แม่ให้นมกินกาแฟได้ไหม วันละกี่แก้ว นับคาเฟอีนจากชา โคล่า และช็อกโกแลตด้วย

กินได้ แต่มีเพดาน NHS แนะนำให้แม่ให้นมรับคาเฟอีนรวมไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งเท่ากับกาแฟแก้วมาตรฐานราว 2 แก้วถ้าไม่ดื่มอย่างอื่นเลย ปัญหาที่พบบ่อยคือแม่นับแต่กาแฟ แต่ลืมว่าชาบ่ายๆ โคล่าตอนเย็น และช็อกโกแลตก่อนนอนก็นับรวมด้วย ส่วนที่ต้องดูต่อคือลูกอายุเท่าไร เพราะทารกยิ่งเล็กยิ่งกำจัดคาเฟอีนได้ช้า

ตารางคาเฟอีนในเครื่องดื่มและขนมที่กินกันทุกวัน

NHS ให้ค่าคาเฟอีนโดยประมาณไว้ดังนี้ ค่าจริงของแต่ละร้านและแต่ละยี่ห้อต่างกันได้มาก ถ้ามีฉลากให้ยึดฉลาก

อาหารและเครื่องดื่ม	คาเฟอีนโดยประมาณ
กาแฟ 1 แก้ว (mug)	90 มก.
ชา 1 แก้ว	55 มก.
ชาเขียว 1 แก้ว	38 มก.
โคล่า 1 กระป๋อง	37 มก.
เครื่องดื่มชูกำลัง 250 มล. 1 กระป๋อง	80 มก.
ดาร์กช็อกโกแลตธรรมดา 50 กรัม	น้อยกว่า 25 มก.
มิลค์ช็อกโกแลตธรรมดา 50 กรัม	น้อยกว่า 10 มก.

ตัวเลขข้างบนใช้เป็นหลักคิดได้ แต่แก้วกาแฟที่ร้านในไทยมักใหญ่กว่าแก้วมาตรฐาน กาแฟเย็นขนาด 16 ออนซ์ที่ใส่ช็อตเอสเปรสโซ่หลายช็อตอาจมีคาเฟอีนสูงเท่ากับหลายแก้วในตาราง ถ้าร้านระบุจำนวนช็อต ให้นับช็อตละราว 60 ถึง 75 มก. ซึ่งเป็นค่าทั่วไป แต่ไม่ได้มาจาก NHS และต่างกันตามเมล็ดและร้าน

200 หรือ 300 มก. ทำไมตัวเลขไม่ตรงกัน

หน้าหลักของ NHS เรื่องการกินระหว่างให้นมใช้เกณฑ์ไม่เกิน 200 มก. ต่อวัน และระบุว่าข้อมูลยังไม่พอจะบอกว่าเท่าไรมากเกินไป ทารกแต่ละคนตอบสนองต่างกัน ควรลดโดยเฉพาะเมื่อลูกอายุไม่ถึง 6 เดือน หน้าอื่นของระบบสาธารณสุขอังกฤษบางหน้าใช้ 300 มก.

ฐานข้อมูลยาและการให้นม LactMed ของ NIH สรุปว่าหลักฐานมีจำกัด จึงไม่มีขีดจำกัดที่อิงหลักฐานแข็งแรง ระบุว่าราว 300 ถึง 500 มก. ต่อวันอาจปลอดภัยสำหรับแม่ส่วนใหญ่ ขณะที่หน่วยงานยุโรปใช้ราว 200 มก. และผลต่อทารก เช่น งอแงและนอนไม่ดี รายงานในแม่ที่ดื่มสูงมาก ราว 10 แก้วต่อวันขึ้นไป

ดังนั้นแนวปฏิบัติที่สมเหตุสมผลมีสองชั้น

อายุและสถานการณ์ของลูก	เพดานที่เลือกใช้
คลอดก่อนกำหนด หรือแรกเกิดถึงราว 3 เดือน	ใช้ 200 มก. หรือน้อยกว่า
3 ถึง 6 เดือน ลูกกินนอนปกติ	200 ถึง 300 มก.
6 เดือนขึ้นไป กินอาหารเสริมแล้ว	ไม่เกิน 300 มก. สังเกตลูกต่อ
ลูกไวชัดเจน งอแง นอนยาก	ลดลงมากหรืองดชั่วคราว

