ก๊อกน้ำรั่วซ่อมยังไง ไล่ตามจุด ก๊อกสนาม ฝักบัว สายฉีดชำระ

ก๊อกน้ำในบ้านมีหลายตัว ก๊อกอ่างล้างหน้า ก๊อกสนาม ก๊อกฝักบัว สายฉีดชำระ วาล์วมุมใต้อ่าง และแต่ละตัวรั่วต่างที่ ต่างสาเหตุ ต่างอะไหล่ วิธีที่เร็วที่สุดคือดูว่าน้ำซึมออกที่ตำแหน่งไหน แล้วเลือกซ่อมตามตำแหน่งนั้น ก๊อกอ่างแบบก้านโยกหรือก๊อกหมุนที่หยดจากปาก มีขั้นตอนถอดตลับละเอียดอยู่แล้วในบทความซ่อมก๊อกน้ำหยด ส่วนบทความนี้ครอบคลุมจุดอื่นๆ ที่เหลือ

ปล่อยรั่วไว้เสียเท่าไร

EPA ระบุว่าก๊อกที่หยดหนึ่งหยดต่อวินาทีเสียน้ำมากกว่า 3,000 แกลลอนต่อปี แปลงเป็นลิตรได้ราว 11,000 ลิตร หรือประมาณ 11 ลูกบาศก์เมตร ฝักบัวที่หยด 10 ครั้งต่อนาทีหลังปิด เสียมากกว่า 500 แกลลอนต่อปี ราว 1,900 ลิตร

ตัวเลขนี้เล็กเมื่อเทียบกับท่อแตก แต่ก๊อกที่หยดอยู่ในบ้านมักไม่ได้มีตัวเดียว และยังกัดกร่อนเบ้ารองและทิ้งคราบสนิมบนอ่าง ปล่อยนานก็ซ่อมยากขึ้น เพราะเบ้ารองที่ถูกน้ำเซาะต้องเปลี่ยนทั้งตัว ไม่ใช่เปลี่ยนยางเพียงชิ้นเดียว

ดูตำแหน่งน้ำซึม แล้วเลือกอะไหล่

น้ำซึมที่	ชิ้นส่วนที่น่าสงสัย	ซ่อมเองได้ไหม
ปลายปากก๊อก หยดหลังปิดสนิท	ยางประเก็นหรือตลับเซรามิกภายใน	ได้ ดูบทความซ่อมก๊อกหยด
ก้านก๊อกใต้มือจับ	โอริงหรือแพ็กกิ้งที่ก้าน	ได้
เกลียวที่ต่อสายยางหรือสายฝักบัว	ยางแหวนหรือเทปพันเกลียวเสื่อม	ได้
โคนก๊อกที่ติดผนังหรืออ่าง	ปะเก็นฐานหรือข้อต่อที่ผนัง	ฐานก๊อก ได้ ข้อต่อในผนัง เรียกช่าง
ใต้อ่างที่วาล์วมุม	แพ็กกิ้งที่น็อตวาล์ว หรือข้อต่อสายถัก	ได้
สายฉีดชำระ หัวฉีดหรือสาย	สายปริ่มหรือยางที่หัว	ได้
ฝักบัวหยดตอนไม่ใช้ แม้ปิดแล้ว	วาล์วผสมในผนัง	ช่าง

ก๊อกสนามและก๊อกผนังนอกบ้าน

ก๊อกสนามใช้งานหนัก ตากแดด โดนฝน และเจอสายยางดึงรั้ง จึงรั่วบ่อยที่สุดในบ้านและลืมได้ง่ายที่สุด รอยรั่วมักอยู่สามจุด

ที่ก้านใต้มือหมุน น้ำซึมออกรอบก้านเมื่อเปิดน้ำ แพ็กกิ้งหรือโอริงที่ก้านเสื่อม ลองขันน็อตแพ็กกิ้ง (น็อตตัวใหญ่ใต้มือหมุน) เพิ่มอีกหนึ่งในแปดรอบ ถ้าหยุดก็จบ ถ้าไม่หยุดให้ปิดวาล์วด้านใน ถอดก้านแล้วเปลี่ยนโอริงหรือเส้นแพ็กกิ้งใหม่

