ซ่อมก๊อกน้ำที่หยดไม่หยุดด้วยตัวเอง: วินิจฉัยจุดรั่วและเปลี่ยนอะไหล่ทีละแบบ

ก๊อกที่หยดเป็นจังหวะหลังปิดสนิท หรือซึมที่โคนทุกครั้งที่เปิด ส่วนใหญ่ซ่อมได้ด้วยอะไหล่ชิ้นเล็กกับประแจสองสามตัว งานยากคือการรู้ว่าก๊อกตัวนั้นเป็นแบบไหนและน้ำออกจากตรงไหน เพราะอะไหล่ของก๊อกหมุนแบบเก่ากับก๊อกก้านโยกใช้แทนกันไม่ได้เลย เจ้าของบ้านบางรายซื้อยางประเก็นมาสามขนาดแล้วเพิ่งรู้ตอนถอดว่าก๊อกใช้ตลับเซรามิก

EPA ในโครงการ WaterSense ระบุว่าก๊อกที่หยดหนึ่งหยดต่อวินาทีเสียน้ำได้มากกว่า 3,000 แกลลอนต่อปี หรือราว 11,000 ลิตร และยางกับปะเก็นที่เก่าสึกเป็นต้นเหตุที่พบบ่อยของก๊อกรั่ว ตัวเลขนี้คือเหตุผลที่ไม่ควรปล่อยก๊อกหยดไว้จนชิน

ดูก่อนว่าน้ำออกจากจุดไหน

เปิดก๊อกแล้วปิด เช็ดตัวก๊อกให้แห้ง แล้วรอดูห้านาทีพร้อมไฟฉาย น้ำจะบอกเองว่าออกจากตรงไหน

อาการ	จุดที่น่าสงสัย	อะไหล่ที่เกี่ยวข้อง
หยดที่ปากก๊อกหลังปิดสนิท	ยางประเก็นปลายก้าน หรือตลับเซรามิก	ยางประเก็น ตลับ
ซึมที่โคนก้านเวลาเปิด	โอริงหรือแพ็กกิ้งก้านเสื่อม	โอริง แพ็กกิ้ง
น้ำซึมใต้มือจับก้านโยก	โอริงรอบตลับ	โอริงชุดตลับ
รั่วที่ฐานก๊อกบนอ่าง	ปะเก็นฐานเสื่อม น็อตยึดหลวม	ปะเก็นฐาน
หยดที่ข้อต่อใต้อ่าง	ข้อต่อหลวม ยางในสายน้ำดีเสื่อม	สายน้ำดี เทปพันเกลียว
น้ำออกเบาและพ่นไม่ตรง	ตะแกรงหัวก๊อกตัน	ตะแกรงกรอง
ผนังใต้อ่างชื้นทั้งที่ก๊อกแห้ง	ท่อในผนังหรือวาล์วรั่ว	งานช่างประปา

ถ้าก๊อกแห้งแต่ผนังหรือตู้ใต้อ่างยังชื้น ปัญหาอยู่ที่ท่อ ดูวิธีไล่หาในหาจุดท่อน้ำรั่ว ก๊อกสนาม ฝักบัว และสายฉีดชำระมีจุดรั่วเฉพาะของมัน รวบรวมไว้ในก๊อกน้ำรั่วซ่อมยังไง

รู้จักก๊อกสี่แบบที่พบในบ้านไทย

แบบ	วิธีสังเกต	อะไหล่หลัก	ความยากในการซ่อม
ก๊อกหมุนแบบเกลียว (compression)	หมุนมือจับหลายรอบกว่าจะปิด	ยางประเก็น โอริง	ง่าย อะไหล่หาง่าย
ก๊อกเซรามิกวาล์ว	หมุนหนึ่งในสี่หรือครึ่งรอบ	ตลับเซรามิก	ปานกลาง ต้องตรงรุ่น
ก๊อกก้านโยกผสม	ก้านเดียวคุมทั้งแรงน้ำและร้อนเย็น	ตลับก้านโยก โอริง	ปานกลาง ต้องตรงขนาด
ก๊อกสองมือจับ	มือจับร้อนกับเย็นแยกกัน	ตลับแยกฝั่ง	รั่วฝั่งไหนเปลี่ยนฝั่งนั้น

