อาหารปลา เลือกให้ตรงชนิดปลา ให้ปลาสีสวย แข็งแรง และน้ำไม่เสียเร็ว

อาหารปลาที่ดีต้องตรงกับนิสัยการกินและตำแหน่งที่ปลากิน ให้ในปริมาณที่ปลากินหมดภายในราว 2 นาที แล้วเอาเศษที่เหลือออก ปลาตู้ส่วนใหญ่ป่วยจากการให้อาหารมากเกินและน้ำเสีย มากกว่าจากการได้อาหารไม่พอ สีสวยกับความแข็งแรงจึงมาจากอาหารคุณภาพดีที่สด เก็บถูกวิธี และน้ำที่ระบบกรองรับไหว

ปลาในตู้กินพืช กินเนื้อ หรือกินทั้งสองอย่าง

คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าความต้องการโปรตีนและไขมันของปลาสวยงามส่วนใหญ่ยังไม่มีใครรู้ละเอียดรายชนิด แต่อย่างน้อยเจ้าของควรรู้ว่าปลาของตัวเองเป็นกลุ่มกินเนื้อ กินพืช หรือกินทั้งสองอย่าง เพราะกลุ่มนี้กำหนดว่าซื้ออาหารสูตรไหน

กลุ่ม	ปลาที่คนไทยเลี้ยงบ่อย	อาหารหลัก	อาหารเสริม
กินพืชเป็นหลัก	ซัคเกอร์บางชนิด ปลาหมอสีมาลาวีกลุ่มเอ็มบูน่า	เม็ดหรือแผ่นสูตรสาหร่ายสไปรูลิน่า	แตงกวา ซูกินี ผักกาดลวก
กินทั้งพืชและสัตว์	หางนกยูง เทตร้า ปลาทอง ปลาคาร์ป สอด มอลลี่	เม็ดหรือแผ่นสูตรรวม	ไรทะเลแช่แข็ง ถั่วลันเตาลวก
กินเนื้อ	ปลากัด ปลาหมอสีอเมริกาใต้บางชนิด อะโรวาน่า	เม็ดโปรตีนสูง	หนอนแดงแช่แข็ง กุ้งฝอย

ปลาทองและปลาคาร์ปไม่มีกระเพาะอาหารแท้ อาหารผ่านลำไส้ค่อนข้างเร็วและขับถ่ายเยอะ จึงเป็นกลุ่มที่ทำให้น้ำสกปรกเร็วที่สุดเมื่อให้อาหารเกิน ส่วนปลากัดเป็นนักล่าตัวเล็กที่ปากหงายขึ้น ชอบกินที่ผิวน้ำ รายละเอียดเฉพาะชนิดดูได้ใน ปลากัดกินอะไร และ วิธีเลี้ยงปลาทอง

รูปแบบอาหาร เลือกจากตำแหน่งที่ปลากิน

รูปแบบ	ลอยหรือจม	เหมาะกับ	จุดที่ต้องรู้
แผ่น (flake)	ลอยแล้วค่อย ๆ จม	ปลาเล็กกินกลางน้ำ หางนกยูง เทตร้า	ป่นง่าย ผงที่ก้นกระป๋องทำน้ำขุ่น
เม็ดลอย	ลอย	ปลาทอง คาร์ป ปลากัด	ปลาทองบางตัวกลืนอากาศตามจนว่ายเอียง
เม็ดจม	จม	ปลาแพะ ซัคเกอร์ ปลาหมอ	ต้องหย่อนให้ถึงพื้นเร็ว ก่อนปลาตัวอื่นแย่ง
แผ่นอัดจม (wafer)	จม	ปลากินตะไคร่ ปลาแพะ	ให้ตอนปิดไฟ ปลากลางคืนได้กิน
แช่แข็ง	จมช้า	เสริมโปรตีนสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง	ละลายก่อนให้ ห้ามแช่แข็งซ้ำ
อาหารมีชีวิต	ว่าย	ปลากินเนื้อ ปลาที่เบื่ออาหาร ลูกปลา	เสี่ยงพาเชื้อและปรสิตเข้าตู้
ผักลวก	จมเมื่อถ่วง	ปลากินพืช ปลาทอง	เอาออกภายใน 12 ถึง 24 ชั่วโมง