ที่ปาก หยดแม้ปิดสนิท ยางจานปิดน้ำที่ปลายก้านสึก ถอดก้านทั้งชุด เปลี่ยนยางจานตัวเล็กที่ปลายก้าน ให้ขนาดและทรงตรงกับของเดิม พกตัวเก่าไปเทียบที่ร้าน

ที่เกลียวต่อสายยาง ซึมเมื่อสายยางตึงแรง มักเป็นแค่ยางแหวนในข้อต่อสายยางหลุดหรือแข็ง เปลี่ยนยางแหวนราคาถูก ไม่ต้องเปลี่ยนก๊อก

อย่างน้อยเดือนละครั้ง เปิดก๊อกสนามทุกตัวทดสอบดู และปิดแล้วเช็ดมือใต้ก๊อก ถ้ามีหยดน้ำสะสมในหนึ่งนาที ให้ซ่อมก่อนฤดูฝน

ฝักบัวและวาล์วผสม

ฝักบัวมีจุดรั่วสองประเภทที่ต้องแยก ประเภทแรกคือรั่วที่ข้อต่อหัวฝักบัวกับท่อ หรือสายกับหัว ซึ่งแก้ได้เองด้วยเทปพันเกลียว EPA แนะนำให้ซ่อมจุดต่อที่หลวมระหว่างหัวฝักบัวกับก้านท่อด้วยเทปพันเกลียว (เทฟลอนเทป) และตรวจเปลี่ยนวงแหวนยางหรือโอริงภายในหัวฝักบัว

การพันเทปที่ถูกต้อง

1. ถอดหัวฝักบัวและเช็ดเกลียวให้แห้ง ขูดเทปเก่าที่ติดออกด้วยแปรงสีฟันเก่า
2. พันเทปใหม่ 3 ถึง 5 รอบตามทิศที่เกลียวหมุนเข้า ซึ่งก็คือตามเข็มนาฬิกาเมื่อมองจากปลายเกลียว เทปจะไม่คลายตอนขัน
3. ขันหัวฝักบัวด้วยมือจนแน่น แล้วใช้ประแจเพิ่มอีกเล็กน้อย ห้ามขันสุดแรง เพราะเกลียวพลาสติกแตกได้
4. เปิดน้ำทดสอบและเช็ดรอบข้อต่อด้วยกระดาษทิชชูแห้งดู

ประเภทที่สอง คือฝักบัวหยดตอนปิดแล้ว ซึ่งต้นเหตุอยู่ที่วาล์วผสมที่ฝังในผนัง ไม่ได้อยู่ที่หัวฝักบัว EPA ระบุว่ากรณีวาล์วรั่วตอนไม่ใช้ ให้ติดต่อช่างประปาที่มีประสบการณ์ เพราะการเปลี่ยนตลับวาล์วในผนังอาจต้องปิดน้ำทั้งห้อง ถอดฝาครอบ และบางรุ่นต้องใช้เครื่องมือเฉพาะยี่ห้อ ถ้าถอดผิดหรือขันเกลียวผิด น้ำจะรั่วเข้าผนังที่มองไม่เห็นและทำให้กระเบื้องหลุดล่อนตามมา ซึ่งเป็นเรื่องที่ทำให้งานซ่อมหนักขึ้นมาก อ่านเรื่องกระเบื้องร่อนได้ในซ่อมกระเบื้องหลุดล่อน

สายฉีดชำระ สายน้ำดี และวาล์วมุมใต้อ่าง

ชิ้นส่วนเหล่านี้อยู่ในที่แคบและเปียกอยู่ตลอด จึงเป็นจุดที่ซึมก่อนจะมีใครรู้ ตรวจด้วยกระดาษทิชชูแห้ง เช็ดรอบวาล์วมุม ข้อต่อสาย และโคนก๊อกใต้อ่าง ถ้ากระดาษเปียกให้รู้ว่าซึมอยู่

ข้อต่อสายถักใต้อ่างซึมที่แหวนยาง ปิดวาล์วมุม คลายข้อต่อ เปลี่ยนแหวนยางที่ปลายสาย แล้วขันกลับด้วยมือ ขันประแจเพิ่มไม่เกินหนึ่งในสี่รอบ ขันมากไปทำให้ยางแบนและรั่วซ้ำ

สายถักที่ลวดสนิมขึ้น พองที่โคนหรือมีคราบสีเขียวที่ข้อต่อ ควรเปลี่ยนทั้งเส้น ไม่ควรรอ เพราะสายแตกเมื่อไรน้ำออกเต็มแรงดัน บ้านที่ไม่อยู่หลายวันควรปิดวาล์วมุมของสายที่เก่าไว้