ตารางนี้เป็นการตีความจากสองแหล่งข้างต้นเพื่อใช้ตัดสินในชีวิตจริง ไม่ใช่เกณฑ์ที่ NHS หรือ LactMed ประกาศตามอายุ ถ้ามีข้อสงสัย ถามกุมารแพทย์ได้

ทำไมทารกเล็กต้องระวังกว่า

คาเฟอีนผ่านจากเลือดแม่เข้าน้ำนมได้ในปริมาณน้อย ผู้ใหญ่กำจัดได้เร็ว แต่ทารกแรกเกิดโดยเฉพาะทารกคลอดก่อนกำหนด ตับยังพัฒนาไม่เต็มที่ จึงกำจัดได้ช้ามาก คาเฟอีนอาจสะสมและอยู่ในร่างกายลูกนานกว่ามาก LactMed ระบุว่ากรณีทารกแรกเกิดและคลอดก่อนกำหนด การได้รับคาเฟอีนต่ำกว่าเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

เมื่อลูกโตขึ้น เช่น 4 ถึง 6 เดือนขึ้นไป ร่างกายกำจัดได้เร็วขึ้นใกล้เคียงผู้ใหญ่ เพดานจึงขยับได้ แต่ยังควรดูพฤติกรรมของลูกประกอบ

ลูกไวต่อคาเฟอีนหรือเปล่า สังเกตและทดสอบอย่างไร

ลูกบางคนไวกว่าคนอื่น อาการที่แม่เล่ากันบ่อย คือ งอแงผิดปกติ นอนหลับยากหรือสะดุ้งตื่นบ่อย ดูดนมสั้นๆ แล้วหลุด หรือตัวเกร็ง อาการเหล่านี้เกิดจากสาเหตุอื่นได้เสมอ เช่น ท้องอืด ผื่นแพ้ การกลืนลม หรือพัฒนาการ จึงอย่าสรุปว่าเป็นเพราะกาแฟจากเหตุการณ์เดียว

วิธีทดสอบอย่างมีระบบ

1. จดช่วง 3 วันก่อนว่าดื่มอะไร กี่แก้ว เวลาไหน และลูกร้องกวนหรือนอนสั้นเมื่อไร
2. งดคาเฟอีนทุกชนิด (รวมชา โคล่า ช็อกโกแลตเข้ม) ประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์ เปลี่ยนไปกาแฟไม่มีคาเฟอีนหรือน้ำสมุนไพรที่ปลอดภัยถ้าจำเป็น
3. สังเกตการนอนและความงอแงของลูกตลอดช่วงนั้น
4. กลับมาดื่มทีละน้อย เช่น กาแฟ 1 แก้วตอนเช้า แล้วดูต่อ 3 ถึง 4 วัน
5. ถ้าอาการกลับมาเมื่อดื่ม และหายเมื่อหยุด จึงถือว่าลูกไวต่อปริมาณระดับนั้น ให้ลดลงต่อ

ถ้าลูกร้องกวนมากแม้หยุดคาเฟอีนแล้ว ให้ไปหากุมารแพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่น เช่น กรดไหลย้อน หรือแพ้โปรตีนนมวัว ซึ่งต้องแยกด้วยการตรวจ

จัดเวลาดื่มให้ลูกได้คาเฟอีนน้อยที่สุด

ระดับคาเฟอีนในน้ำนมสูงสุดในเวลาไม่นานหลังดื่ม ราว 1 ถึง 2 ชั่วโมง และลดลงหลังจากนั้น จึงใช้ตรรกะนี้จัดเวลาได้

• ดื่มทันทีหลังให้นมหรือปั๊มเสร็จ ให้ถึงมื้อต่อไปมีเวลาห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง
• ดื่มช่วงเช้าแทนบ่ายแก่ เพราะลูกที่ไวมักรบกวนการนอนช่วงกลางคืน
• ไม่ต้องปั๊มทิ้ง เพราะดื่มกาแฟไม่ใช่เหตุผลให้ทิ้งนม