ขนาดเม็ดสำคัญกว่าที่คิด หลักง่าย ๆ คือเม็ดไม่ควรใหญ่กว่าตาของปลา ปลาหางนกยูงตัวโตใช้เม็ดหรือผงขนาดเล็ก ปลาทองตัวขนาดเหรียญสิบใช้เม็ดเล็ก ถ้าปลาอมแล้วคายซ้ำหลายรอบ แปลว่าเม็ดใหญ่เกิน

ตู้รวมที่มีทั้งปลากินผิวน้ำและปลากินพื้น RSPCA แนะนำให้โรยอาหารสองจุดขึ้นไปเพื่อให้ทุกตัวได้กิน และ Merck เตือนว่าปลากินพื้นอย่างแพะและซัคเกอร์ควรได้อาหารที่ตั้งใจให้ตรงจุด ไม่ควรปล่อยให้กินแค่เศษที่ร่วงลงมา

ให้เท่าไร วันละกี่ครั้ง

RSPCA Australia แนะนำให้ปลาเขตร้อนกินวันละครั้ง ในปริมาณที่กินหมดภายใน 2 นาที และระบุว่าการให้อาหารมากเกินเป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุดในปลาทุกชนิด นำไปสู่ความอ้วนและปัญหาสุขภาพอื่น ส่วน Merck ระบุว่าปลาตู้ส่วนใหญ่ควรได้กินอย่างน้อยวันละครั้ง ยกเว้นปลากินเนื้อที่กินเหยื่อชิ้นใหญ่

วิธีหาปริมาณที่พอดีสำหรับตู้ของตัวเอง

1. เริ่มจากโรยน้อย ๆ ประมาณที่คิดว่าพอ แล้วจับเวลา
2. ถ้าหมดก่อน 1 นาทีและปลายังไล่หา เพิ่มอีกนิดในวันถัดไป
3. ถ้าผ่าน 2 นาทีแล้วยังมีเศษลอยหรือจมอยู่ ลดลงครึ่งหนึ่งในวันถัดไป
4. ทำซ้ำ 4 ถึง 5 วัน จะได้ปริมาณประจำตู้ จดเป็นจำนวนเม็ดหรือหยิบมือ
5. ช้อนหรือดูดเศษที่เหลือออกหลังให้อาหาร 5 ถึง 10 นาที

ช่วงวัยหรือสภาพ	ความถี่	หมายเหตุ
ลูกปลาวัยอนุบาล	3 ถึง 4 มื้อเล็กต่อวัน	ผงละเอียดหรืออาหารลูกปลา ดูดเศษทุกวัน
ปลาโตเต็มวัย	วันละ 1 มื้อ หรือแบ่งเป็น 2 มื้อเล็ก	งดอาหารสัปดาห์ละ 1 วันได้ในปลาสุขภาพดี
ปลากินเนื้อตัวใหญ่	บางชนิดสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง	ดูคำแนะนำเฉพาะชนิด
ปลาเพิ่งย้ายตู้	ให้น้อยหรืองด 1 ถึง 2 วันแรก	ปลามักไม่กินช่วงปรับตัว
ปลาป่วย	ลดลงจากปกติ	ตรวจน้ำก่อนทุกครั้ง

ปลาว่ายเข้ามาขออาหารทุกครั้งที่เจ้าของเดินผ่าน เป็นพฤติกรรมเรียนรู้ ไม่ได้แปลว่าหิว ปลาที่ได้รับอาหารพอดีจะตัวเพรียว ท้องไม่ป่องตลอดเวลา และขับถ่ายเป็นเส้นสั้นที่ขาดง่าย

อาหารเกินทำอะไรกับตู้ปลา

เศษอาหารที่ปลากินไม่หมดและมูลที่เพิ่มขึ้นจากการกินมากจะถูกย่อยสลายเป็นแอมโมเนีย แบคทีเรียในระบบกรองต้องเปลี่ยนแอมโมเนียเป็นไนไตรต์และไนเตรตตามลำดับ ถ้าปริมาณมาเกินกว่าแบคทีเรียรับไหว แอมโมเนียหรือไนไตรต์จะค้างในน้ำ

