น้ำไหลอ่อน แก้ยังไง ไล่จากก๊อกเดียวไปถึงทั้งบ้านให้เจอสาเหตุ

ก่อนซื้อปั๊มหรือเปลี่ยนท่อ ให้ตอบคำถามเดียวก่อนว่า น้ำอ่อนที่ไหนบ้าง ถ้าอ่อนจุดเดียว สาเหตุเกือบทั้งหมดอยู่ที่จุดนั้น ถ้าอ่อนทั้งชั้นหรือทั้งบ้าน สาเหตุอยู่ในท่อรวม วาล์ว ปั๊ม หรือแรงดันที่เข้าบ้าน การแยกให้ออกตั้งแต่ต้นช่วยให้ไม่เสียเงินกับของที่ไม่ใช่ต้นเหตุ

อ่านอาการก่อน แล้วเลือกทางตรวจ

อาการ	น่าจะเป็น	เริ่มตรวจจาก
อ่อนที่ก๊อกหรือฝักบัวตัวเดียว ตัวอื่นปกติ	ตะแกรงหัวก๊อกหรือรูฝักบัวตัน สายน้ำดีพับงอ วาล์วมุมเปิดไม่สุด	ตัวก๊อกนั้น
อ่อนทั้งห้องน้ำหรือทั้งชั้นบน ชั้นล่างปกติ	ความสูง แรงดันไม่พอ ท่อชั้นนั้นตะกรันหรือวาล์วแยกชั้นแง้มอยู่	วาล์วแยก และปั๊ม
อ่อนทุกจุดทั้งบ้านตลอดเวลา	วาล์วหน้ามิเตอร์ ตะแกรงกรอง ท่อเมนในบ้านตัน ปั๊มเล็กหรือเสื่อม	วาล์วหลักและตะแกรงกรอง
อ่อนเฉพาะเช้าเย็น หรือหน้าร้อน	แรงดันประปาตกตามช่วงที่คนทั้งย่านใช้น้ำ	สอบถามเพื่อนบ้านและแจ้งการประปา
ปกติ แล้วอ่อนลงเรื่อยๆ หลายเดือน	ตะกรันในท่อ ท่อเหล็กสนิม หรือรอยรั่วที่ขยาย	ตรวจรอยรั่ว ตรวจชนิดท่อ
อ่อนทันทีหลังซ่อมหรือติดตั้งอะไรใหม่	วาล์วเปิดไม่สุด เศษหลุดอุดตะแกรง กรองใหม่ตันเร็ว	จุดที่เพิ่งแก้

อ่อนจุดเดียว ตะแกรงและรูตันก่อนอย่างอื่น

ปลายก๊อกส่วนใหญ่มีตะแกรงตาข่ายเล็กๆ (aerator) ที่ช่วยให้น้ำไม่กระเด็น ตะแกรงนี้จับตะกอนทรายและตะกรันได้เร็ว โดยเฉพาะหลังท่อประปาในซอยถูกซ่อมใหญ่จนตะกอนหลุดมาตามน้ำ วิธีล้าง

1. ปิดน้ำที่วาล์วมุมของก๊อกนั้น หรือเปิดก๊อกแล้วหมุนปลายตะแกรงทวนเข็มนาฬิกาด้วยมือ ถ้าฝืดใช้ผ้าหุ้มประแจคีบเบาๆ กันผิวโครเมียมถลอก
2. ถอดตะแกรง ตาข่าย และยางรอง วางเรียงบนผ้าตามลำดับ จะได้ประกอบกลับถูก
3. แช่ในน้ำส้มสายชูขาวประมาณ 30 นาทีถึงข้ามคืนถ้าตะกรันหนา แล้วใช้แปรงสีฟันเก่าขัด
4. เปิดน้ำโดยไม่ใส่ตะแกรงสักครู่เพื่อไล่ตะกอนในท่อ แล้วค่อยประกอบกลับ

ฝักบัวใช้วิธีเดียวกัน แช่ทั้งหัวฝักบัวในน้ำส้มสายชูให้ท่วมรูพ่นน้ำ น้ำกระด้างในหลายพื้นที่ทำให้รูตันตะกรันขาวภายในไม่กี่เดือน EPA ยังแนะนำให้เปลี่ยนวงแหวนยางหรือแหวนรองในหัวฝักบัวและพันเทปพันเกลียวที่โคนเมื่อน้ำซึมรอบข้อต่อ ซึ่งเป็นงานที่ทำเองได้