ต้องย้ำว่าการจัดเวลาลดคาเฟอีนที่ลูกได้ในมื้อเดียว แต่ไม่ได้ลดปริมาณรวมที่ร่างกายลูกได้ต่อวัน ถ้าต้องการลดจริงต้องลดจำนวนแก้ว

ตัวอย่างการนับงบคาเฟอีนทั้งวัน

ใช้เพดาน 200 มก. และค่าจาก NHS

เมนูที่ดื่มทั้งวัน	คาเฟอีน
กาแฟ 1 แก้วตอนเช้า	90 มก.
ชา 1 แก้วตอนบ่าย	55 มก.
โคล่า 1 กระป๋องตอนเย็น	37 มก.
ช็อกโกแลตนม 1 แท่ง	ต่ำกว่า 10 มก.
รวม	ประมาณ 190 ถึง 192 มก.

รวมแล้วเกือบเต็มงบทั้งที่ดื่มกาแฟแค่แก้วเดียว ถ้าเปลี่ยนชาและโคล่าเป็นน้ำเปล่าหรือน้ำสมุนไพร ก็เพิ่มกาแฟอีก 1 แก้วได้ ส่วนแม่ที่ชอบกาแฟเย็นแก้วใหญ่ ควรเปลี่ยนเป็นขนาดเล็กลงหรือสลับครึ่งกาแฟครึ่งไม่มีคาเฟอีน

ยาแก้ปวดบางสูตรผสมคาเฟอีนและเครื่องดื่มชูกำลังบางชนิดมีคาเฟอีนสูง ตรวจฉลากทุกครั้ง และก่อนใช้ยาตัวใดระหว่างให้นมควรถามเภสัชกร

คาเฟอีนกับการนอนของแม่ และน้ำนม

แม่หลายคนใช้กาแฟประคองตัวเองผ่านช่วงนอนน้อยของเดือนแรกๆ ซึ่งเข้าใจได้ ข้อสังเกตคือถ้าดื่มบ่ายหรือเย็น การนอนช่วงสั้นๆ ที่ลูกยอมให้จะแย่ลงอีก และสุขภาพจิตแม่ได้รับผลโดยตรง การนอนไม่พออย่างหนักเป็นปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่งของภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ดู ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ถ้าเหนื่อยเกินไปจนต้องพึ่งกาแฟมากกว่า 3 แก้วต่อวัน ควรคุยเรื่องแบ่งเวรกลางคืนกับคนในบ้าน

ส่วนปริมาณน้ำนม ไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนว่ากาแฟในปริมาณปกติทำให้น้ำนมลด ปัจจัยหลักยังเป็นการเอานมออกบ่อยพอ ดูแนวทางที่ กระตุ้นน้ำนมแม่ให้มาเร็ว และเรื่องอาหารที่ควรกินที่ อาหารเพิ่มน้ำนม

เมื่ออยากรสกาแฟแต่ต้องลดคาเฟอีน

การลดทันทีจากกาแฟวันละ 3 ถึง 4 แก้วมักทำให้ปวดหัว ง่วง หงุดหงิดใน 1 ถึง 3 วันแรก ซึ่งเป็นอาการถอนคาเฟอีนและไม่ใช่โรค ลดทีละขั้นจะง่ายกว่า

ขั้นตอน	วิธีทำ	ระยะเวลา
สัปดาห์ที่ 1	ลดจากแก้วใหญ่เป็นแก้วกลาง หรือเปลี่ยนแก้วสุดท้ายของวันเป็นกาแฟไม่มีคาเฟอีน	7 วัน
สัปดาห์ที่ 2	ผสมกาแฟปกติครึ่งหนึ่งกับกาแฟไม่มีคาเฟอีนครึ่งหนึ่ง	7 วัน
สัปดาห์ที่ 3	เหลือกาแฟปกติ 1 แก้วตอนเช้า ที่เหลือเป็นไม่มีคาเฟอีนหรือเครื่องดื่มอื่น	คงไว้