สัญญาณที่บอกว่าอาหารเกินกำลังระบบ

• น้ำขุ่นขาวภายใน 1 ถึง 2 วันหลังให้อาหารเยอะ
• มีเมือกหรือฟิล์มมันบนผิวน้ำ
• กลิ่นเหม็นอับเวลาเปิดฝาตู้
• ตะไคร่เขียวขึ้นกระจกเร็วผิดปกติ
• ปลาว่ายอยู่ใกล้ผิวน้ำ อ้าปากถี่
• ฟองน้ำในกรองตันจนน้ำไหลอ่อนภายในไม่กี่สัปดาห์

ถ้าเจอหลายข้อพร้อมกัน ให้หยุดอาหาร 1 ถึง 2 วัน เปลี่ยนน้ำบางส่วน แล้วเริ่มใหม่ด้วยปริมาณครึ่งหนึ่ง RSPCA แนะนำให้เปลี่ยนน้ำ 10 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ทุกสัปดาห์พร้อมดูดกรวดเพื่อเก็บเศษอาหารและของเสีย การล้างฟองน้ำกรองให้ใช้น้ำในตู้ที่ดูดออกมา เพราะคลอรีนในน้ำประปาฆ่าแบคทีเรียที่ช่วยย่อยของเสีย วิธีเลือกและดูแลระบบกรองอยู่ใน กรองตู้ปลาแบบไหนดี

เก็บอาหารปลาอย่างไรในอากาศร้อนชื้น

อาหารปลามีโปรตีนและน้ำมันสูง Merck ระบุว่าอาหารแบบนี้เสื่อมได้เร็ว ความร้อนและความชื้นสูงทำให้อาหารเสียและขึ้นรา ไขมันที่หืนยังเป็นหนึ่งในสาเหตุของภาวะไขมันพอกตับในปลา นอกจากนั้นปลาต้องได้วิตามินซีจากอาหาร ถ้าขาดจะเกิดกระดูกสันหลังคด อาหารเก่าจึงเสี่ยงทั้งหืนและขาดวิตามิน

ชนิดอาหาร	วิธีเก็บ	ระยะเวลาตาม Merck
อาหารแห้งที่เปิดแล้ว	กล่องปิดสนิท กันแมลง ที่แห้งและเย็น	ทิ้งหลังเปิด 2 เดือนถ้าเก็บที่อุณหภูมิห้อง
อาหารสำเร็จรูปในช่องแข็ง	ช่องแช่แข็ง	ทิ้งหลัง 6 เดือน
ไรทะเล หนอนแดงแช่แข็ง	ช่องแช่แข็ง	ทิ้งหลัง 1 ปี และห้ามแช่แข็งซ้ำเมื่อละลายแล้ว

ในทางปฏิบัติ ซื้อกระป๋องขนาดที่ใช้หมดภายใน 1 ถึง 2 เดือน ถ้าซื้อถุงใหญ่เพราะคุ้ม ให้แบ่งใส่ถุงซิปเล็ก ๆ ไล่อากาศออก เอาส่วนที่ยังไม่ใช้เข้าช่องแข็ง แล้วหยิบออกมาทีละถุง อย่าวางกระป๋องอาหารบนฝาตู้หรือใต้ไฟตู้ เพราะร้อนและชื้นตลอดเวลา และอย่าเอานิ้วเปียกจุ่มลงไปในกระป๋อง

สัญญาณว่าอาหารเสียแล้ว คือ กลิ่นหืนเหมือนน้ำมันเก่า เม็ดจับตัวเป็นก้อน มีเส้นใยหรือจุดราสีขาวเขียว หรือมีตัวมอดเล็ก ๆ