ถ้ายังไม่แน่ใจ ให้ปิดวาล์วแล้วถอดมือจับดูก่อนไปร้าน ก๊อกหมุนแบบเกลียวจะเห็นก้านทองเหลืองยาวที่มีเกลียวรอบตัว ส่วนก๊อกเซรามิกจะเห็นตลับทรงกระบอกสั้นที่มีน็อตหกเหลี่ยมยึดอยู่ด้านบน

ก๊อกหมุนแบบเกลียวรั่วบ่อยที่สุด เพราะยางถูกกดกับเบ้ารองทุกครั้งที่ปิด แต่ก็ซ่อมง่ายที่สุด ก๊อกเซรามิกทนกว่า เวลารั่วมักต้องเปลี่ยนตลับทั้งชิ้น

เครื่องมือและอะไหล่ที่ต้องมี

• ประแจเลื่อนสองตัว ตัวหนึ่งจับ อีกตัวหนึ่งขัน กันตัวก๊อกหรือท่อบิดตาม
• ไขควงแฉกและแบน
• ชุดประแจหกเหลี่ยม สำหรับสกรูซ่อนในมือจับก้านโยก
• เทปพันเกลียว
• จาระบีสำหรับงานประปา ชนิดที่ใช้กับยางได้
• ผ้าขี้ริ้ว กะละมัง และไฟฉาย
• ผ้าพันปากประแจ กันผิวโครเมียมเป็นรอย

อะไหล่ให้ถอดชิ้นเก่าไปเทียบที่ร้าน หรือจดยี่ห้อและรุ่นที่พิมพ์บนตัวก๊อก ตลับก้านโยกต่างกันทั้งเส้นผ่านศูนย์กลาง ความสูง และจำนวนฟันที่หัว ตลับที่ใกล้เคียงอาจใส่ได้แต่ซีลไม่สนิท แล้วจะรั่วใหม่ในไม่กี่วัน

เตรียมก่อนถอด ทำทุกครั้ง

1. ปิดวาล์วใต้อ่างโดยหมุนตามเข็มนาฬิกาจนสุด ถ้าไม่มีวาล์วย่อย ให้ปิดวาล์วหลักของบ้าน
2. บ้านที่ใช้ปั๊มน้ำ ปิดปั๊มหรือตัดเบรกเกอร์ปั๊ม กันปั๊มเดินตอนท่อเปิด
3. เปิดก๊อกค้างไว้ให้น้ำและแรงดันที่ค้างในท่อไหลออกจนหมด
4. ปิดจุกรูระบายน้ำของอ่าง สกรูเล็กหลุดลงท่อเมื่อไรงานจบตรงนั้น
5. ปูผ้าในอ่าง วางชิ้นส่วนเรียงตามลำดับที่ถอด
6. ถ่ายรูปทุกขั้นก่อนถอดชิ้นถัดไป
7. ก๊อกน้ำร้อนที่ต่อกับเครื่องทำน้ำอุ่น ปิดเครื่องที่สวิตช์ของเครื่องก่อน งานสายไฟของเครื่องทำน้ำอุ่นเป็นงานช่างไฟ

ซ่อมก๊อกหมุนแบบเกลียวที่หยดจากปาก

1. งัดฝาครอบบนมือจับ คลายสกรู แล้วดึงมือจับออก
2. ใช้ประแจคลายน็อตแพ็กกิ้งแล้วหมุนก้านออก ใช้ประแจตัวที่สองจับตัวก๊อกไว้
3. ดูยางประเก็นปลายก้าน ถ้าแข็ง แตก หรือเป็นรอยร่อง เปลี่ยนใหม่ขนาดเดียวกัน
4. ส่องเบ้ารองในตัวก๊อก ถ้าเป็นร่องหรือขรุขระมาก ยางใหม่ก็จะรั่วอีก ต้องขัดเบ้าด้วยเครื่องมือเฉพาะหรือเปลี่ยนก๊อก
5. เปลี่ยนโอริงที่ก้านด้วยถ้าก๊อกซึมที่โคนด้วย
6. ทาจาระบีบาง ๆ ที่โอริงและเกลียวก้าน
7. ประกอบกลับตามรูป ขันพอแน่น ไม่ขันจนสุดแรง
8. เปิดวาล์วช้า ๆ แล้วดูจุดเดิมห้านาที