ทางเลือกที่ได้รสหรือความอุ่นคล้ายกาแฟโดยไม่เพิ่มคาเฟอีนมีดังนี้ กาแฟไม่มีคาเฟอีนซึ่งยังมีเล็กน้อยจึงนับรวมถ้าดื่มหลายแก้ว นมอุ่นใส่ผงโกโก้บางชนิดซึ่งมีคาเฟอีนต่ำ น้ำขิงไม่หวาน และน้ำอุ่นใส่มะนาว ส่วนชาสมุนไพรบางชนิดยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในแม่ให้นมเพียงพอ ควรถามเภสัชกรก่อนดื่มประจำ ไม่ควรใช้เพียงเพราะฉลากเขียนว่าธรรมชาติ

ตัวอย่างเทียบเมนูร้านกาแฟ

เมนูร้านกาแฟต่างจากแก้วที่ชงเองที่บ้านมาก ค่าต่อไปนี้เป็นแนวคิดเทียบเพื่อวางแผน ไม่ใช่ตัวเลขจากร้านใดร้านหนึ่ง ถามร้านหรือดูฉลากเมื่อสงสัย

เมนู	จำนวนช็อตเอสเปรสโซ่ที่พบบ่อย	แนวทาง
อเมริกาโนเย็นแก้วเล็ก	1 ช็อต	นับเป็นงบคาเฟอีนประมาณ 1 แก้วเล็ก
ลาเต้หรือคาปูชิโน่ร้อน	1 ถึง 2 ช็อต	สั่ง 1 ช็อตได้ถ้าต้องการลด
กาแฟเย็นแก้วใหญ่	2 ถึง 3 ช็อต	อาจเท่ากับ 2 ถึง 3 แก้วในตาราง ควรขอลดช็อต
ชาไทยหรือชานมไข่มุก	ขึ้นกับร้านและสูตร	นับเป็นชา 1 แก้วต่อแก้ว ถ้าชงเข้ม ให้นับมากกว่านั้น

ข้อสังเกตคือเครื่องดื่มหวานยังมีน้ำตาลสูงตามไปด้วย ถ้ากินเป็นประจำจะได้พลังงานโดยไม่ได้สารอาหารที่แม่ให้นมต้องการเพิ่ม ลองสั่งหวานน้อยและขนาดเล็กกว่า แล้วเก็บงบคาเฟอีนไว้ให้เมนูที่อยากดื่มจริง

วางแผนกาแฟประจำวันของแม่ให้นม

สถานการณ์	แนวทาง
ลูกอายุไม่ถึง 3 เดือน หรือคลอดก่อนกำหนด	กาแฟไม่เกิน 1 แก้วต่อวัน และนับคาเฟอีนอื่นรวม
ลูกโตแล้ว ไม่งอแง	ไม่เกิน 200 ถึง 300 มก. ต่อวัน ดื่มหลังมื้อนม
สงสัยว่าลูกไวต่อคาเฟอีน	งดทุกชนิด 1 ถึง 2 สัปดาห์ แล้วทดสอบกลับทีละน้อย
ติดกาแฟมาก หยุดทันทีแล้วปวดหัว	ลดครั้งละ 1/4 ถึง 1/2 แก้วต่อสัปดาห์

ลูกร้องไม่หยุดหรือตัวสั่นเกร็งผิดปกติ ไม่ยอมกินนม อาเจียน หายใจเร็วหรือหน้าซีด ไม่ควรโยงไปที่กาแฟแล้วรอดู ให้พาไปพบแพทย์ แต่ถ้าลูกกินนอนปกติ แม่ดื่มกาแฟเช้าหนึ่งหรือสองแก้ว ไม่ต้องรู้สึกผิด ตัวเลขที่ NHS ตั้งไว้ค่อนข้างระมัดระวังอยู่แล้ว และคำถามเรื่องยาหรือโรคประจำตัวที่เกี่ยวกับคาเฟอีน ถามแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณอยู่