บ่อดักไขมัน ติดแบบลอยหรือฝังดิน และดูแลยังไงไม่ให้เหม็น

ท่อน้ำทิ้งครัวที่ตันซ้ำทุกไม่กี่เดือน ส่วนใหญ่ไม่ได้ตันเพราะท่อเล็กหรือช่างวางท่อผิด มันตันเพราะไขมันจากการล้างจานไหลลงไปสะสมทุกวัน บ่อดักไขมันคือด่านที่ตั้งไว้ก่อนน้ำทิ้งจะเข้าท่อหลัก ทำให้ไขมันส่วนใหญ่ถูกเก็บไว้ในที่ที่เราเปิดตักออกได้ แทนที่จะไปเกาะในท่อที่ฝังอยู่ใต้พื้น

แต่บ่อดักไขมันที่ไม่มีใครตัก จะกลายเป็นบ่อเก็บกลิ่นและแหล่งตันเสียเอง เรื่องที่ผมให้น้ำหนักจึงอยู่ที่ตำแหน่งติดตั้งกับรอบการดูแลพอๆ กับตัวบ่อ

บ่อดักไขมันทำงานยังไง

หลักการของบ่อดักไขมันใช้ความจริงง่ายๆ ว่าไขมันเบากว่าน้ำ บ่อสำเร็จรูปทั่วไปแบ่งการทำงานเป็นสามส่วน

ส่วน	หน้าที่	สิ่งที่ต้องดูแล
ตะแกรงดักเศษอาหาร	กันเศษอาหารชิ้นใหญ่ไม่ให้ลงไปในบ่อ	เทเศษทิ้งทุกวัน
ช่องพักน้ำ	ให้น้ำไหลช้าลงจนไขมันลอยขึ้นผิวน้ำ	ตักไขมันที่ลอยออก
ท่อทางออก	ปลายท่ออยู่ใต้ชั้นไขมัน น้ำที่ไหลออกจึงเป็นน้ำช่วงล่าง	ระบายตะกอนและล้างบ่อ

น้ำร้อนจากการล้างจานพาไขมันมาในสภาพเหลว เมื่อเข้าบ่อและเย็นลง ไขมันจะลอยและจับตัวเป็นแผ่นที่ผิวน้ำ ถ้าบ่อเล็กเกินไปหรือน้ำไหลเข้าแรงเกิน น้ำจะผ่านบ่อเร็วจนไขมันไม่มีเวลาลอย และหลุดออกไปกับน้ำทิ้ง

ร้านอาหารต้องมี บ้านควรมี

สำหรับร้านอาหาร การมีระบบแยกไขมันไม่ใช่ทางเลือก แผ่นความรู้เรื่องบ่อดักไขมันของสำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร อ้างถึงกฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561 ที่กำหนดให้สถานที่จำหน่ายอาหารแยกไขมันออกก่อนระบายน้ำทิ้ง โดยใช้บ่อดักไขมันหรือวิธีอื่นที่ได้ผลเทียบเท่า และระบุว่าผู้ที่ฝ่าฝืนมีโทษปรับไม่เกิน 50,000 บาท

ส่วนบ้านพักอาศัย ผมแนะนำให้มีเมื่อครัวทำอาหารผัดทอดเป็นประจำ หรือเมื่อท่อน้ำทิ้งครัวเคยตันแล้ว บ้านที่ต่อเติมครัวหลังบ้านใหม่เป็นจังหวะที่ดีที่สุด เพราะวางตำแหน่งบ่อและแนวท่อได้ตั้งแต่ต้น ดูการวางแผนครัวต่อเติมได้ในต่อเติมครัวหลังบ้าน

ติดแบบลอยหรือฝังดิน

แผ่นความรู้ของ กทม. แบ่งรูปแบบการติดตั้งไว้สองแบบ คือแบบติดตั้งลอยและแบบฝังดิน

ประเด็น	แบบลอย ใต้ซิงก์หรือข้างซิงก์	แบบฝังดิน นอกตัวบ้าน
ตำแหน่ง	ในตู้ใต้ซิงก์หรือข้างซิงก์	ใต้พื้นนอกครัว ระหว่างครัวกับท่อระบาย
การดูแล	เปิดตักได้ทันที เห็นสภาพบ่อตลอด	ต้องเปิดฝาบ่อที่พื้น
กลิ่น	ถ้าดูแลไม่สม่ำเสมอ กลิ่นอยู่ในครัว	กลิ่นอยู่นอกครัว
ขนาด	จำกัดด้วยพื้นที่ใต้ซิงก์	ใส่บ่อใหญ่ได้
งานติดตั้ง	ไม่ต้องขุด แก้ไขง่าย	ต้องขุด ทำฐาน และต่อท่อระดับต่ำ
เหมาะกับ	บ้านทั่วไป ครัวในคอนโดหรือทาวน์โฮม	ร้านอาหาร บ้านที่มีครัวหลังบ้านปริมาณน้ำมาก

ตำแหน่งที่ดีคือตำแหน่งที่คนในบ้านเปิดตักได้โดยไม่ต้องย้ายของ บ่อที่ติดในมุมลึกของตู้ใต้ซิงก์ซึ่งต้องเอาถังขยะ ขวดน้ำยา และกล่องของออกก่อนทุกครั้ง จะไม่มีใครตักตามรอบ ผมจึงให้ช่างวางบ่อชิดหน้าตู้ หรือทำบานตู้ที่เปิดได้กว้างพอ

แผ่นความรู้ของ กทม. ยังระบุชัดว่าห้ามวางสิ่งของทับบนฝาบ่อดักไขมัน ข้อนี้ใช้ได้ทั้งแบบลอยและแบบฝังดิน บ่อฝังดินที่กลายเป็นที่วางกระถางต้นไม้หรือถังแก๊สคือบ่อที่จะไม่มีใครเปิดดูจนกว่าน้ำจะเอ่อ

เลือกขนาดและสเปกที่ต้องถามผู้ขาย

ขนาดบ่อที่เหมาะขึ้นกับปริมาณน้ำทิ้งต่อครั้งและจำนวนซิงก์ที่ต่อเข้าบ่อเดียว ผู้ผลิตแต่ละรายมีตารางเลือกขนาดของตัวเอง ให้ใช้ตารางของรุ่นที่จะซื้อ และถามข้อมูลต่อไปนี้ก่อนตัดสินใจ

บ่อรุ่นนี้รองรับซิงก์กี่หลุม หรือปริมาณน้ำต่อนาทีเท่าไร
มีตะแกรงดักเศษแบบยกออกล้างได้หรือไม่
ท่อเข้าและท่อออกขนาดเท่าไร ตรงกับท่อน้ำทิ้งเดิมไหม
ฝาปิดสนิทกันกลิ่นได้แค่ไหน และรับน้ำหนักเหยียบได้หรือไม่สำหรับรุ่นฝังดิน
มีจุดระบายตะกอนก้นบ่อหรือต้องตักออกทางด้านบนอย่างเดียว

รอบดูแลตามคำแนะนำของ กทม.

แผ่นความรู้ของสำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ให้รอบดูแลบ่อดักไขมันไว้ดังนี้

งาน	ความถี่ที่แนะนำ
นำเศษอาหารในตะแกรงไปทิ้ง	ทุกวัน
ตักไขมันที่ลอยอยู่ด้านบน	ทุก 1-2 วัน หรือตามความเหมาะสม
ระบายน้ำและตะกอนออก	ทุกวัน หรือตามความเหมาะสม
ล้างทำความสะอาดบ่อ	ทุกวัน หรือตามความเหมาะสม

รอบนี้เขียนมาสำหรับสถานที่จำหน่ายอาหารซึ่งมีน้ำมันปริมาณมาก บ้านพักอาศัยที่ทำอาหารวันละมื้อสองมื้อ ปรับให้ห่างขึ้นได้ตามปริมาณไขมันที่เห็นจริง หลักคือเปิดดูสัปดาห์ละครั้งในเดือนแรกหลังติดตั้ง แล้วจดว่าชั้นไขมันหนาขึ้นเร็วแค่ไหน จากนั้นค่อยตั้งรอบตักประจำ

ไขมันที่ตักออกมา แผ่นความรู้ของ กทม. แนะนำให้ใส่ถุงดำ มัดปากถุงให้แน่น และทิ้งรวมกับขยะทั่วไป ห้ามเทกลับลงท่อหรือรางระบายน้ำ

นิสัยในครัวที่ช่วยบ่อมากกว่าตัวบ่อเอง

บ่อดักไขมันดักได้ดีเมื่อไขมันที่เข้าบ่อมีปริมาณพอเหมาะ การหยุดไขมันตั้งแต่ก่อนลงซิงก์ลดงานตักลงได้มาก การประปาเมืองซีแอตเทิลอธิบายว่าไขมัน น้ำมัน และไขที่เทลงท่อจะแข็งตัวในท่อ และทำให้น้ำเสียไหลย้อนกลับ ข้อแนะนำของหน่วยงานนี้ใช้ได้กับครัวไทยเช่นกัน

ทิ้งน้ำมันที่ใช้แล้วให้เย็นก่อน แล้วเทใส่ภาชนะมีฝาไปทิ้งกับขยะ
เช็ดคราบมันในกระทะและจานด้วยกระดาษก่อนล้าง
ขูดเศษอาหารลงถังขยะก่อนนำจานไปที่ซิงก์
ใส่ตะแกรงที่ปากท่อซิงก์ทุกหลุม

ความเชื่อที่หน่วยงานเดียวกันชี้ว่าผิด คือการเปิดน้ำร้อนตามพร้อมน้ำยาล้างจานแล้วไขมันจะหายไป ความจริงคือไขมันแค่ถูกพาไหลไกลขึ้น แล้วไปจับตัวในท่อช่วงที่เย็นลง ซึ่งมักเป็นช่วงที่ฝังใต้พื้นและเข้าถึงยากที่สุด

