัง	ลดที่หลบนอกบ้าน
4	จัดการแมลงสาบและแมลงหวี่ ล้างท่อ เทียบจำนวนตัวที่เจอกับสัปดาห์แรก	ตัดแหล่งอาหาร และประเมินผล

บ้านที่ทำครบแล้วยังเจอตัวอยู่ ให้กลับไปดูข้อมูลที่จดไว้ว่าเจอตัวที่จุดเดิมหรือไม่ ถ้ายังเป็นจุดเดิม แสดงว่ามีทางเข้าที่ยังอุดไม่มิดหรือจุดชื้นที่ยังไม่แก้ ถ้าเจอกระจายหลายจุด อาจเป็นเพราะสภาพแวดล้อมรอบบ้านทั้งหลังมีความชื้นสูง เช่นบ้านที่อยู่ใกล้แหล่งน้ำ สวน หรือที่ดินว่างรกร้าง ซึ่งตะขาบจะเข้ามาเป็นระยะแม้จัดการบ้านดีแล้ว กรณีนี้ให้คาดหวังว่าจะเจอบ้างเป็นครั้งคราว และเตรียมวิธีจับที่ปลอดภัยไว้

เมื่อไรควรเรียกผู้ให้บริการกำจัดแมลง

บ้านส่วนใหญ่จัดการเองได้ด้วยวิธีข้างต้น แต่มีบางกรณีที่ควรปรึกษามืออาชีพ

• เจอตะขาบจำนวนมากต่อเนื่องหลายสัปดาห์แม้แก้ความชื้นและปิดทางเข้าแล้ว
• เจอตะขาบตัวใหญ่ในห้องนอนหรือห้องเด็กซ้ำๆ
• ต้นเหตุอยู่ใต้พื้นหรือในผนังที่เจ้าของบ้านเข้าไปแก้เองไม่ได้
• มีปัญหาแมลงสาบรุนแรงควบคู่ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารของตะขาบ

ก่อนเรียก ให้เตรียมข้อมูลที่จดไว้ เช่นจุดที่เจอ เวลาที่เจอ และสิ่งที่ทำไปแล้ว จะช่วยให้ผู้ให้บริการประเมินต้นเหตุได้ตรงและไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ ควรถามด้วยว่าจะใช้วิธีอะไรบ้างและจะมีการแก้ที่ความชื้นหรือทางเข้าร่วมด้วยหรือไม่ เพราะงานที่ฉีดอย่างเดียวโดยไม่แก้ต้นเหตุมักเจอตัวใหม่กลับมา

กันตะขาบไม่ให้ไปถึงที่นอนและรองเท้า

ตะขาบออกล่าตอนกลางคืนตามที่ UC IPM อธิบาย และชอบมุดเข้าที่มืดแคบ ผลคือคนมักโดนกัดตอนกลางคืนหรือตอนเช้าที่สวมรองเท้าโดยไม่ได้ดู สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงได้มีดังนี้

• ขยับเตียงให้ห่างผนังเล็กน้อย และไม่ปล่อยผ้าห่มหรือผ้าปูห้อยลงแตะพื้น
• ไม่วางที่นอนบนพื้นโดยตรงในห้องชั้นล่างที่เคยเจอตะขาบ
• เก็บรองเท้าบนชั้นวางหรือในตู้ปิด ไม่กองไว้หน้าประตู
• เคาะรองเท้าและเขย่าเสื้อผ้าที่วางทิ้งไว้บนพื้นก่อนใส่
• เปิดไฟก่อนเดินเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน
• เก็บผ้าเช็ดตัวและเสื้อผ้าเปียกออกจากพื้นห้องน้ำ

ช่วงไหนตะขาบเข้าบ้านบ่อย

หลายบ้านเจอตะขาบมากขึ้นหลังฝนตกหนัก ซึ่งเข้ากับสิ่งที่ UC IPM อธิบายว่าตะขาบอาศัยในที่ชื้น เมื่อดินรอบบ้านชุ่มน้ำหรือมีน้ำท่วมขัง ตะขาบที่อยู่ใต้กองไม้หรือใต้ดินก็ต้องย้ายหาที่ใหม่ และบ้านที่มีช่องเปิดชั้นล่างก็เป็นทางเลือกหนึ่ง

ช่วงต้นหน้าฝนจึงเป็นเวลาที่ดีที่สุดในการเดินรอบบ้านตรวจช่องใต้ประตู ฝาท่อ และกองของชิดผนัง ทำก่อนฝนชุกดีกว่าไปไล่แก้ทีหลัง

ยาฆ่าแมลงใช้เมื่อไร

UC IPM ระบุว่าการใช้ยาฆ่าแมลงกับตะขาบแทบไม่มีความจำเป็น เพราะตะขาบที่เข้ามาในบ้านมักตายเองเมื่อเจอที่แห้ง และการฉีดยาไม่ได้แก้ความชื้นที่ดึงมันเข้ามา ถ้ายังเลือกใช้ ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุว่าใช้กับตะขาบหรือแมลงคลาน ฉีดเฉพาะแนวรอบนอกตัวบ้านตามที่ฉลากกำหนด ไม่ฉีดในห้องนอน บนพื้นที่เด็กเล่น หรือใกล้ชามอาหารสัตว์

เช็กลิสต์บ้านแห้ง ตะขาบน้อย

ทำ	ไม่ควรทำ
เปิดพัดลมดูดอากาศหลังอาบน้ำ เช็ดพื้นให้แห้ง	ปล่อยพื้นห้องน้ำเปียกทั้งคืน
ปิดฝารูระบายน้ำตอนกลางคืน	เปิดรูท่อทิ้งไว้โดยไม่มีตะแกรง
ซ่อมท่อรั่วใต้ซิงก์	เก็บของเปียกอับใต้ซิงก์
ย้ายกองไม้ กองอิฐ ห่างผนัง	วางกระถางบนดินชิดบ้าน
ใช้โหลครอบหรือคีมคีบเมื่อเจอตัว	จับด้วยมือเปล่า
ล้างแผลด้วยสบู่ ประคบเย็น	ราดแอลกอฮอล์บนแผลตะขาบกัด