ซ่อมก๊อกเซรามิกและก๊อกก้านโยก

1. ปิดน้ำและระบายแรงดันตามขั้นเตรียม
2. แกะฝาครอบสีแดงน้ำเงินบนมือจับ หรือหาสกรูหกเหลี่ยมใต้ก้าน แล้วถอดมือจับ
3. ถอดฝาครอบโลหะและวงแหวนล็อก จะเห็นน็อตยึดตลับ
4. คลายน็อตยึดตลับแล้วดึงตลับขึ้นตรง ๆ
5. ดูโอริงรอบตลับและซีลยางที่ก้นตลับ ถ้ารั่วที่โคนอย่างเดียว เปลี่ยนโอริงก่อน ถ้าหยดที่ปาก เปลี่ยนตลับ
6. ใส่ตลับใหม่ให้สลักที่ก้นตรงกับรูในตัวก๊อก ตลับที่ใส่เอียงจะทำให้ร้อนเย็นสลับข้าง
7. ประกอบกลับ เปิดวาล์ว ทดสอบทั้งฝั่งร้อนและเย็นจนสุดทาง

ซึมที่ฐานก๊อกหรือใต้อ่าง

• น็อตยึดใต้อ่างหลวม ขันเพิ่มทีละนิด ใช้ประแจตัวที่สองจับข้อต่อไว้
• ปะเก็นยางที่ฐานก๊อกแข็งหรือแตก ต้องถอดก๊อกขึ้นมาเปลี่ยน
• สายน้ำดีใต้อ่างบวม เป็นสนิม หรือเกลียวสึก ให้เปลี่ยนทั้งเส้น สายที่บวมคือสายที่ใกล้แตก
• เกลียวท่อพันเทปพันเกลียวตามทิศเกลียว ราว 5 ถึง 8 รอบ แล้วขันให้แน่นพอดี

น้ำที่หยดใต้อ่างทีละนิดทุกวันทำให้ตู้ไม้อัดบวมและราขึ้นผนังด้านหลังโดยไม่มีใครเห็น ถ้าเจอคราบชื้นที่ผนังใต้อ่างแล้ว ดูวิธีจัดการในผนังชื้นขึ้นราดำ

เช็คว่ามีรั่วที่มองไม่เห็นหรือไม่

ก๊อกที่หยดให้เห็นยังดีกว่ารอยรั่วที่ซ่อนในผนัง EPA แนะนำให้อ่านมิเตอร์น้ำก่อนและหลังช่วงสองชั่วโมงที่ไม่มีใครใช้น้ำ ถ้าตัวเลขเปลี่ยน แปลว่ามีรั่วที่ไหนสักแห่ง การประปานครหลวงแนะนำวิธีคล้ายกัน คือปิดก๊อกทุกตัวแล้วจดเลขมิเตอร์ตอนเช้ากับตอนเย็น ถ้ามิเตอร์ยังเดินทั้งที่ปิดหมด ให้เดินดูรอบบ้านหาจุดชื้นหรือน้ำขัง

กปน. มีบริการสำรวจและซ่อมท่อในบ้านโดยช่างประปา ติดต่อผ่าน MWA Call Center 1125 หรือแอป MWA onMobile สำหรับบ้านในพื้นที่ให้บริการ ต่างจังหวัดติดต่อการประปาส่วนภูมิภาคหรือช่างประปาในพื้นที่

