ให้นมแม่ควรเลี่ยงอะไร ปลาปรอทสูง แอลกอฮอล์ และของที่ไม่ต้องงด

รายการของที่แม่ให้นมต้องเลี่ยงจริง ๆ สั้นกว่าที่ผู้ใหญ่ในบ้านเล่าต่อกันมามากค่ะ ตามข้อมูลของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) แม่ให้นมที่กินอาหารหลากหลายไม่ต้องงดอาหารชนิดไหนเป็นพิเศษ เรื่องที่ต้องระวังจริงมีสามกลุ่ม คือ ปลาบางชนิดที่มีสารปรอทสูง แอลกอฮอล์ และคาเฟอีนในปริมาณมาก นอกนั้นเป็นเรื่องของยา สมุนไพร และกรณีเฉพาะที่ลูกแพ้อาหาร

ที่เหลือ เช่น ของเผ็ด ของเย็น หน่อไม้ ข้าวเหนียว หรือ "ของแสลง" ตามความเชื่อ แม่กินได้ตามปกติ เว้นแต่สังเกตเห็นชัดว่าลูกมีปัญหาซ้ำทุกครั้งหลังแม่กินสิ่งนั้น

ตารางสรุป เลี่ยง จำกัด หรือกินได้

กลุ่ม	ระดับ	รายละเอียดที่ต้องรู้
ปลาปรอทสูง (ฉลาม กระโทงดาบ มาร์ลิน คิงแมคเคอเรล ทูน่าตาโต)	เลี่ยง	ปรอทผ่านน้ำนมและมีผลต่อสมองและระบบประสาทของทารก
ปลาปรอทต่ำ (แซลมอน ปลาทู ปลานิล กุ้ง หมึก)	กินได้ สัปดาห์ละ 2-3 ส่วน	ส่วนละประมาณ 4 ออนซ์ (ราว 113 กรัม) หรือเท่าฝ่ามือ
แอลกอฮอล์	ไม่ดื่มดีที่สุด	ถ้าดื่ม ไม่เกิน 1 ดริงก์มาตรฐานต่อวัน แล้วรอ 2 ชั่วโมงต่อดริงก์
คาเฟอีน	จำกัด	ไม่เกินประมาณ 300 มก. ต่อวัน ลูกแรกเกิดหรือคลอดก่อนกำหนดควรน้อยกว่านั้น
อาหารเผ็ด กระเทียม ผักกลิ่นแรง	กินได้	กลิ่นรสผ่านน้ำนมได้เล็กน้อย ทารกส่วนใหญ่ไม่มีปัญหา
นมวัว ไข่ ถั่ว	กินได้	งดเฉพาะเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่าลูกแพ้
สมุนไพรและอาหารเสริม	ถามก่อนใช้	บางชนิดยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในแม่ให้นม

ปลาชนิดไหนเลี่ยง ชนิดไหนกินได้ทุกสัปดาห์

ปลาเป็นแหล่งโปรตีนและไขมันดีที่แม่ให้นมควรกินต่อ ปัญหาอยู่ที่ปลานักล่าตัวใหญ่ซึ่งสะสมปรอทไว้มาก CDC อ้างอิงคำแนะนำของสำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) ร่วมกับสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อม (EPA) ว่าปลาที่ควรเลี่ยงทั้งช่วงตั้งครรภ์และให้นมมีเจ็ดชนิด

• ฉลาม รวมถึงเนื้อฉลามในร้านอาหารและซุปหูฉลามที่ใส่เนื้อปลา
• ปลากระโทงดาบ (swordfish)
• มาร์ลิน
• คิงแมคเคอเรล (king mackerel) ซึ่งต่างจากปลาอินทรีสแปนิชแมคเคอเรลที่ FDA จัดเป็นกลุ่มเลือกได้ สัปดาห์ละ 1 ส่วน
• ออเรนจ์รัฟฟี
• ไทล์ฟิชจากอ่าวเม็กซิโก
• ทูน่าตาโต (bigeye tuna) ซึ่งมักพบในร้านซาชิมิ

