ประเด็นสำคัญ
- ไรฝุ่นอยู่ในที่นอน หมอน ผ้าห่ม ตุ๊กตา โซฟาผ้า และพรม กำจัดให้หมดทั้งบ้านไม่ได้ เป้าหมายคือลดจำนวนและลดสารก่อภูมิแพ้
- ผ้าปู ปลอกหมอน และผ้าห่มที่ซักได้ ควรซักทุกสัปดาห์ด้วยน้ำร้อน แล้วทำให้แห้งสนิท
- หุ้มที่นอนและหมอนด้วยผ้าหุ้มกันสารก่อภูมิแพ้แบบมีซิป เป็นมาตรการที่ได้ผลต่อเนื่องที่สุดในห้องนอน
- คุมความชื้นในห้องให้อยู่ราว 30 ถึง 50% ไรฝุ่นจะเพิ่มจำนวนยาก
- ดูดฝุ่นอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ใช้เครื่องที่มีไส้กรอง HEPA และเช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้นแทนการปัด
ไรฝุ่นกำจัดให้หมดไม่ได้ แต่ลดให้เหลือน้อยจนอาการแพ้เบาลงได้ และงานส่วนใหญ่อยู่ในห้องนอน ซักผ้าปูกับปลอกหมอนทุกสัปดาห์ด้วยน้ำร้อน หุ้มที่นอนและหมอนด้วยผ้ากันสารก่อภูมิแพ้ คุมความชื้นในห้องไม่ให้เกิน 50% และดูดฝุ่นสม่ำเสมอ สี่อย่างนี้ครอบคลุมเกือบทุกอย่างที่ได้ผลจริง
ไรฝุ่นเป็นสัตว์ตัวเล็กมากจนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น กินเซลล์ผิวหนังที่หลุดจากเราและชอบที่อุ่นชื้น ตัวมันไม่ได้ทำร้ายใคร แต่โปรตีนในมูลและซากของมันกระตุ้นให้บางคนจาม น้ำมูกไหล คันตา หรือหอบหืดกำเริบ ตามข้อมูลของ EPA ไรฝุ่นพบมากในหมอน ผ้าห่ม และตุ๊กตา
ดูก่อนว่าบ้านเรามีจุดไหนเสี่ยง
คนมักนึกถึงแต่ที่นอน แต่ไรฝุ่นอยู่ได้ทุกที่ที่มีเส้นใยและมีเศษผิวหนังสะสม เรียงจากจุดที่ควรจัดการก่อนไปหลัง
| จุดในบ้าน | ระดับความเสี่ยง | วิธีลดที่ได้ผลที่สุด |
|---|---|---|
| ที่นอนและหมอน | สูง ใช้เวลาอยู่ด้วยวันละ 6 ถึง 8 ชั่วโมง | ผ้าหุ้มกันไรฝุ่นแบบมีซิป ดูดฝุ่นที่นอน |
| ผ้าปู ปลอกหมอน ผ้าห่ม | สูง | ซักทุกสัปดาห์ด้วยน้ำร้อน |
| ตุ๊กตาผ้า | สูงถ้าเด็กนอนกอด | ซักน้ำร้อนแล้วทำให้แห้งสนิท หรือเก็บตัวที่ซักไม่ได้ออกจากเตียง |
| โซฟาผ้าและพรม | ปานกลาง | ดูดฝุ่นสัปดาห์ละครั้ง ถ้าเป็นไปได้เลี่ยงพรมในห้องนอน |
| ม่านผ้าหนา | ปานกลาง | ซักหรือซักแห้งปีละหลายครั้ง |
| พื้นเรียบและเฟอร์นิเจอร์ไม้ | ต่ำ | เช็ดด้วยผ้าชื้น |
ผ้าปู ปลอกหมอน และผ้าห่ม ซักอย่างไรให้ได้ผล