อาการบ่อมีปัญหา และทางแก้

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	ทางแก้
เหม็นในครัว	ไขมันหรือเศษอาหารค้างนาน ฝาปิดไม่สนิท	ตักและล้าง เช็กยางฝา
น้ำในซิงก์ลงช้า	ตะแกรงหรือบ่อเต็ม ท่อเข้าบ่อตัน	เทตะแกรง ตักไขมัน ล้างท่อเข้า
น้ำเอ่อล้นจากบ่อ	ท่อทางออกตันด้วยไขมันหรือตะกอน	ระบายตะกอน ล้างท่อทางออก
ท่อหลังบ่อยังตันบ่อย	บ่อเล็กเกินหรือตักไม่ทัน ไขมันหลุดผ่าน	เพิ่มรอบตัก หรือเปลี่ยนขนาดบ่อ
มีแมลงสาบหรือหนูรอบบ่อ	ฝาไม่สนิท มีเศษอาหารรอบบ่อ	เปลี่ยนฝา ทำความสะอาดรอบบ่อ

ถ้าท่อน้ำทิ้งตันไปแล้ว วิธีแก้ท่อซิงก์ตันอยู่ในท่อซิงก์ล้างจานตัน และถ้าเป็นท่อระบายที่ตันลึกกว่านั้น ดูได้ในท่อระบายน้ำตัน

บ่อดักไขมันไม่ใช่บ่อเกรอะ

คนสับสนสองอย่างนี้บ่อย บ่อดักไขมันรับเฉพาะน้ำทิ้งจากครัวและแยกไขมันออก ส่วนบ่อเกรอะหรือถังบำบัดรับน้ำเสียจากห้องส้วม น้ำจากครัวไม่ควรไหลเข้าถังบำบัดโดยไม่ผ่านการดักไขมันก่อน เพราะไขมันจะไปเคลือบผิวในถังและรบกวนการย่อยสลาย เรื่องถังบำบัดดูเพิ่มได้ในถังบำบัดน้ำเสีย

งบติดตั้ง แยกให้เห็นเป็นบรรทัด

ราคาบ่อสำเร็จรูปเป็นแค่ส่วนหนึ่ง งบจริงขึ้นกับว่าต้องรื้ออะไรเพื่อวางบ่อและเดินท่อ ผมให้ช่างแยกใบเสนอราคาตามรายการนี้ ตัวเลขแต่ละบรรทัดต่างกันมากตามหน้างาน จึงต้องเทียบจากใบเสนอราคาจริงอย่างน้อยสองเจ้า

รายการ	แบบลอย	แบบฝังดิน
ตัวบ่อ	มี	มี
ดัดแปลงตู้ใต้ซิงก์	มีถ้าตู้เดิมแคบหรือไม่มีบานเปิด	ไม่มี
ขุดและสกัดพื้น	ไม่มี	มี รวมค่าขนดินและเศษปูน
ฐานและผนังรอบบ่อ	ไม่มี	มีในบางหน้างาน
ท่อและข้อต่อเข้าออก	สั้น	ยาวกว่า และต้องคุมความลาด
ปูพื้นหรือเทลานคืน	ไม่มี	มี

ครัวที่ปูกระเบื้องไว้สวยแล้ว ค่าปูคืนรอบบ่อฝังดินมักเป็นก้อนที่ไม่มีใครนึกถึงตอนเริ่ม ถ้ายังไม่ได้ปูพื้นครัวใหม่ ให้ติดบ่อก่อนปู

ตรวจงานวันติดตั้ง

เทน้ำลงซิงก์ทุกหลุมพร้อมกัน ดูว่าน้ำลงบ่อทันโดยไม่เอ่อกลับขึ้นซิงก์
เปิดฝาบ่อดูว่าน้ำไหลเข้าตะแกรงก่อน ไม่ไหลข้ามตะแกรงลงช่องพักตรง
ดูข้อต่อท่อเข้าและท่อออกว่าไม่มีน้ำซึม
ปิดฝาแล้วยืนดมรอบบ่อ ฝาที่ดีไม่ควรมีกลิ่นออกเมื่อบ่อยังใหม่
ลองยกตะแกรงออกล้างเองหนึ่งรอบ ถ้าทำไม่สะดวกตั้งแต่วันแรก ให้ช่างปรับตำแหน่งตอนนั้นเลย

ก่อนจ้างช่างติดบ่อดักไขมัน ถามสิ่งนี้

บ่อจะตั้งตรงไหน เปิดฝาตักได้โดยไม่ต้องย้ายของหรือไม่
ซิงก์ทุกหลุมในครัว รวมเครื่องล้างจานถ้ามี ต่อเข้าบ่อหรือไม่
ท่อจากบ่อไปท่อระบายหลักมีความลาดพอ และมีจุดเปิดล้างท่อหรือไม่
ถ้าเป็นแบบฝังดิน ฝาบ่อสูงกว่าพื้นรอบข้างพอกันน้ำฝนไหลเข้าหรือไม่
รับประกันงานติดตั้งและการรั่วที่ข้อต่อกี่เดือน

คำตอบข้อแรกตัดสินว่าบ่อนี้จะได้รับการดูแลจริงหรือไม่ ส่วนข้ออื่นตัดสินว่าบ่อทำงานได้เต็มที่แค่ไหน