อีกสองจุดที่คนมักลืมคือสายน้ำดีใต้อ่างที่พับงอหลังจากถูกรื้อของใต้อ่าง และวาล์วมุมที่เปิดไม่สุด วาล์วมุมแบบหมุนต้องหมุนจนสุดทวนเข็ม ถ้าช่างคนก่อนเปิดแค่ครึ่งรอบเพื่อปรับแรงดัน น้ำก็จะอ่อนตลอด

อ่อนทั้งบ้าน ตรวจวาล์ว ตะแกรงกรอง และมิเตอร์

ถ้าทุกจุดอ่อน ให้ไล่จากต้นทางของบ้านเข้ามา

วาล์วหลังมิเตอร์ วาล์วประตูหรือวาล์วบอลหน้าบ้านที่ถูกปิดไปครึ่งหนึ่งหลังซ่อมท่อ เป็นสาเหตุที่ตรวจง่ายที่สุด วาล์วบอลเปิดสุดคือด้ามขนานกับท่อ วาล์วประตูต้องหมุนสุดแล้วคลายกลับครึ่งรอบกันค้าง

ตะแกรงกรองหลังมิเตอร์หรือหน้าปั๊ม บ้านที่มีกรองตะกอนหรือตะแกรงรูปตัว Y ก่อนเข้าปั๊มและถังพัก ตะแกรงนี้ตันได้ง่ายหลังน้ำขุ่นหรือหลังท่อประปาแตกในซอย ปิดวาล์ว ถอดฝาตะแกรง ล้างตะกอนแล้วประกอบกลับ ใช้เวลาสิบนาที

ไส้กรองน้ำ ไส้กรองทั้งบ้านที่ใช้นานเกินกำหนดจะตัน ถ้าน้ำอ่อนหลังติดตั้งกรองใหม่หรือไม่ได้เปลี่ยนไส้เกินหกเดือน ลองบายพาสกรองสักครู่แล้วดูว่าแรงขึ้นหรือไม่

มิเตอร์เอง มิเตอร์ที่ใช้นานอาจตันหรืออ่านคลาดเคลื่อน การประปานครหลวงเปลี่ยนมิเตอร์ขนาด 1/2 นิ้วทุก 8 ถึง 10 ปี และรับตรวจมิเตอร์เมื่อสงสัย ถ้าแรงดันหลังมิเตอร์น้อยกว่าก่อนมิเตอร์ชัดเจน แจ้งการประปาให้มาตรวจ ไม่ต้องรื้อเอง

ท่อเหล็กอาบสังกะสีอายุเกินสิบถึงยี่สิบปีเป็นอีกสาเหตุ เพราะสนิมและตะกรันเกาะผนังด้านในจนรูท่อเล็กลง บ้านที่ท่อเก่าขนาดนี้มักน้ำออกอ่อนลงทีละน้อยจนเจ้าของชิน การแก้คือเปลี่ยนท่อ ซึ่งเป็นงานของช่าง และเป็นช่วงที่คุ้มจะวางท่อใหม่พร้อมงานรีโนเวทห้องน้ำ ดูลำดับงานรีโนเวทห้องน้ำ

อ่อนเฉพาะเช้าเย็น ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ในบ้านคุณ

ถ้าน้ำปกติตอนบ่ายและดึก แต่อ่อนหรือไม่ไหลตอนเช้ากับเย็น และเพื่อนบ้านเป็นเหมือนกัน นั่นคือแรงดันตกจากการใช้น้ำพร้อมกันทั้งย่าน ในบ้านที่อยู่ปลายสาย ท่อน้ำเล็กหรือเพิ่งมีบ้านใหม่ในซอย อาการนี้เด่นชัดกว่า

สิ่งที่ทำได้โดยไม่ต้องซื้ออะไร คือถามเพื่อนบ้านสองสามหลังว่าเป็นเหมือนกันไหม จดเวลาที่อ่อนไว้สามสี่วัน แล้วแจ้งการประปา กปน. เปิด Call Center 1125 ตลอด 24 ชั่วโมง ส่วนบ้านนอกเขต กปน. ให้ติดต่อสาขาของการประปาส่วนภูมิภาคในพื้นที่ การแจ้งพร้อมข้อมูลเวลาและบ้านข้างเคียงช่วยให้ตรวจเร็วขึ้น