อาหารสด แช่แข็ง และอาหารมีชีวิต ใช้ให้ปลอดภัย

อาหารสดช่วยกระตุ้นให้ปลาที่เบื่ออาหารกลับมากิน และช่วยปลากินเนื้อได้โปรตีนหลากหลาย RSPCA แนะนำให้ใช้ไรทะเล ไรแดง และหนอนแช่แข็งเป็นครั้งคราว ควบคู่อาหารแผ่นหรือเม็ดเป็นหลัก และเตือนว่าไม่ควรให้ไขมันจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น หัวใจวัว เนื้อ หรือเครื่องใน

ขั้นตอนใช้อาหารแช่แข็ง

1. ตัดก้อนแช่แข็งขนาดที่ปลากินหมดใน 2 นาที
2. ละลายในถ้วยเล็กที่มีน้ำจากตู้ 5 ถึง 10 นาที
3. เทผ่านกระชอนเล็กทิ้งน้ำละลาย เพราะมีเศษและสารที่ทำให้น้ำขุ่น
4. ใช้ไม้คีบหรือช้อนหย่อนลงตู้ ส่วนที่ละลายแล้วแต่ไม่ใช้ให้ทิ้ง

อาหารมีชีวิตอย่างลูกน้ำ ไรแดง และหนอนแดงที่ช้อนจากแหล่งน้ำธรรมชาติ มีโอกาสพาปรสิตและเชื้อโรคเข้าตู้ ถ้าจะใช้ ให้ซื้อจากผู้เพาะที่เลี้ยงในระบบน้ำสะอาด ล้างผ่านน้ำสะอาด 2 ถึง 3 รอบก่อนให้ และให้แค่ที่ปลากินหมดทันที ลูกน้ำที่ปลากินไม่หมดจะกลายเป็นยุงในบ้านภายในไม่กี่วัน

สีสวยขึ้นได้แค่ไหนจากอาหาร

สีของปลามาจากพันธุกรรมเป็นหลัก อาหารทำได้แค่ช่วยให้สีที่มีอยู่แสดงออกเต็มที่ สีแดง ส้ม และเหลืองในปลาหลายชนิดมาจากสารกลุ่มแคโรทีนอยด์ที่ปลาสร้างเองไม่ได้ ต้องได้จากอาหาร เช่น สาหร่ายสไปรูลิน่า เปลือกกุ้ง และสารแอสตาแซนธิน อาหารสูตรเร่งสีจึงทำให้ปลาทอง ปลาหมอสีแดง และหางนกยูงสีชัดขึ้นได้ภายในหลายสัปดาห์

ข้อจำกัดที่ควรรู้

• ปลาที่พันธุกรรมสีซีดจะไม่กลายเป็นสีเข้มเพราะอาหาร
• เลิกให้อาหารเร่งสีแล้วสีจะค่อย ๆ จางลงกลับสู่ระดับเดิม
• ปลาที่เครียด ถูกรังแก หรืออยู่ในน้ำเสีย สีจะหมองแม้กินอาหารเร่งสีอยู่
• ปลาสีขาวหรือสีอ่อน เช่น ปลาทองสีขาว กินอาหารเร่งสีมากเกินไปบางตัวขาวอมส้ม

ถ้าปลาสีซีดลงกะทันหันทั้งตู้ ให้มองหาสาเหตุที่น้ำก่อนเปลี่ยนอาหาร

ตารางให้อาหาร 1 สัปดาห์สำหรับตู้ปลาเล็กรวม

ตัวอย่างนี้ใช้กับตู้ขนาด 60 ซม. ที่มีหางนกยูง เทตร้า และปลาแพะ ตู้แบบอื่นปรับตามชนิดปลา

วัน	มื้อหลัก (เช้าหรือเย็น)	เสริม	ปลาแพะ (ตอนปิดไฟ)
จันทร์	แผ่นสูตรรวม	ไม่มี	เม็ดจม 2 ถึง 3 เม็ด
อังคาร	เม็ดเล็กสูตรรวม	ไม่มี	ไม่ให้
พุธ	แผ่นสูตรรวม	ไรทะเลแช่แข็งปริมาณน้อย	แผ่นอัดจม 1 ชิ้นเล็ก
พฤหัสบดี	แผ่นสูตรสไปรูลิน่า	ไม่มี	ไม่ให้
ศุกร์	เม็ดเล็กสูตรรวม	ไม่มี	เม็ดจม 2 ถึง 3 เม็ด
เสาร์	แผ่นสูตรรวม	หนอนแดงแช่แข็งปริมาณน้อย	ไม่ให้
อาทิตย์	งดอาหาร	ไม่มี	ไม่ให้