สายฉีดชำระที่หัวฉีดรั่วที่คอ เปลี่ยนทั้งชุดมักถูกกว่าเสียเวลาซ่อม สายที่แตกมักเกิดจากพับงอซ้ำที่ตำแหน่งเดิม

วาล์วมุมที่ซึมรอบน็อตแพ็กกิ้งขันน็อตเพิ่มเล็กน้อยก่อน ถ้ายังซึมให้เปลี่ยนวาล์วทั้งตัว วาล์วที่หมุนไม่ได้เพราะตะกรันไม่ควรฝืนบิด เพราะก้านหักแล้วน้ำออกทั้งสาย ให้ช่างปิดที่วาล์วหลักแล้วเปลี่ยน

ปิดน้ำให้ถูกก่อนแตะอะไรทุกครั้ง

ขั้นปิดน้ำเป็นส่วนที่ทำให้งานง่ายหรือกลายเป็นน้ำท่วม

1. หาวาล์วมุมของจุดนั้น ปิดโดยหมุนตามเข็มนาฬิกาจนสุด ถ้าไม่มีวาล์วมุม ให้ปิดวาล์วของห้องหรือวาล์วหลังมิเตอร์
2. เปิดก๊อกที่จะซ่อมทิ้งไว้เพื่อระบายน้ำและแรงดันค้างในท่อ
3. ปิดหรือถอดปลั๊กปั๊มน้ำ ถ้าบ้านใช้ปั๊มน้ำ ให้ตัดเบรกเกอร์ปั๊มก่อนปิดวาล์วเมื่อต้องซ่อมนานเกินสิบนาที ปั๊มที่เดินต่อทั้งที่ท่อปิดจะเปิดปิดถี่และร้อนเกินไป หรือเดินแห้งถ้าน้ำในถังหมด
4. วางผ้าและถังรองใต้จุดที่จะถอด วางแผ่นผ้าปิดรูท่อระบายอ่างกันชิ้นส่วนเล็กตก
5. ถ่ายรูปก่อนถอดทีละขั้น และวางชิ้นส่วนเรียงลำดับ
6. เมื่อประกอบเสร็จ เปิดวาล์วช้าๆ และยืนดูที่จุดซ่อมสักห้านาทีก่อนทิ้งไว้

ใช้ของอะไร ซื้ออะไรไปเทียบกับของเดิม

ชุดอุปกรณ์พื้นฐานที่ควรมีติดบ้านคือประแจเลื่อน ประแจคีบ ไขควงสองแบบ เทปพันเกลียว ยางแหวนสำหรับข้อต่อสายยางและสายถัก และโอริงชุดคละขนาด ราคารวมกันหลักร้อยบาท ซึ่งถูกกว่าค่าเรียกช่างหนึ่งครั้ง

ข้อสำคัญคือพกชิ้นส่วนเก่าไปร้านเสมอ หรือถ่ายรูปพร้อมเทียบไม้บรรทัด ยางและโอริงต่างกันที่ขนาดเพียงมิลลิเมตรเดียวก็ไม่ปิดสนิท ตลับเซรามิกของแต่ละยี่ห้อไม่สลับกัน ถ้าซื้อผิดรุ่นจะใส่ไม่ได้ ถ้าก๊อกเก่ามากหาอะไหล่ไม่ได้หรือผิวโครเมียมลอก ให้ดูว่าควรเปลี่ยนทั้งก๊อก เหมือนที่บทความซ่อมก๊อกหยดสอนวิธีประเมินความคุ้มไว้

ตัวอย่างลำดับซ่อมในบ้านจริง

สมมติบ้านทาวน์โฮมสองชั้นที่บิลน้ำสูงขึ้นราว 3 ลูกบาศก์เมตรจากเดือนก่อน เจ้าของไล่ตามลำดับนี้ ปิดก๊อกทุกจุดแล้วมิเตอร์ยังเดินช้ามาก ทดสอบชักโครกด้วยสีผสมอาหารไม่พบสีลงโถ ตรวจใต้อ่างล้างหน้าพบทิชชูเปียกที่ข้อต่อสายถักด้านน้ำเย็น เปลี่ยนแหวนยางที่ปลายสายราคาไม่กี่บาท แล้วขันกลับให้แน่นพอดีมือ มิเตอร์ยังเดินอยู่ จึงออกไปดูก๊อกสนามหลังบ้านและพบว่าก๊อกซึมที่ก้านเมื่อเปิดสายยางค้างไว้ ขันน็อตแพ็กกิ้งเพิ่มเล็กน้อยก็หยุด

