ตะไคร้หอมไล่ยุงได้จริงไหม ผลวิจัยว่าอย่างไร และใช้แบบไหนคุ้ม

ตะไคร้หอมไล่ยุงได้จริง แต่ได้น้อยและได้สั้น งานวิจัยที่วัดเป็นตัวเลขพบว่าเทียนตะไคร้หอมในห้องลดยุงได้ราว 14% และยาทาจากพืชส่วนใหญ่กันยุงได้ไม่ถึง 20 นาที ใช้เป็นตัวช่วยตอนนั่งเล่นสั้นๆ ได้ แต่ถ้าต้องกันยุงจริงจัง โดยเฉพาะช่วงไข้เลือดออก ต้องใช้ยาทาที่มีตัวยาผ่านการประเมินและมุ้ง

ที่หลายบ้านรู้สึกว่ามันได้ผล เพราะกลิ่นตะไคร้หอมช่วยตอนเพิ่งทาหรือเพิ่งจุด ช่วงนั้นยุงลดลงจริง ปัญหาคือฤทธิ์หมดเร็วกว่าที่คนคิด แล้วยุงก็กลับมากัดตอนที่เราเลิกระวังไปแล้ว

ตัวเลขจากงานวิจัย ตะไคร้หอมแต่ละรูปแบบได้ผลแค่ไหน

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Journal of Vector Ecology ปี 2009 ทดสอบเทียนและเครื่องกระจายกลิ่นที่ขายในท้องตลาด เทียนมีสารออกฤทธิ์ 5% ส่วนเครื่องกระจายกลิ่นใช้สารเข้มข้น 100% ปริมาณ 20 กรัม แล้ววัดว่ายุงที่มาหาคนลดลงกี่เปอร์เซ็นต์

รูปแบบ	สถานที่	ไล่ยุงได้
เทียนตะไคร้หอม	ในห้อง	14%
เครื่องกระจายกลิ่นตะไคร้หอม	ในห้อง	68%
เครื่องกระจายกลิ่นตะไคร้หอม วางห่าง 6 เมตร	กลางแจ้ง	22%
เทียนเจอราเนียล	ในห้อง	50%
เครื่องกระจายกลิ่นเจอราเนียล	ในห้อง	97%
เครื่องกระจายกลิ่นเจอราเนียล วางห่าง 6 เมตร	กลางแจ้ง	75%

ข้อสรุปของผู้วิจัยคือเจอราเนียลไล่ยุงได้ดีกว่าตะไคร้หอมชัดเจนทั้งในห้องและกลางแจ้ง และการปล่อยกลิ่นต่อเนื่องจากเครื่องกระจายกลิ่นได้ผลกว่าเทียน งานเดียวกันยังพบว่าเมื่อเลื่อนเครื่องกระจายกลิ่นมาใกล้ขึ้นเป็น 3 เมตร จำนวนยุงลดลงอีก แปลว่าระยะห่างจากตัวคนมีผลมาก

ยาทาจากพืชกันยุงได้กี่นาที

งานวิจัยใน New England Journal of Medicine ปี 2002 ให้อาสาสมัคร 15 คนทดสอบยาทากันยุงหลายสูตรในห้องควบคุม ผลที่สรุปไว้ในบทคัดย่อ

• DEET 23.8% กันยุงได้สมบูรณ์เฉลี่ย 301.5 นาที
• สูตรน้ำมันถั่วเหลือง เฉลี่ย 94.6 นาที
• IR3535 สูตรที่ทดสอบ เฉลี่ย 22.9 นาที
• ยาทาจากพืชตัวอื่นที่ทดสอบ เฉลี่ยไม่ถึง 20 นาที
• สายรัดข้อมือกันยุง ไม่ได้ผลเลย

ตัวเลข 20 นาทีหมายความว่าถ้าทาตอนหกโมงเย็นแล้วนั่งกินข้าวนอกบ้าน ก่อนหกโมงครึ่งก็เริ่มโดนกัดได้แล้ว คนส่วนใหญ่ไม่ได้ทาซ้ำทุก 20 นาที