ส่วนปลาที่ FDA จัดอยู่ในกลุ่มเลือกได้ดีที่สุด เช่น แซลมอน ปลาทู กุ้ง หมึก ปลานิล ปลาดุก และทูน่ากระป๋องชนิดไลต์ กินได้สัปดาห์ละ 2-3 ส่วน ส่วนปลากลุ่มเลือกได้ เช่น ทูน่าครีบเหลือง ทูน่าอัลบาคอร์ ปลากะพงแดง ปลาเก๋า และปลาอินทรี ให้จำกัดเหลือสัปดาห์ละ 1 ส่วน FDA นับหนึ่งส่วนเท่ากับ 4 ออนซ์ หรือประมาณขนาดฝ่ามือของแม่เอง

ตัวอย่างการวางเมนูหนึ่งสัปดาห์ เช่น วันจันทร์ปลาทูทอดกับน้ำพริก วันพุธต้มยำกุ้ง วันศุกร์แซลมอนย่าง ได้ครบ 3 ส่วนจากกลุ่มที่ดีที่สุด โดยไม่ต้องกังวลเรื่องปรอท

แอลกอฮอล์ รอกี่ชั่วโมงถึงให้นมได้

CDC ระบุว่าการไม่ดื่มเลยปลอดภัยที่สุดสำหรับแม่ให้นม แต่ถ้าดื่มในระดับไม่เกิน 1 ดริงก์มาตรฐานต่อวัน ยังไม่พบว่าเป็นอันตรายต่อทารก และไม่แนะนำให้ดื่มเกินวันละ 1 ดริงก์

หนึ่งดริงก์มาตรฐานคือแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ประมาณ 14 กรัม เทียบได้กับ

เครื่องดื่ม	ปริมาณที่เท่ากับ 1 ดริงก์
เบียร์ 5%	12 ออนซ์ หรือราว 355 มล. (ประมาณ 1 กระป๋องเล็ก)
ไวน์ 12%	5 ออนซ์ หรือราว 150 มล.
สุรากลั่น 40%	1.5 ออนซ์ หรือราว 45 มล.
เบียร์ 9% กระป๋อง 355 มล.	นับเป็นประมาณ 2 ดริงก์

ระดับแอลกอฮอล์ในน้ำนมขึ้นลงตามระดับในเลือดของแม่ สูงสุดราว 30-60 นาทีหลังดื่ม และตรวจพบได้ประมาณ 2-3 ชั่วโมงหลังดื่ม 1 ดริงก์, 4-5 ชั่วโมงหลัง 2 ดริงก์ และ 6-8 ชั่วโมงหลัง 3 ดริงก์ CDC จึงแนะนำให้รออย่างน้อย 2 ชั่วโมงต่อหนึ่งดริงก์ก่อนให้นม

เรื่องที่เข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือการปั๊มทิ้ง CDC อธิบายว่าการปั๊มแล้วเททิ้งไม่ได้ทำให้แอลกอฮอล์ในน้ำนมลดลงเร็วขึ้น เพราะแอลกอฮอล์ออกจากน้ำนมพร้อมกับที่ออกจากเลือด การปั๊มช่วงนั้นมีประโยชน์แค่ลดอาการเต้าคัด ถ้ารู้ล่วงหน้าว่าจะไปงานเลี้ยง วิธีที่ใช้ได้จริงคือปั๊มนมเก็บไว้ก่อนดื่ม หรือให้นมลูกก่อนออกจากบ้านแล้วค่อยดื่ม

ถ้าแม่ดื่มจนมึนเมา ไม่ควรอุ้มลูกนอนบนเตียงเดียวกันหรือดูแลลูกคนเดียว ให้ผู้ใหญ่อีกคนที่ไม่ได้ดื่มรับหน้าที่ดูแลจนกว่าจะสร่าง

คาเฟอีน นับทั้งกาแฟ ชา และช็อกโกแลต

CDC ระบุว่าคาเฟอีนประมาณ 300 มก. ต่อวัน หรือกาแฟราว 2-3 แก้ว ถือเป็นระดับต่ำถึงปานกลางที่มักไม่ทำให้ทารกมีปัญหา ส่วนการดื่มกาแฟวันละ 10 แก้วขึ้นไปมีรายงานว่าทำให้ทารกงอแง หงุดหงิด และนอนไม่ดี แม่ที่ลูกคลอดก่อนกำหนดหรือยังเป็นทารกแรกเกิดอาจต้องลดให้ต่ำกว่าเกณฑ์นี้ เพราะร่างกายทารกเล็กกำจัดคาเฟอีนได้ช้า