สองรอยรั่วนี้รวมกันใช้เวลาแก้ไม่ถึงชั่วโมง และไม่ใช่ท่อแตก ทั้งที่ตอนแรกเจ้าของเตรียมจะเรียกช่างขุดพื้น บทเรียนที่ใช้ได้กับบ้านทุกหลังคือเริ่มจากจุดที่ซ่อมง่ายและราคาถูกก่อน แล้วค่อยขยับไปจุดที่ต้องใช้ช่าง

เรียกช่างเมื่อ

• น้ำซึมเข้าผนังหรือใต้พื้นจากวาล์วฝักบัวหรือท่อที่ซ่อนอยู่
• ก้านวาล์วมุมหรือวาล์วหลักหมุนไม่ได้ หรือปิดแล้วยังรั่ว
• เกลียวก๊อกที่ติดผนังแตกหรือบิ่น
• ซ่อมเองสองครั้งแล้วยังรั่วที่เดิม
• ไม่แน่ใจว่าน้ำมาจากก๊อกหรือจากท่อ ให้ตรวจมิเตอร์ตามคู่มือหาจุดท่อน้ำรั่ว ก่อน

การประปานครหลวงรับซ่อมท่อประปาโดยช่างของการประปา ท่อขนาดไม่เกิน 50 มิลลิเมตร ค่าบริการเริ่มต้น 730 บาท ตามที่ประกาศบนเว็บไซต์ กปน. ควรโทร 1125 ยืนยันราคาก่อนนัด งานก๊อกและข้อต่อปลายระบบทั่วไปช่างเอกชนมักคิดตามหน้างาน ให้ขอราคาก่อนเริ่ม

ซ่อมแล้วยังรั่ว ผิดตรงไหนได้บ้าง

ถ้าเปลี่ยนอะไหล่แล้วยังซึม ส่วนใหญ่เป็นหนึ่งในสี่ข้อนี้

1. ยางแหวนหรือโอริงผิดขนาด ใส่ได้แต่ไม่ปิดสนิท ให้ถอดมาเทียบกับของเดิมใหม่
2. ขันแน่นเกินจนยางแบนหรือเกลียวพลาสติกบิ่น ผลคือรั่วตามแนวเกลียว ต้องเปลี่ยนชิ้นส่วนที่เสียหาย
3. เกลียวเก่ามีเศษเทปและคราบตะกรันเหลืออยู่ ทำให้เทปใหม่ไม่ยึด ต้องขูดและเช็ดเกลียวให้สะอาดก่อนพัน
4. ผิวเบ้ารองหรือขอบสัมผัสถลอกเป็นร่อง เปลี่ยนยางก็ไม่ปิด ต้องเปลี่ยนก๊อกทั้งชุด

เช็กลิสต์ตรวจก๊อกทั่วบ้านสิบนาทีต่อไตรมาส

• ก๊อกสนามทุกตัว เปิดแล้วดูรอบก้าน ปิดแล้วดูปาก
• ใต้อ่างล้างหน้าและอ่างครัว ใช้ทิชชูเช็ดวาล์วมุมและข้อต่อสาย
• ฝักบัวและสายฉีดชำระ ดูหยดหลังปิด และดูสภาพสาย
• ชักโครก ทดสอบสีผสมอาหารในถังพักน้ำ ถ้าสีลงโถภายใน 10 นาทีโดยไม่กดชักโครก ยางกันน้ำรั่ว
• บ้านที่ใช้เครื่องทำน้ำอุ่น ตรวจจุดต่อท่อใต้เครื่อง ดูเรื่องการเตรียมระบบได้ในเช็กลิสต์เปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่น

ถ้าจุดไหนซ่อมเองแล้วซ้ำ เปลี่ยนก๊อกตัวนั้นทั้งชุดมักคุ้มกว่าตามซ่อมต่อเนื่อง และเปิดโอกาสเลือกรุ่นที่หาอะไหล่ได้ง่าย