ข้อผิดพลาดที่ทำให้รั่วใหม่ในสัปดาห์เดียว

ข้อผิดพลาด	ผลที่ตามมา	ทำแทนอย่างไร
ขันน็อตจนสุดแรง	เกลียวทองเหลืองหรือพลาสติกแตก	ขันพอแน่น แล้วเปิดน้ำดูก่อนขันเพิ่ม
ใช้อะไหล่ขนาดใกล้เคียง	ซีลไม่สนิท หยดอีก	ถอดชิ้นเก่าไปเทียบที่ร้าน
ไม่ทาจาระบีที่โอริง	โอริงฉีกตอนดันเข้า	ทาบาง ๆ ด้วยจาระบีงานประปา
ลืมแหวนรองหรือซีลบางชิ้น	รั่วรอบใหม่ทันที	ถ่ายรูปทุกขั้นตอนถอด
ใช้ประแจตัวเดียว	ท่อในผนังบิดตาม เกลียวในผนังร้าว	จับตัวก๊อกหรือข้อต่อด้วยประแจตัวที่สอง
ปล่อยหยดไว้หลายเดือน	น้ำกัดเบ้ารองจนซ่อมไม่คุ้ม	ซ่อมทันทีที่เริ่มหยด

ซ่อมหรือเปลี่ยนทั้งตัว

สถานการณ์	ทางเลือกที่คุ้มกว่า
หยดเล็กน้อย ก๊อกยังสภาพดี	ซ่อม เปลี่ยนยางหรือตลับ
ซึมที่โคนก้าน	ซ่อม เปลี่ยนโอริง
เบ้ารองเป็นร่องลึก	เปลี่ยนก๊อก
ผิวชุบลอก ตัวก๊อกกัดกร่อนเป็นรู	เปลี่ยนก๊อก
อะไหล่เลิกผลิต	เปลี่ยนก๊อก
ซ่อมไปแล้วสองครั้งในปีเดียว	เปลี่ยนก๊อก และดูว่าน้ำมีตะกอนมากหรือไม่

ถ้าเปลี่ยนก๊อกในห้องน้ำที่ต่อกับเครื่องทำน้ำอุ่น วางแผนงานท่อร้อนไปพร้อมกัน ดูเปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่น

ป้องกันไม่ให้ก๊อกรั่วซ้ำ

• ปิดก๊อกแค่พอให้น้ำหยุด การบิดจนสุดแรงทุกครั้งกดยางกับเบ้ารองจนสึกเร็ว
• ล้างตะแกรงหัวก๊อกทุกสองสามเดือน ตะกอนที่สะสมทำให้น้ำออกเบาและพ่นผิดทิศ ถ้าน้ำออกเบาทั้งบ้าน ไม่ใช่แค่ก๊อกเดียว ดูน้ำไหลเบา
• บ้านที่น้ำมีตะกอนมาก ติดไส้กรองหยาบก่อนเข้าบ้าน ตะกอนเป็นตัวการหลักที่ทำให้ตลับเซรามิกสึก
• ดูสายน้ำดีใต้อ่างทุกครั้งที่เปิดตู้ เปลี่ยนเมื่อเห็นสนิมหรือบวม
• ให้ทุกคนในบ้านรู้ว่าวาล์วหลักอยู่ที่ไหนและหมุนทางไหนปิด

เก็บยางประเก็นชุดรวม โอริงชุดรวม เทปพันเกลียว และตลับสำรองของรุ่นที่ใช้หลายจุด ใส่กล่องเดียวพร้อมโน้ตยี่ห้อและรุ่นของก๊อกแต่ละตัว คืนที่ก๊อกเริ่มหยดจะซ่อมได้ทันทีโดยไม่ต้องรอร้านเปิด

ควรเรียกช่างประปาเมื่อ

• ผนังหรือฝ้าเป็นคราบน้ำ ทั้งที่ก๊อกแห้ง
• วาล์วใต้อ่างหรือวาล์วหลักปิดไม่สนิท หรือหมุนไม่ได้
• เปลี่ยนอะไหล่ถูกรุ่นแล้วยังรั่วซ้ำ
• มีเสียงท่อกระแทกหรือแรงดันผิดปกติ
• ต้องเปลี่ยนท่อหรือข้อต่อที่ฝังในผนัง
• มิเตอร์เดินทั้งที่ปิดก๊อกทุกตัว