EPA แนะนำให้ซักผ้าปูและผ้าห่มทุกสัปดาห์ด้วยน้ำร้อน แล้วทำให้แห้งสนิท คำว่าน้ำร้อนในคู่มือแพทย์ภูมิแพ้มักอ้างราว 55 องศาเซลเซียสขึ้นไป ซึ่งสูงกว่าที่ตั้งไว้ในเครื่องซักผ้าบ้านทั่วไปหลายรุ่น และผ้าบางชนิดทนไม่ไหว ให้ดูป้ายแนะนำการซักก่อนเสมอ
- ถอดผ้าปู ปลอกหมอน และปลอกผ้านวมทุกสัปดาห์ โดยเฉพาะคนที่แพ้ฝุ่น
- เลือกโปรแกรมน้ำร้อนสูงสุดที่ป้ายผ้ายอมให้ ผ้าฝ้ายแท้ซักน้ำร้อนได้ ผ้าผสมโพลีเอสเตอร์บางชนิดควรใช้น้ำอุ่น
- ซักให้เต็มถังแต่ไม่แน่นเกินไป เพื่อให้น้ำและผงซักฟอกไหลผ่านเส้นใยได้ทั่ว
- ล้างน้ำให้หมดฟอง คราบผงซักฟอกที่ค้างเป็นที่เกาะของฝุ่น
- ตากแดดจัดหรืออบจนแห้งสนิท ไรฝุ่นชอบความชื้น ผ้าที่แห้งไม่สนิทจะกลับมามีปัญหาเร็ว
ถ้าบ้านไม่มีน้ำร้อนหรือผ้าไม่ทนความร้อน ซักน้ำเย็นก็ยังล้างสารก่อภูมิแพ้ออกบางส่วนได้ ชดเชยด้วยการซักถี่ขึ้นและตากแดดให้แห้งจริง รายละเอียดการล้างเครื่องซักผ้าไม่ให้เป็นแหล่งกลิ่นและเชื้อ อ่านต่อที่วิธีล้างเครื่องซักผ้า
ผ้ากันไรฝุ่น สิ่งที่ซื้อแล้วคุ้มที่สุดสำหรับคนแพ้
ผ้าหุ้มที่นอนและหมอนแบบมีซิปปิดรอบ เป็นกำแพงกั้นระหว่างตัวเรากับไรฝุ่นที่อยู่ข้างในที่นอนเดิม EPA ระบุให้ใช้ผ้าหุ้มกันสารก่อภูมิแพ้บนที่นอนและหมอน ข้อเลือกที่ต้องดู
- ซิปปิดรอบด้าน ไม่เหลือช่องที่นอนโผล่ เพราะช่องเล็กๆ ก็พอให้ไรฝุ่นผ่านได้
- เนื้อผ้าทอแน่นพอที่ผู้ผลิตระบุว่ากันสารก่อภูมิแพ้ ถ้าฉลากไม่บอกอะไรเลยนอกจาก "กันไรฝุ่น" ให้ถามรายละเอียดก่อนซื้อ
- ผ้าที่หายใจได้ ผ้าเคลือบพลาสติกหนาร้อนและอับ นอนแล้วเหงื่อออกง่าย
- ซักผ้าหุ้มได้ ตามคำแนะนำของผู้ผลิต เช่นทุก 2 ถึง 3 เดือน
หุ้มแล้วใช้ผ้าปูทับอีกชั้น และซักผ้าปูตามรอบเดิม ผ้าหุ้มไม่ได้แทนการซักผ้าปู
ความชื้น 30 ถึง 50% คือตัวเลขที่ควรจำ
ไรฝุ่นดูดน้ำจากอากาศ ห้องที่ชื้นเกินไปจึงเอื้อให้มันเพิ่มจำนวน EPA แนะนำให้คุมความชื้นสัมพัทธ์ภายในบ้านราว 30 ถึง 50% และไม่ให้เกิน 60% ซึ่งตรงกับตัวเลขที่ใช้ป้องกันเชื้อราด้วย ในหน้าฝนบ้านไทยมักเกินไปมาก
- ซื้อ hygrometer ราคาไม่แพงมาวางในห้องนอนหนึ่งเครื่อง จะได้รู้ตัวเลขจริง
