ปลากัดกินอะไร อาหารเม็ด หนอนแดง ไรทะเล และตารางให้อาหารรายสัปดาห์

ปลากัดเป็นปลากินเนื้อ อาหารประจำวันที่ปลอดภัยที่สุดคือเม็ดสูตรปลากัดที่โปรตีนสูง ให้วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง ครั้งละเท่าที่ปลากินหมดภายใน 2 นาที ส่วนหนอนแดง ไรทะเล และไรแดงใช้เป็นอาหารเสริมสัปดาห์ละไม่กี่มื้อ ปัญหาที่เจอบ่อยในบ้านที่เลี้ยงปลากัดคือให้มากเกินไป มากกว่าให้ผิดชนิด เพราะปลาตัวเล็กนิดเดียวแต่ขอกินเก่งทุกครั้งที่เห็นมือเรา

อาหารหลักประจำวัน: เม็ดสูตรปลากัดและวิธีอ่านฉลาก

ตามข้อมูลของ PetMD ปลากัดเป็นสัตว์กินเนื้อ ต้องได้อาหารโปรตีนสูงที่ทำมาสำหรับปลากัด ในธรรมชาติปลากัดกินแมลงน้ำตัวเล็ก ลูกน้ำ และตัวอ่อนของแมลงที่ตกลงบนผิวน้ำ ระบบย่อยจึงถนัดโปรตีนจากสัตว์มากกว่าแป้งหรือพืช

อาหารเม็ดเป็นฐานของมื้ออาหารเพราะคุมปริมาณง่ายและมีวิตามินเสริมครบกว่าอาหารสดอย่างเดียว Merck Veterinary Manual ระบุว่าปลาต้องการวิตามินซีจากอาหาร และอาหารสำเร็จรูปส่วนใหญ่ควรมีวิตามินซีแบบเสถียรผสมอยู่ ปลาที่ขาดวิตามินซีนานๆ จะมีกระดูกสันหลังโค้งงอ

ตอนยืนอ่านฉลากหน้าร้านหรือในแอปสั่งของ ให้ดูสามอย่าง

1. ส่วนผสมแรกควรเป็นโปรตีนจากสัตว์ เช่น เนื้อปลา กุ้ง หรือหนอน ถ้าส่วนผสมแรกเป็นแป้งสาลีหรือข้าวโพด แสดงว่าอาหารนั้นไม่ได้ทำมาเพื่อปลากินเนื้อ
2. ค่าโปรตีนขั้นต่ำบนฉลาก ผลิตภัณฑ์สำหรับปลากัดที่ขายในไทยส่วนใหญ่ระบุโปรตีนราว 35 ถึง 45 เปอร์เซ็นต์ (ค่าประมาณ ให้ดูตัวเลขจริงบนฉลากของยี่ห้อที่ซื้อ)
3. ขนาดเม็ด ปากปลากัดเล็ก เม็ดที่ใหญ่เกินลูกตาปลาจะถูกคาบแล้วคายซ้ำ ถ้าเม็ดแข็งและใหญ่ ให้แช่น้ำจากตู้สักครึ่งนาทีก่อน

เม็ดที่จมช้าหรือลอยแบบกึ่งจมเหมาะกับปลากัดมากกว่าเม็ดจมเร็ว เพราะปลากัดชอบกินใกล้ผิวน้ำและมีอวัยวะหายใจเหนือน้ำ (labyrinth organ) ปลาจะขึ้นมาฮุบอากาศที่ผิวน้ำอยู่แล้ว แต่ถ้าเม็ดจมถึงพื้นก่อน ปลาตัวครีบยาวมักไม่ลงไปตามเก็บ เศษอาหารจึงกลายเป็นของเสียก้นตู้

ให้กี่เม็ด วันละกี่ครั้ง

ฉลากหลายยี่ห้อเขียนว่า 2 ถึง 4 เม็ดต่อมื้อ แต่เม็ดแต่ละยี่ห้อขนาดไม่เท่ากัน เม็ดเล็ก 0.5 มิลลิเมตรกับเม็ดกลาง 1.5 มิลลิเมตรหนักต่างกันหลายเท่า ใช้กฎ 2 ข้อแทนการนับเม็ดตายตัว

• ให้ทีละน้อย เช่น 2 เม็ดก่อน รอดูว่าปลากินหมดไหม แล้วค่อยเติมจนกินช้าลง
• เมื่อผ่านไป 2 นาทีแล้วยังมีเม็ดลอยหรือจมเหลือ ใช้ช้อนหรือสายยางดูดออกให้หมด และลดจำนวนในมื้อถัดไป