กาแฟร้านแก้วใหญ่บางแก้วมีคาเฟอีนเกิน 200 มก. แล้ว ถ้ารวมชาไทย ชาเขียว และโกโก้ในวันเดียวกัน ตัวเลขขึ้นเร็วกว่าที่คิด วิธีนับแบบละเอียดพร้อมตารางเครื่องดื่มยอดนิยม อยู่ใน แม่ให้นมกินกาแฟได้ไหม

ความเชื่อเรื่องของแสลง ของเย็น และของเผ็ด

ความเชื่อพื้นบ้านหลายข้อทำให้แม่หลังคลอดกินได้น้อยลงโดยไม่จำเป็น ทั้งที่ CDC ระบุว่าแม่ให้นมต้องการพลังงานเพิ่มจากก่อนตั้งครรภ์ราว 330-400 กิโลแคลอรีต่อวัน เทียบได้กับข้าวสวยหนึ่งจานกับไข่ต้มหนึ่งฟองและนมหนึ่งกล่อง การงดอาหารหลายกลุ่มพร้อมกันจึงเสี่ยงให้แม่ได้พลังงานและสารอาหารไม่พอ

ความเชื่อ	ข้อเท็จจริง	ถ้าอยากระวัง
กินเผ็ดแล้วลูกท้องเสียหรือก้นแดง	สารเผ็ดผ่านน้ำนมน้อยมาก ทารกส่วนใหญ่ไม่มีอาการ	ถ้าลูกงอแงซ้ำทุกครั้งหลังกินเผ็ดจัด ลองลดระดับความเผ็ด 1-2 สัปดาห์
น้ำเย็นทำให้น้ำนมแห้ง	อุณหภูมิของน้ำไม่ได้ลดการสร้างน้ำนม ปริมาณน้ำนมขึ้นกับความถี่ที่ลูกดูดหรือปั๊ม	ดื่มน้ำให้พอเมื่อกระหาย ปัสสาวะสีเหลืองอ่อน
หน่อไม้ ข้าวเหนียว ทำให้แผลอักเสบ	ไม่มีหลักฐานว่าเกี่ยวกับน้ำนมหรือแผล	กินพอประมาณตามปกติ
กะหล่ำ ถั่ว ทำให้ลูกท้องอืด	CDC ไม่ได้จัดอาหารกลุ่มนี้ไว้ในรายการที่ต้องเลี่ยง	ดูวิธีไล่ลมลูกก่อน แล้วค่อยจดบันทึกถ้ายังสงสัย
ต้องกินแกงเลียง หัวปลี ทุกมื้อ	อาหารหลากหลายสำคัญกว่าอาหารชนิดเดียว	ใช้เป็นส่วนหนึ่งของมื้อได้

เรื่องลูกท้องอืดและร้องหลังกินนม มักเกี่ยวกับการกลืนลมระหว่างดูดมากกว่าอาหารของแม่ ลองดู วิธีไล่ลมลูก ก่อนตัดอาหารใดออก ส่วนอาหารที่ช่วยให้แม่ได้สารอาหารครบในช่วงหลังคลอด มีตัวอย่างเมนูแยกตามสัปดาห์ใน อาหารหลังคลอด

เมื่อไรต้องงดอาหารบางอย่างจริง

มีสถานการณ์เดียวที่แม่ควรงดอาหารกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งอย่างจริงจัง คือเมื่อแพทย์สงสัยหรือวินิจฉัยว่าลูกแพ้โปรตีนในอาหารนั้น ที่พบบ่อยที่สุดคือโปรตีนนมวัว อาการที่ทำให้แพทย์สงสัยมักไม่ใช่แค่ร้องงอแง แต่มีอาการอื่นร่วม เช่น

• อุจจาระมีมูกหรือเลือดปนซ้ำหลายครั้ง
• ผื่นผิวหนังอักเสบที่เป็นมากขึ้นเรื่อย ๆ
• อาเจียนบ่อยร่วมกับน้ำหนักขึ้นช้า
• ผื่นลมพิษหรือปากบวมหลังกินนม

ถ้าแพทย์ให้งด มักให้แม่งดนมวัวและผลิตภัณฑ์จากนมทั้งหมดเป็นช่วงสั้น ๆ แล้วดูว่าอาการลูกดีขึ้นไหม ระหว่างนั้นแม่ต้องหาแคลเซียมจากแหล่งอื่น เช่น เต้าหู้แข็ง ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว หรือนมถั่วเหลืองที่เสริมแคลเซียม รายละเอียดการวินิจฉัยและนมสูตรพิเศษสำหรับลูกที่แพ้ อ่านต่อได้ที่ นมผงสำหรับเด็กแพ้โปรตีนนมวัว