วันงดอาหารไม่ทำร้ายปลาโตที่สุขภาพดี และช่วยให้ระบบกรองได้ไล่ตามของเสีย ยกเว้นลูกปลาวัยอนุบาลและปลาที่กำลังพักฟื้น สำหรับตู้ที่เพิ่งตั้งไม่ถึงเดือนและแบคทีเรียยังไม่พร้อม ให้ลดอาหารลงครึ่งหนึ่งจากตาราง ขั้นตอนเตรียมตู้ใหม่อยู่ใน จัดตู้ปลาครั้งแรก

ปัญหาที่เจอบ่อยเมื่อเรื่องอาหาร และวิธีแก้

อาการ	สาเหตุที่น่าสงสัย	ทำอย่างไร
ปลาทองลอยตะแคงหลังกินเม็ดลอย	กลืนอากาศ อาหารพองในท้อง	งด 1 ถึง 2 วัน เปลี่ยนเป็นเม็ดจม แช่เม็ดในน้ำตู้ 1 ถึง 2 นาทีก่อนให้ ให้ถั่วลันเตาลวกแกะเปลือกชิ้นเล็ก
ปลาตัวเล็กผอมลงในตู้รวม	ตัวใหญ่แย่งกิน	โรยอาหาร 2 ถึง 3 จุดพร้อมกัน หรือแยกตู้
ปลาแพะผอม ท้องแฟบ	ได้แต่เศษ	ให้เม็ดจมตอนปิดไฟ
ถ่ายเป็นเส้นยาวสีขาวห้อย	กินน้อย เครียด หรือปรสิตในลำไส้	ตรวจน้ำ ถ้าเป็นหลายวันปรึกษาสัตวแพทย์สัตว์น้ำ
ปลาไม่กินหลังย้ายเข้าตู้ใหม่	ปรับตัว	ปิดไฟ ลดคนเดินผ่าน ลองให้น้อย ๆ วันละครั้ง ทิ้งเศษ
น้ำขุ่นทุกครั้งหลังให้อาหาร	ให้มาก หรือผงอาหารป่น	ลดปริมาณ เทผงก้นกระป๋องทิ้ง

ซื้ออาหารปลาครั้งต่อไป ดู 5 เรื่องนี้

1. ชื่อกลุ่มปลาบนฉลากตรงกับปลาที่เลี้ยง เช่น สูตรปลาทอง สูตรปลาเขตร้อน สูตรปลากินพืช
2. ขนาดเม็ดเล็กกว่าตาของปลาตัวที่เล็กที่สุดในตู้
3. วันผลิตใหม่ ภาชนะปิดผนึกดี ไม่มีกลิ่นหืนเมื่อเปิด
4. ขนาดบรรจุที่ใช้หมดภายใน 2 เดือน
5. มีอาหารอย่างน้อย 2 รูปแบบสลับกัน เพื่อให้ได้สารอาหารหลากหลาย

ถ้าเลี้ยงปลาสวยงามหลายชนิดและอยากได้ภาพรวมการดูแลทั้งระบบ อ่านต่อที่ เลี้ยงปลาหางนกยูง ซึ่งเป็นปลาเริ่มต้นที่เห็นผลจากการปรับอาหารได้ชัดที่สุด ส่วนปลาที่ไม่กินเกิน 3 วันร่วมกับมีจุด แผล หรือครีบเปื่อย ให้ถ่ายรูปและวิดีโอปลา จดค่าน้ำล่าสุด แล้วปรึกษาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์น้ำ ข้อมูลชุดนี้ช่วยให้ระบุสาเหตุได้เร็วกว่าการเปลี่ยนอาหารไปเรื่อย ๆ