ทำไมฤทธิ์ตะไคร้หอมหมดเร็ว

น้ำมันตะไคร้หอมเป็นน้ำมันหอมระเหย กลิ่นที่ไล่ยุงคือส่วนที่ระเหยขึ้นไปในอากาศรอบตัว พอระเหยหมด ผิวก็ไม่เหลืออะไรกันยุง เหงื่อและลมยิ่งทำให้หมดเร็ว

ตรงข้ามกับตัวยาอย่าง DEET หรือพิคาริดิน ที่ออกแบบให้ค้างบนผิวได้นานหลายชั่วโมง ความต่างนี้อธิบายได้ว่าทำไมเครื่องกระจายกลิ่นที่ปล่อยกลิ่นตลอดเวลาจึงได้ผลกว่าเทียน และทำไมยาทาจากพืชต้องทาซ้ำบ่อยกว่ามาก

ฉลากบอกอะไร EPA และ CDC ว่าอย่างไร

ในสหรัฐฯ EPA จัดน้ำมันตะไคร้หอมเป็นสารกลุ่มความเสี่ยงต่ำที่ได้รับยกเว้นการขึ้นทะเบียน เพราะประเมินแล้วว่าความเสี่ยงต่อสุขภาพต่ำที่ความเข้มข้นที่ใช้ แต่ EPA เขียนไว้ชัดว่าผลิตภัณฑ์จากสารกลุ่มนี้ยังไม่ได้ถูกประเมินว่าได้ผลแค่ไหน

CDC แนะนำให้เลือกยาทากันยุงที่ขึ้นทะเบียนกับ EPA ซึ่งผ่านการประเมินประสิทธิภาพแล้ว ตัวยาที่อยู่ในรายการของ CDC ได้แก่

ตัวยาที่ CDC แนะนำ	ที่มา	หมายเหตุ
DEET	สารสังเคราะห์	มีหลายความเข้มข้น
พิคาริดิน (อิคาริดิน)	สารสังเคราะห์	กลิ่นน้อย ไม่เหนียว
IR3535	สารสังเคราะห์
น้ำมันยูคาลิปตัสเลมอน (OLE)	จากพืช	CDC ห้ามใช้กับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี
PMD	จากพืช	CDC ห้ามใช้กับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี
2-อันเดคาโนน	จากพืช

น้ำมันตะไคร้หอมไม่อยู่ในรายการนี้ ถ้าอยากได้ยาทาที่มาจากพืชแต่ได้ผลจริงจัง ตัวที่มีข้อมูลรองรับคือ OLE หรือ PMD สำหรับผู้ใหญ่และเด็กโต ดูวิธีเลือกยาทาตามอายุและสุขภาพของคนในบ้านต่อได้ในยากันยุง ชนิดไหนปลอดภัย

ผลิตภัณฑ์ตะไคร้หอมในตลาด แบบไหนมีข้อมูลรองรับ

ของที่มีคำว่าตะไคร้หอมบนกล่องมีหลายรูปแบบ แต่ละแบบมีข้อมูลรองรับไม่เท่ากัน

รูปแบบ	ข้อมูลที่มี	คำแนะนำ
โลชั่นหรือสเปรย์ทาผิว	ยาทาจากพืชส่วนใหญ่ในงาน NEJM กันได้เฉลี่ยไม่ถึง 20 นาที	ใช้ช่วงสั้น ทาซ้ำบ่อย
เทียน	ในห้องไล่ได้ 14% ในงานปี 2009	ช่วยเรื่องกลิ่นมากกว่ากันยุง
เครื่องกระจายกลิ่นแบบปล่อยต่อเนื่อง	ในห้องไล่ได้ 68% กลางแจ้งที่ 6 เมตรได้ 22%	ดีที่สุดในกลุ่มตะไคร้หอม วางใกล้ตัว
สายรัดข้อมือหรือกำไลกันยุง	งาน NEJM พบว่าไม่ได้ผลเลย	ไม่แนะนำ
สติกเกอร์แปะเสื้อ	ไม่พบข้อมูลจากแหล่งที่เราใช้อ้างอิง	ไม่ควรใช้เป็นตัวหลักกับเด็ก
ยาจุดแบบขดผสมตะไคร้หอม	ส่วนใหญ่มีตัวยาฆ่าแมลงอื่นผสมอยู่ ดูชื่อตัวยาบนฉลาก	ใช้ในที่อากาศถ่ายเท ห่างมุ้งและผ้า