- ถ้าเกิน 60% เป็นประจำ ให้ใช้เครื่องลดความชื้นหรือแอร์โหมด Dry ปิดประตูหน้าต่างขณะเปิด
- ตากผ้าชื้นในห้องนอนไม่ได้ผลดี ไอน้ำจะกลับไปอยู่ในห้อง
- แอร์ที่สะอาดช่วยลดความชื้นได้ดีกว่าแอร์ที่แผ่นกรองตัน ดูวิธีล้างเองที่ทำความสะอาดแอร์เอง
ห้องที่ชื้นจัดจนมีกลิ่นอับ มักมีเชื้อราควบคู่กัน อ่านวิธีจัดการเพิ่มที่วิธีกำจัดเชื้อราในบ้าน
ดูดฝุ่นและเช็ดฝุ่นให้ไม่ฟุ้ง
EPA แนะนำให้ดูดฝุ่นพรมและเฟอร์นิเจอร์ผ้าสัปดาห์ละครั้ง และเช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้น ไม่ใช่ปัดด้วยไม้ขนไก่ เพราะการปัดแค่ยกฝุ่นขึ้นไปลอยแล้วตกลงที่เดิม
- เครื่องดูดฝุ่นที่ไส้กรองไม่ดีจะพ่นฝุ่นละเอียดกลับเข้าห้อง เลือกเครื่องที่มีไส้กรอง HEPA และปิดสนิทตามตัวเครื่อง
- ดูดที่นอนทั้งสองด้านและตะเข็บ ประมาณ 5 ถึง 10 นาทีต่อหนึ่งหลัง
- คนที่เป็นภูมิแพ้ควรออกจากห้องระหว่างดูด และกลับเข้ามาหลังฝุ่นลงตัว
- ทำความสะอาดพื้นเรียบด้วยผ้าถูพื้นหมาดๆ ไม่ใช้ไม้กวาดปัด
เกณฑ์เลือกเครื่องดูดฝุ่นและไส้กรองอยู่ในคู่มือเลือกซื้อเครื่องดูดฝุ่น ส่วนกลิ่นอับที่มักมาพร้อมห้องชื้น ดูที่วิธีไล่กลิ่นไม่พึงประสงค์ในบ้าน
ตุ๊กตา พรม และของที่ซักไม่ได้
ตุ๊กตาที่เด็กกอดนอนเป็นที่สะสมไรฝุ่นที่หลายบ้านมองข้าม EPA แนะนำเลือกตุ๊กตาที่ซักน้ำร้อนได้ แล้วทำให้แห้งสนิทก่อนให้เด็กเล่น
| ของใช้ | ทำอย่างไร | บ่อยแค่ไหน |
|---|---|---|
| ตุ๊กตาซักได้ | ใส่ถุงตาข่าย ซักน้ำร้อนตามป้าย ตากให้แห้งสนิท | ทุก 1 ถึง 2 เดือน |
| ตุ๊กตาซักไม่ได้ | ดูดฝุ่นผิว เก็บออกจากเตียงเด็ก | ดูดสัปดาห์ละครั้ง |
| พรมห้องนอน | ดูดฝุ่นช้าๆ หลายรอบ ถ้าแพ้มากให้เปลี่ยนเป็นพื้นเรียบ | สัปดาห์ละครั้ง |
| หมอนและผ้านวม | ซักตามป้าย หรือตากแดดจัดและดูดฝุ่น | หมอน 3 ถึง 6 เดือน |
| โซฟาผ้า | ดูดฝุ่นตามซอก ใช้ผ้าคลุมซักได้ | ดูดสัปดาห์ละครั้ง |
ผ้านวมผืนใหญ่ที่ใส่เครื่องบ้านไม่ได้ ดูแนวทางที่วิธีซักผ้านวม
จัดห้องนอนใหม่ให้ไรฝุ่นมีที่อยู่น้อยลง
ซักและดูดฝุ่นแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น มักเป็นเพราะห้องนอนมีของที่เก็บฝุ่นมากเกินกว่าจะทำความสะอาดทัน วิธีคิดง่ายๆ คือดูว่าอะไรในห้องเป็นผ้าหรือเส้นใยที่ซักไม่ได้ แล้วลดให้เหลือน้อยที่สุด โดยเฉพาะห้องของเด็กหรือคนที่เป็นหอบหืด