ถ้าประปามาเต็มแต่เวลาที่แรงดันตกต่ำ ทางแก้ของบ้านคือถังเก็บน้ำที่เติมไว้ตอนน้ำแรงดันดีและปั๊มสูบจากถัง ซึ่งเป็นระบบที่หลายบ้านใช้อยู่แล้ว ดูวิธีเลือกในคู่มือเลือกปั๊มน้ำบ้าน

บ้านที่ใช้ถังเก็บน้ำบนหลังคาหรือหอถัง

ระบบถังสูงให้แรงดันจากแรงโน้มถ่วงเท่านั้น ทุกความสูง 10 เมตรได้แรงดันราว 1 บาร์ เมื่อวัดจากระดับน้ำในถังถึงก๊อก

ถังสูงเหนือก๊อก	แรงดันโดยประมาณ	ผลที่ปลายก๊อก
1 เมตร	0.1 บาร์	ไหลเบามาก ฝักบัวแทบไม่พุ่ง
3 เมตร	0.3 บาร์	ก๊อกอ่างพอได้ ฝักบัวอ่อน
6 เมตร	0.6 บาร์	ใช้ได้กับก๊อกทั่วไป ฝักบัวธรรมดาพอใช้
10 เมตร	ราว 1 บาร์	ดีสำหรับบ้านส่วนใหญ่

ตัวเลขนี้เป็นค่าตามหลักฟิสิกส์ ยังไม่รวมแรงเสียดทานในท่อ ซึ่งยิ่งท่อเล็ก ยาว และมีข้อต่อมาก ยิ่งกินแรงดัน ถังที่ตั้งอยู่แค่ชั้นดาดฟ้าบ้านสองชั้นจึงอ่อนโดยโครงสร้าง ไม่ใช่ท่อตัน เครื่องทำน้ำอุ่นและฝักบัวที่ต้องการแรงดันขั้นต่ำก็ทำงานไม่ดีที่แรงดันระดับนี้ ปั๊มเพิ่มแรงดันบนท่อหลังถังจึงเป็นทางแก้ที่ตรงจุดที่สุด ดูข้อควรดูก่อนเลือกเครื่องทำน้ำอุ่นได้ในเช็กลิสต์เปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่น

มีปั๊มแล้วแต่ยังอ่อน

Hitachi ประเทศไทยให้แนวตรวจเมื่อน้ำออกอ่อนไว้ว่า ให้ดูก่อนว่าขนาดและชนิดของปั๊มเหมาะกับงานหรือไม่ และถ้าปั๊มเปิดปิดถี่ ให้ตรวจรอยรั่วที่ก๊อก ท่อ และข้อต่อ ในทางปฏิบัติ ให้ไล่ตามลำดับ

1. ปั๊มเล็กเกินการใช้จริง บ้านที่เปิดพร้อมกันเพิ่มขึ้นหลังต่อเติม ปั๊มเดิมอาจไม่พอ
2. ท่อดูดรั่วอากาศ ปั๊มจะมีเสียงกรอกแกรกและน้ำพุ่งไม่ต่อเนื่อง ตรวจข้อต่อฝั่งดูดและเพิ่มเทปพันเกลียว
3. ตะแกรงกรองหน้าปั๊มตัน ล้างตามข้างต้น
4. ถังแรงดันเสีย ปั๊มถังแรงดันที่ลมในถังหมดจะติดดับถี่ทั้งที่แรงดันไม่ขึ้น ต้องเติมลมหรือเปลี่ยนยางในถัง ให้ช่างทำ
5. ใบพัดสึกหรือมีตะกรัน ปั๊มที่ใช้มานานหลายปีแรงลดลงทั้งที่ไฟและท่อปกติ ซ่อมหรือเปลี่ยนตามความคุ้ม
6. ตั้งสวิตช์ความดันผิด อย่าปรับเองเพราะอาจเกินที่ระบบท่อรับได้

ปั๊มเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้า ก่อนเปิดฝาครอบ ต้องตัดเบรกเกอร์ของปั๊มทุกครั้ง การตรวจคาปาซิเตอร์ สายไฟ และมอเตอร์เป็นงานของช่างไฟหรือศูนย์บริการ