อ่านฉลากให้รู้ว่าซื้ออะไร

สิ่งที่ควรมองหาบนกล่องคือชื่อสารออกฤทธิ์และเปอร์เซ็นต์ ถ้าเขียนแค่ว่า "สารสกัดจากธรรมชาติ" โดยไม่บอกว่าเป็นสารอะไรกี่เปอร์เซ็นต์ เราไม่มีทางเทียบกับข้อมูลในงานวิจัยได้ ผลิตภัณฑ์บางตัวที่ขายในชื่อตะไคร้หอมผสม DEET หรือพิคาริดินไว้ด้วย ฤทธิ์ที่ได้จึงมาจากตัวยาสังเคราะห์เป็นหลัก ซึ่งไม่ใช่เรื่องเสียหาย แค่ต้องรู้ว่ากำลังใช้อะไร และต้องทำตามข้อจำกัดอายุของตัวยานั้น

ในสหรัฐฯ EPA ให้ดูเลขทะเบียน EPA บนฉลาก ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีเลขนี้ยังไม่ผ่านการประเมิน ในบ้านเรา ให้มองหาเลขทะเบียนและชื่อผู้ผลิตที่ติดต่อได้บนฉลาก ถ้าไม่แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์ไหนเหมาะกับเด็กหรือคนตั้งครรภ์ ถามเภสัชกรที่ร้านยาพร้อมยื่นกล่องให้ดูตัวยา

ผสมสเปรย์ตะไคร้หอมเองได้ไหม

สูตรผสมน้ำมันตะไคร้หอมกับแอลกอฮอล์หรือน้ำในขวดสเปรย์แชร์กันเยอะ ปัญหามีสามข้อ ข้อแรก ไม่มีใครรู้ความเข้มข้นที่แท้จริง เพราะน้ำมันกับน้ำไม่ผสมกัน เขย่าแล้วแยกชั้น พ่นออกมาบางครั้งเป็นน้ำเปล่า บางครั้งเป็นน้ำมันเข้มข้น ข้อสอง น้ำมันเข้มข้นที่พ่นโดนผิวโดยตรงทำให้ระคาย ข้อสาม ฤทธิ์สั้นอยู่แล้วแม้ในสูตรสำเร็จรูป สูตรผสมเองจึงไม่น่าจะดีกว่า ถ้าอยากใช้กลิ่นตะไคร้หอมในบ้าน ใช้กับเครื่องกระจายกลิ่นดีกว่าพ่นใส่ตัว

ใช้ตะไคร้หอมตรงไหนแล้วคุ้ม ตรงไหนเสียเปล่า

ไม่ต้องทิ้งตะไคร้หอมทั้งหมด แค่ใช้ให้ถูกงาน

สถานการณ์	ตะไคร้หอมช่วยไหม	ใช้อะไรเป็นหลัก
นั่งกินข้าวหน้าบ้าน 30 ถึง 60 นาที ยุงไม่เยอะ	ช่วยได้บ้าง ถ้าใช้เครื่องกระจายกลิ่นวางใกล้ตัว	พัดลมเป่าบริเวณขา และเสื้อแขนยาว
ห้องนอนตอนกลางคืน	ช่วยน้อย กลิ่นหมดก่อนเช้า	มุ้งที่กางถูกวิธี
เด็กเล่นในสวนช่วงเย็น	ช่วยสั้นมาก	ยาทาที่มีตัวยาตามรายการ CDC ตามอายุเด็ก
ไปเที่ยวป่า ตั้งแคมป์	ไม่พอ	ยาทาที่ผ่านการประเมิน และเสื้อผ้าคลุม
ช่วงไข้เลือดออกระบาดในชุมชน	ไม่ควรพึ่ง	ยาทาที่ผ่านการประเมิน มุ้ง และกำจัดน้ำขัง
อยากให้บ้านหอม ไม่ได้หวังกันยุง	ได้ตามต้องการ