| ของในห้องเดิม | ปัญหา | เปลี่ยนเป็นอะไร |
|---|---|---|
| ฟูกวางบนพื้นตรงๆ | ใต้ฟูกอับชื้น ลมไม่ผ่าน | ยกฟูกขึ้นบนเตียงหรือแผ่นระแนงที่ลมผ่านได้ |
| หัวเตียงบุผ้านวม | ดูดฝุ่นยาก ซักไม่ได้ | หัวเตียงไม้ หนัง หรือมีผ้าคลุมถอดซักได้ |
| พรมผืนใหญ่ปูเต็มห้อง | เก็บเศษผิวและฝุ่นลึก | พื้นเรียบ ถ้าอยากมีพรมให้ใช้ผืนเล็กที่ซักในเครื่องได้ |
| ม่านผ้าหนาหลายชั้น | ซักยาก ฝุ่นเกาะจีบ | ม่านม้วนหรือมู่ลี่ที่เช็ดได้ หรือม่านผ้าบางซักง่าย |
| ตุ๊กตาเต็มหัวเตียง | แหล่งสะสมที่ใกล้หน้า | เก็บไว้บนเตียงแค่ 1 ถึง 2 ตัวที่ซักได้ ที่เหลือใส่กล่องมีฝา |
| ชั้นหนังสือเปิดข้างเตียง | ฝุ่นสะสมบนสันหนังสือ | ย้ายออกห้องอื่น หรือใช้ตู้มีบานปิด |
| ผ้าห่มหลายผืนพาดเก้าอี้ | ไม่ได้ซักตามรอบ | ใช้ผืนเดียวแล้วซักทุกสัปดาห์ |
ตัวอย่างลำดับเปลี่ยนห้องนอนลูกที่แพ้ฝุ่น
สมมติห้องนอนเด็กมีฟูกบนพื้น พรม ม่านหนา และตุ๊กตาเกือบ 20 ตัว เราไม่ต้องรื้อทั้งห้องวันเดียว สัปดาห์แรกซื้อผ้าหุ้มที่นอนกับหมอนแบบมีซิป และเริ่มซักผ้าปูทุกสัปดาห์ สัปดาห์ที่สองคัดตุ๊กตาให้เหลือตัวที่ซักได้ไม่กี่ตัว ซักน้ำร้อนตามป้ายแล้วเก็บส่วนที่เหลือในกล่องพลาสติกมีฝาไว้ห้องอื่น สัปดาห์ที่สามม้วนพรมเก็บหรือซักแล้วไม่ปูกลับ วางเครื่องวัดความชื้นไว้ข้างเตียง จดตัวเลขตอนเช้าทุกวัน ถ้าเกิน 60% บ่อยค่อยหาเครื่องลดความชื้น เดือนถัดมาเปลี่ยนม่านเป็นแบบซักง่าย ทำเป็นขั้นแบบนี้จะเห็นว่าขั้นไหนช่วยลดอาการได้มาก และเงินไปลงกับของที่ได้ผลจริง
ระหว่างจัดห้อง ให้ผู้ที่แพ้อยู่ห้องอื่น ใส่หน้ากากอนามัยตอนขนของที่มีฝุ่นมาก และเปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเทหลังเสร็จ
วิธีที่ไม่ควรเสียเวลา
- อบด้วยไอน้ำหรือสเปรย์น้ำส้มสายชู แนวทางของ EPA ไม่ได้แนะนำวิธีนี้ และความชื้นที่เพิ่มขึ้นกลับเอื้อให้ไรฝุ่นอยู่ได้
- เปิดพัดลมเป่าที่นอนแทนการซักผ้าปู ช่วยเรื่องความชื้นได้นิดหน่อย แต่ไม่ล้างสารก่อภูมิแพ้ออก