RSPCA Australia ให้หลักเดียวกันกับปลาตู้เขตร้อนทุกชนิด คือให้เฉพาะที่กินหมดในเวลาไม่ถึง 2 นาที ส่วน Merck ให้ตัวเลขน้ำหนักว่าปลาโตเต็มวัยควรได้ราว 3 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวต่อวัน ปลากัดหนักไม่กี่กรัม นั่นคือหลักสิบมิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งเท่ากับเม็ดอาหารไม่กี่เม็ดจริงๆ

ผู้เลี้ยงมักเปรียบว่ากระเพาะปลากัดมีขนาดประมาณลูกตาของมันเอง เป็นคำเปรียบที่ช่วยจำ ไม่ได้มาจากงานวิจัย แต่ตรงกับพฤติกรรมที่เห็นบ่อย คือปลาที่ได้กินเยอะจะท้องป่องเป็นก้อนด้านล่างและว่ายช้าลง

ความถี่ที่ PetMD ให้คือวันละ 1 ถึง 2 ครั้ง ถ้าเลี้ยงในห้องที่ไม่มีใครอยู่ตอนกลางวัน ให้วันละครั้งตอนเย็นก็พอ ถ้าให้สองครั้ง ให้แบ่งปริมาณทั้งวันเป็นสองส่วน อย่าให้ครบเต็มทั้งสองมื้อ

อาหารเสริม: หนอนแดง ไรทะเล ไรแดง ลูกน้ำ

อาหารสดและแช่แข็งทำให้ปลากินอร่อยและได้โปรตีนหลากหลาย แต่ไขมันสูงและเน่าเสียในตู้เร็วกว่าอาหารเม็ด Merck แนะนำให้ปลาได้อาหารหลายแบบเพื่อไม่ให้ขาดสารอาหารบางตัว โดยใช้ร่วมกับอาหารสำเร็จรูป ไม่ใช่แทนที่

อาหาร	ได้อะไร	ข้อควรระวัง	ความถี่ที่เหมาะ
หนอนแดง (bloodworm) แช่แข็ง	โปรตีนและไขมันสูง ปลากินดี ช่วยเร่งโต	ไขมันสูง ให้บ่อยเกินทำให้ท้องอืดและอ้วน	1 ถึง 2 มื้อต่อสัปดาห์
หนอนแดงแห้ง (freeze-dried)	เก็บง่าย	พองน้ำในท้อง ควรแช่น้ำจากตู้ให้พองก่อน	1 มื้อต่อสัปดาห์
ไรทะเล (brine shrimp) แช่แข็งหรือเพิ่งฟัก	ย่อยง่าย กินเก่ง	ไรทะเลโตเต็มวัยมีเปลือก คุณค่าต่ำกว่าตัวอ่อนที่เพิ่งฟัก	2 ถึง 3 มื้อต่อสัปดาห์
ไรแดง (daphnia)	เปลือกแข็งเป็นกากใย ช่วยการขับถ่าย	ปลาบางตัวไม่ยอมกินตอนแรก	1 ถึง 2 มื้อต่อสัปดาห์ หรือใช้ช่วงท้องผูก
ลูกน้ำมีชีวิต	ปลากระตือรือร้นล่า	เสี่ยงเชื้อโรค ปรสิต และสารเคมีถ้าตักจากแหล่งน้ำธรรมชาติ	ไม่แนะนำถ้าไม่ได้เพาะเอง

กฎที่ใช้ได้จริง คืออาหารเสริมรวมกันไม่เกิน 3 มื้อต่อสัปดาห์ และเปลี่ยนชนิดสลับกันไป ตัวอย่างเช่นสัปดาห์นี้ให้หนอนแดงหนึ่งมื้อ ไรทะเลสองมื้อ

อาหารแช่แข็งที่ละลายแล้วอย่านำกลับไปแช่ใหม่ Merck ระบุว่าอาหารแช่แข็งอย่างหนอนแดงหรือไรทะเลควรทิ้งหลังเก็บในช่องแช่แข็งเกิน 1 ปี และไม่ควรแช่แข็งซ้ำหลังละลาย ถ้าซื้อแผงใหญ่เกินไป ให้หักเป็นชิ้นเล็กแล้วละลายทีละก้อนในถ้วยน้ำจากตู้ เทน้ำละลายทิ้ง ใช้ช้อนตักเฉพาะตัวอาหารลงตู้ เพราะน้ำที่ละลายแล้วเต็มไปด้วยสารอินทรีย์