อย่างดอาหารเองหลายชนิดพร้อมกันโดยไม่มีแพทย์ดูแล เพราะแม่จะขาดสารอาหาร และไม่รู้ด้วยว่าอาหารตัวไหนเป็นต้นเหตุ

แม่มังสวิรัติ เจ หรือวีแกน

CDC ระบุว่าทารกที่แม่ไม่กินผลิตภัณฑ์จากสัตว์เลย มีโอกาสได้รับวิตามินบี 12 จากน้ำนมน้อยมาก และการขาดบี 12 ในทารกส่งผลต่อระบบประสาทได้ ธาตุเหล็กจากพืชยังดูดซึมได้น้อยกว่าธาตุเหล็กจากเนื้อสัตว์

แม่ที่กินเจตลอดหรือวีแกน ควรบอกแพทย์ตั้งแต่ตอนฝากครรภ์หรือตอนพาลูกไปตรวจครั้งแรก เพื่อวางแผนเสริมวิตามินบี 12 และอาจรวมถึงเหล็ก ไอโอดีน แคลเซียม วิตามินดี และโอเมกา 3 ส่วนแม่ที่กินเจเป็นช่วงเทศกาล 9-10 วัน ไม่ต้องกังวลมากเท่า แต่ควรเพิ่มเต้าหู้ ถั่ว และงาในมื้ออาหารช่วงนั้นให้ได้โปรตีนพอ

ยา สมุนไพร และเครื่องดื่มชูกำลัง

กลุ่มนี้เป็นของที่แม่มักซื้อกินเองโดยไม่ได้ถามใคร แม้จะไม่นับเป็นอาหารโดยตรง

• ยาแก้หวัดแบบผสมหลายตัวยาในเม็ดเดียว ให้เภสัชกรช่วยดูส่วนผสมทีละตัว และเลือกยาเดี่ยวที่ตรงกับอาการแทน
• เครื่องดื่มชูกำลังมีคาเฟอีนสูงและมักมีน้ำตาลมาก นับรวมกับงบคาเฟอีนทั้งวัน
• สมุนไพรเพิ่มน้ำนมแบบแคปซูลหรือชาสมุนไพรเข้มข้น หลายชนิดยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยต่อทารกที่ชัดเจน ถ้าจะใช้ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรว่ากินอะไรอยู่และกินขนาดเท่าไร
• ยาลดน้ำหนักและยาระบาย ไม่ควรใช้ระหว่างให้นมโดยไม่มีแพทย์สั่ง

เวลาไปซื้อยา ให้บอกเภสัชกรว่ากำลังให้นมลูกอายุเท่าไร และลูกคลอดก่อนกำหนดหรือไม่ เพราะทารกเล็กกำจัดยาได้ช้ากว่าเด็กโต

ใช้กับมื้ออาหารของวันพรุ่งนี้

ถ้าจะสรุปให้ใช้ได้ทันที เก็บไว้แค่นี้ค่ะ

1. กินอาหารไทยตามปกติให้หลากหลาย ไม่ต้องงดของเผ็ด ของเย็น หรือของแสลงล่วงหน้า
2. ปลากินได้ สัปดาห์ละ 2-3 ฝ่ามือ เลือกปลาทู แซลมอน กุ้ง หมึก ปลานิล และเลี่ยงฉลาม กระโทงดาบ มาร์ลิน และทูน่าตาโต
3. คาเฟอีนรวมทั้งวันไม่เกินประมาณ 300 มก.
4. แอลกอฮอล์ ไม่ดื่มดีที่สุด ถ้าดื่มหนึ่งดริงก์ ให้รอ 2 ชั่วโมงก่อนให้นม
5. ยาและสมุนไพรทุกชนิด ถามเภสัชกรก่อน

ถ้าลูกถ่ายมีเลือดปน ผื่นขึ้นทั่วตัว ปากหรือหน้าบวม หายใจลำบาก หรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามนัดตรวจ ให้พาไปพบกุมารแพทย์ และเล่าว่าแม่กินอะไรบ้างใน 1-2 วันก่อนหน้า ข้อมูลนี้ช่วยแพทย์แยกได้ว่าเป็นเรื่องอาหารหรือสาเหตุอื่นค่ะ