- ซื้อเครื่องฟอกอากาศมาแทนการหุ้มที่นอน เครื่องช่วยกรองฝุ่นที่ลอยอยู่ แต่แหล่งสะสมยังอยู่ที่เดิม ถ้าสงสัยว่าควรซื้อไหม อ่านที่เครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม
- ตากที่นอนทุกวัน แดดช่วยลดความชื้นและควรทำเป็นครั้งคราว แต่ไม่ต้องทุกวัน
ตารางงานประจำที่ทำจริงได้
| ความถี่ | งาน |
|---|---|
| ทุกสัปดาห์ | ซักผ้าปู ปลอกหมอน ผ้าห่ม ดูดฝุ่นพรมและโซฟา เช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้น |
| ทุกเดือน | ดูดฝุ่นที่นอนทั้งสองด้าน ตากที่นอนและหมอนถ้าแดดดี ตรวจความชื้นด้วย hygrometer |
| ทุก 2 ถึง 3 เดือน | ซักผ้าหุ้มที่นอน ซักตุ๊กตา ซักปลอกโซฟา |
| ทุก 6 เดือนถึง 1 ปี | ซักม่านผ้าหนา ตรวจสภาพหมอนและเปลี่ยนเมื่อยุบหรือเหลืองคราบ |
ถ้าอาการจามคัดจมูกตอนเช้า หอบ หรือผื่นภูมิแพ้ไม่ดีขึ้นภายในเดือนสองเดือนหลังปรับห้องนอน ให้ไปพบแพทย์ภูมิแพ้เพื่อทดสอบว่าแพ้ไรฝุ่นจริงหรือแพ้อย่างอื่น เช่น ขนสัตว์หรือละอองเกสร และถามว่าควรใช้ยาหรือวัคซีนภูมิแพ้หรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
ตากที่นอนกลางแดดฆ่าไรฝุ่นได้ไหม
ตากแดดช่วยลดความชื้นในที่นอนและฆ่าไรฝุ่นบางส่วน แต่ซากและมูลของไรฝุ่นซึ่งเป็นตัวก่อภูมิแพ้ยังอยู่ในใยผ้า ต้องตามด้วยการดูดฝุ่นที่นอนหรือหุ้มผ้ากันไรฝุ่น ตากเดือนละครั้งสองครั้งถือว่าพอเหมาะ
ไรฝุ่นกัดคนไหม
ไรฝุ่นไม่กัดและไม่ดูดเลือด สิ่งที่ทำให้คนมีอาการคือโปรตีนจากมูลและซากไรฝุ่น ถ้าผื่นคันเป็นตุ่มแดงเรียงกันตามตัว อาจเป็นแมลงอื่น เช่น เรือด หมัด หรือไรชนิดอื่น ควรให้แพทย์วินิจฉัย
ซักผ้าปูด้วยน้ำเย็นได้ไหม ถ้าเครื่องไม่มีน้ำร้อน
น้ำเย็นล้างสารก่อภูมิแพ้ออกได้บางส่วน แต่ฆ่าไรฝุ่นได้น้อยกว่า ถ้าเครื่องซักผ้าไม่มีโปรแกรมน้ำร้อน ให้ใช้เครื่องอบผ้าที่ความร้อนสูงตามฉลากหลังซัก หรือซักถี่ขึ้นเป็นสัปดาห์ละครั้งและตากแดดจัดให้แห้งสนิท
เครื่องฟอกอากาศช่วยเรื่องไรฝุ่นได้ไหม
เครื่องฟอกอากาศช่วยกรองฝุ่นละเอียดที่ลอยอยู่ แต่ไรฝุ่นและสารก่อภูมิแพ้ส่วนใหญ่ฝังอยู่ในที่นอนและผ้า จึงควรจัดการที่แหล่งก่อน เครื่องฟอกอากาศเป็นตัวเสริม