ตัวอย่างตารางให้อาหารรายสัปดาห์

ตารางนี้ใช้กับปลากัดโตเต็มวัยตัวเดียวในตู้ที่ห้องไม่ร้อนผิดปกติ ปรับจำนวนเม็ดตามขนาดเม็ดที่ใช้

วัน	มื้อเช้า	มื้อเย็น
จันทร์	เม็ด 2 เม็ด	เม็ด 2 เม็ด
อังคาร	เม็ด 2 เม็ด	ไรทะเลแช่แข็ง 1 ก้อนเล็ก
พุธ	เม็ด 2 เม็ด	เม็ด 2 เม็ด
พฤหัสบดี	เม็ด 2 เม็ด	หนอนแดงแช่แข็ง 3 ถึง 5 ตัว
ศุกร์	เม็ด 2 เม็ด	เม็ด 2 เม็ด
เสาร์	เม็ด 2 เม็ด	ไรแดงหรือไรทะเล
อาทิตย์	งดอาหารทั้งวัน	งดอาหารทั้งวัน

วันงดอาหารเป็นนิสัยที่ผู้เลี้ยงหลายคนทำและแนะนำกันเพราะช่วยให้ระบบย่อยพักและลดโอกาสท้องผูก ปลาที่แข็งแรงทนได้สบาย ส่วนปลาที่เพิ่งผ่านการป่วย ปลาเล็กวัยรุ่น และลูกปลาไม่ควรงด

ช่วงหน้าร้อนของไทย น้ำในตู้เล็กอุ่นเกิน 30 องศาได้ง่ายถ้าตู้ตั้งใกล้หน้าต่าง ปลาจะกินเร็วและขับถ่ายเร็ว แต่น้ำก็เสียเร็วเช่นกัน ให้ลดปริมาณลงเล็กน้อยและเปลี่ยนน้ำบ่อยขึ้น ช่วงอุณหภูมิที่ PetMD ใช้เป็นเป้าหมายคือ 76 ถึง 81 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 24 ถึง 27 องศาเซลเซียส

ลูกปลากัดและปลาวัยรุ่น กินต่างจากปลาโตอย่างไร

ลูกปลากัดอายุไม่กี่วันกินสิ่งที่เล็กมาก เช่น infusoria ไรน้ำจิ๋ว หรือไข่แดงต้มสุกบดละเอียดแบบที่ผู้เพาะเลี้ยงบางคนใช้ แล้วเปลี่ยนเป็นไรทะเลที่เพิ่งฟักเมื่อปากโตพอ Merck ระบุอัตราของลูกปลาที่ราว 5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวต่อวัน สูงกว่าปลาโตที่ 3 เปอร์เซ็นต์ และให้หลายมื้อกระจายตลอดวัน

เจ้าของมือใหม่ที่ซื้อปลากัดวัยรุ่นอายุ 2 ถึง 3 เดือน ควรให้ 2 มื้อต่อวันเต็มรูปแบบ และยังไม่ต้องงดวันอาทิตย์ เพราะปลากำลังโต แต่ยังควรให้ปริมาณน้อยและกินหมดภายใน 2 นาทีเหมือนเดิม

อาหารที่ไม่ควรให้ปลากัด

• ข้าวสุก ขนมปัง และอาหารแป้งอื่นๆ ย่อยยากและบูดเร็ว
• เนื้อสัตว์ที่มีไขมันของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น หัวใจวัว เครื่องใน RSPCA ระบุให้เลี่ยงอาหารกลุ่มนี้กับปลาตู้เขตร้อน
• อาหารปลาทอง อาหารปลาคาร์ป หรือเม็ดสูตรปลากินพืช เพราะแป้งสูงและโปรตีนต่ำเกินไปสำหรับปลากินเนื้อ
• อาหารที่ละลายแล้วค้างจากวันก่อน หรืออาหารเม็ดที่เปิดซองทิ้งไว้นานจนมีกลิ่นหืน