ต้องเปลี่ยนท่อหรือไม่ ดูจากอะไร

ท่อเก่าไม่ได้แปลว่าต้องเปลี่ยนเสมอ ตัดสินใจจากข้อมูลสามอย่าง คือชนิดท่อ (เหล็กอาบสังกะสีหรือพีวีซี) อายุท่อ และอาการที่ไล่มาแล้ว ถ้าอ่อนทุกจุด ล้างตะแกรงและเปิดวาล์วหมดแล้วยังเท่าเดิม น้ำที่ปล่อยจากก๊อกมีสีน้ำตาลช่วงแรกทุกเช้า และท่อเป็นเหล็กอายุเกินสิบห้าปี ถือว่ามีเหตุผลพอให้ช่างตัดท่อตัวอย่างดูผนังด้านใน ถ้าเห็นสนิมหนา การเปลี่ยนเป็นท่อพีวีซีหรือพีพีอาร์ในรอบรีโนเวทเดียวกันมักถูกกว่ามาซ่อมทีละจุด

รอยรั่วทำให้แรงดันตกได้เหมือนกัน

น้ำที่รั่วออกทางใดทางหนึ่งในระบบจะดึงแรงดันที่ปลายก๊อกลง โดยเฉพาะเมื่อรอยรั่วอยู่ในท่อที่ใกล้ต้นทาง ถ้าก๊อกอ่อนลงพร้อมบิลน้ำสูงขึ้น ให้ตรวจรอยรั่วก่อน วิธีตามคำแนะนำของ กปน. คือปิดก๊อกทุกจุดแล้วดูมิเตอร์ ถ้ามิเตอร์ยังเดิน แปลว่ามีรั่ว และจุดที่น่าสงสัยมีทั้งผนังหรือพื้นที่ชื้นแฉะ ท่อน้ำ และอุปกรณ์อย่างถังเก็บน้ำและปั๊ม

EPA ให้ตัวเลขเปรียบเทียบไว้ว่า ก๊อกที่หยดหนึ่งหยดต่อวินาทีเสียน้ำมากกว่า 3,000 แกลลอนต่อปี ซึ่งช่วยให้เห็นว่ารอยรั่วเล็กๆ รวมกันเป็นปริมาณมาก ขั้นตอนหาจุดรั่วละเอียดอยู่ในคู่มือหาจุดท่อน้ำรั่ว ส่วนก๊อกที่หยดไม่หยุด ดูซ่อมก๊อกน้ำหยด

ลำดับตรวจสิบนาทีก่อนเรียกช่าง

1. เปิดก๊อกทุกจุดทีละตัว จดไว้ว่าตัวไหนอ่อน ตัวไหนปกติ
2. ถ้าอ่อนจุดเดียว ถอดล้างตะแกรงหัวก๊อกหรือฝักบัว แล้วตรวจวาล์วมุมว่าเปิดสุด
3. ถ้าอ่อนทั้งบ้าน ตรวจวาล์วหลังมิเตอร์ว่าเปิดสุด แล้วล้างตะแกรงกรอง
4. ปิดก๊อกทุกจุด ดูมิเตอร์ ถ้าเดิน ให้ตามหารอยรั่วก่อน
5. ถามเพื่อนบ้านว่าน้ำอ่อนเหมือนกันไหม และจดเวลา ถ้าใช่ แจ้ง 1125 หรือสาขา กปภ.
6. ถ้ามีปั๊ม ฟังเสียงตอนเปิดน้ำ ติดดับถี่ เสียงแปลก หรือมีหยดน้ำใต้ตัวเครื่อง ให้ช่างปั๊มดู
7. ถ้าทุกข้อผ่านแต่ยังอ่อน และบ้านใช้ท่อเหล็กเก่าหรือถังสูงไม่พอ ให้ปรึกษาช่างประปาเรื่องเปลี่ยนท่อหรือเพิ่มปั๊ม

ถ้าต้องจ้างช่างประปาเพิ่ม ขอให้เขาวัดแรงดันด้วยเกจที่ก๊อกท้ายสายก่อนเสนอปั๊มหรือท่อใหม่ ตัวเลขแรงดันจริงทำให้คุยเรื่องทางแก้ได้ตรงกว่าการเดา