พัดลมเป็นตัวช่วยที่คนมองข้าม ยุงบินในลมแรงได้ไม่ดี การตั้งพัดลมตั้งพื้นเป่าบริเวณขาตอนนั่งเล่นช่วยได้จริงและไม่ต้องทาอะไร ส่วนเครื่องดักยุงและไม้ตียุง ดูผลที่วัดได้จริงในเครื่องดักยุงได้ผลไหม

ถ้าจะใช้เครื่องกระจายกลิ่นหรือเทียน

1. วางให้ใกล้ตัวคน ไม่ใช่มุมห้อง งานวิจัยปี 2009 พบว่าระยะ 3 เมตรได้ผลกว่า 6 เมตร
2. ใช้ในที่ลมนิ่ง ลมแรงพากลิ่นไปหมด
3. เทียนต้องวางบนพื้นทนไฟ ห่างผ้าม่าน มุ้ง และมือเด็ก
4. เลิกใช้ถ้าคนในบ้านมีหอบหืดหรือเวียนหัวจากกลิ่น ควันเทียนและกลิ่นเข้มข้นในห้องปิดกระตุ้นอาการได้

ทาบนผิว ระวังอะไรบ้าง

ข้อควรรู้เพิ่มเติม

• ทาซ้ำตามที่ฉลากบอก ถ้าฉลากไม่บอกเวลา ให้ถือว่าฤทธิ์สั้น และระวังว่าการทาบ่อยๆ เพิ่มโอกาสผิวระคาย
• อย่าทาบนแผลหรือผิวที่ไหม้แดด
• ถ้าต้องใช้ครีมกันแดดด้วย ทาครีมกันแดดก่อน แล้วค่อยทากันยุงทับ

ยุงน้อยลงจริงต้องเริ่มที่แหล่งเพาะพันธุ์

กลิ่นไม่ว่าจากพืชหรือจากสารสังเคราะห์ ทำได้แค่กันไม่ให้ยุงกัดชั่วคราว จำนวนยุงในบ้านจะลดลงจริงเมื่อไม่มีน้ำขังให้วางไข่ ยุงลายวางไข่ในภาชนะน้ำใสใกล้บ้าน เช่นจานรองกระถาง แจกัน ยางรถเก่า ถังน้ำที่ไม่ปิดฝา

• เทน้ำทิ้งและขัดขอบภาชนะทุก 7 วัน
• ปิดฝาโอ่งและถังเก็บน้ำ
• ซ่อมมุ้งลวดและปิดช่องประตูห้องนอน

ขั้นตอนเต็มของการกันยุง 4 ชั้น ตั้งแต่น้ำขังจนถึงห้องนอน อยู่ในวิธีกำจัดยุงในบ้าน และการเลือกมุ้งให้พอดีเตียงอยู่ในมุ้งกันยุง แบบไหนดี

ตัดสินใจแบบเร็ว

ถ้าคุณ...	ทำแบบนี้
ชอบกลิ่นตะไคร้หอม อยากใช้ตอนนั่งเล่น	ใช้เครื่องกระจายกลิ่นวางใกล้ตัว ไม่ต้องหวังเกินช่วงสั้นๆ
ต้องการกันยุงให้ลูกตอนเย็น	ยาทาตามรายการ CDC ที่เหมาะกับอายุลูก บวกเสื้อแขนยาว
นอนแล้วโดนยุงกัด	กางมุ้ง ตรวจมุ้งลวด เทน้ำขังรอบบ้าน
อยู่ในพื้นที่มีไข้เลือดออก	ยาทาที่ผ่านการประเมินเป็นหลัก ตะไคร้หอมเป็นแค่ส่วนเสริม
มีคนในบ้านเป็นหอบหืด	งดเทียนและกลิ่นเข้มข้นในห้องปิด