เรื่องเก็บอาหาร Merck แนะนำให้ปิดภาชนะอาหารแห้งให้สนิท เก็บที่เย็นและแห้ง และทิ้งซองที่เปิดแล้วเก็บในอุณหภูมิห้องเกิน 2 เดือน ความร้อนและความชื้นทำให้ไขมันในอาหารหืนและเกิดเชื้อรา ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุของตับไขมันพอกในปลา ในไทยที่บ้านร้อนชื้น ซองใหญ่ที่ซื้อมาตุนจึงไม่คุ้มเท่าซองเล็กที่ใช้หมดใน 1 ถึง 2 เดือน

ปลากัดไม่กิน หรือท้องอืด ดูอะไรก่อน

ปลากัดที่เคยกินดีแล้วหยุดกินเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องเช็กตามลำดับ

1. อุณหภูมิน้ำ ถ้าต่ำกว่า 24 องศา ปลาจะซึมและกินน้อย ตู้เล็กโดยเฉพาะตู้ที่ตั้งในห้องแอร์ต้องมีเครื่องทำความอุ่นและเทอร์โมมิเตอร์
2. แอมโมเนียและไนไทรต์ ชุดทดสอบน้ำราคาไม่กี่ร้อยบาทบอกได้ว่าน้ำเป็นพิษหรือไม่ ถ้าอ่านได้มากกว่า 0 ให้เปลี่ยนน้ำ 25 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ก่อนทำอย่างอื่น
3. อาหารที่ให้เมื่อวาน ถ้าให้หนอนแดงเยอะ ท้องปลาป่องและนิ่ง ให้งดอาหาร 1 วัน แล้วเริ่มต้นด้วยไรแดงหรือเม็ดชุบน้ำในปริมาณน้อย
4. อาการอื่น เช่น เกล็ดตั้ง ครีบแนบตัว มีจุดขาว หรือตัวเป็นเมือก ถ้าเห็นร่วมกับการไม่กิน ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ที่รับรักษาปลาหรือร้านที่มีผู้เชี่ยวชาญ

ควรเลี่ยงการเปลี่ยนอาหารตอนปลาไม่สบาย เพราะการเปลี่ยนยี่ห้อหรือเพิ่มอาหารใหม่หลายอย่างพร้อมกันทำให้หาสาเหตุยากขึ้น ถ้าเพิ่งซื้ออาหารยี่ห้อใหม่ ให้ผสมกับของเดิมครึ่งต่อครึ่งสัก 3 ถึง 5 วันก่อน

ปลาที่ปล่อยให้กินจนท้องบวมซ้ำๆ ยังทำให้น้ำเสียตามมาด้วย เศษอาหารและของเสียที่ก้นตู้เปลี่ยนเป็นแอมโมเนีย ซึ่งตู้ใหม่ที่ระบบน้ำยังไม่นิ่งรับมือไม่ได้ ถ้าอยากรู้ว่าอาหารเม็ดสำหรับปลาทั่วไปแบบไหนเลือกอย่างไร อ่านเพิ่มที่ เลือกอาหารปลาให้ตรงชนิด ส่วนขนาดตู้ที่พอดีกับปลากัดดูที่ ตู้ปลาเลือกขนาดอย่างไร และการจัดระบบตู้ใหม่ที่ วิธีจัดตู้ปลาสำหรับมือใหม่

จัดอาหารปลากัดชุดแรกให้ครบ

• ซื้อเม็ดสูตรปลากัดซองเล็กหนึ่งยี่ห้อ ที่ส่วนผสมแรกเป็นโปรตีนสัตว์ และเม็ดไม่ใหญ่เกินลูกตา
• ให้วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ถึง 3 เม็ด สังเกตว่ากินหมดภายใน 2 นาทีไหม แล้วค่อยปรับ
• เพิ่มอาหารแช่แข็งหนึ่งชนิด เช่น ไรทะเลหรือหนอนแดง สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 มื้อ เมื่อปลากินเม็ดคล่องแล้ว
• เว้นหนึ่งวันต่อสัปดาห์สำหรับปลาโตแข็งแรง
• ตัดอาหารที่เหลือทุกครั้ง เช็กอุณหภูมิ 24 ถึง 27 องศา และเปลี่ยนน้ำ 15 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ต่อสัปดาห์ตามที่ PetMD แนะนำ
• ถ้าปลาหยุดกินเกิน 3 วัน มีอาการผิดปกติร่วมด้วย หรือท้องบวมไม่ยุบ พาปลาไปหาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์น้ำ เพราะการลองยาเองโดยไม่รู้โรคมักทำให้ปลาแย่ลง