พื้นห้องน้ำกันลื่น แก้พื้นเดิมหรือรื้อปูใหม่ เลือกทางไหนดี

ถ้าพื้นห้องน้ำบ้านคุณลื่นอยู่ตอนนี้ ให้เริ่มจากล้างพื้นให้ถูกวิธีหนึ่งครั้งก่อน แล้วเดินเท้าเปล่าตอนพื้นเปียกเทียบดู พื้นจำนวนมากที่เจ้าของบ้านคิดว่าต้องรื้อ ลื่นเพราะฟิล์มสบู่กับน้ำมันจากครีมอาบน้ำที่เคลือบผิวกระเบื้องไว้ ถ้าล้างแล้วยังลื่น ค่อยเลือกระหว่างแก้เฉพาะจุด ทาน้ำยาเพิ่มแรงเสียดทาน หรือรื้อปูใหม่ ซึ่งต้นทุนต่างกันหลายสิบเท่า

ผมแยกปัญหาพื้นลื่นออกเป็นสามสาเหตุ แต่ละสาเหตุแก้คนละทาง ถ้าแก้ผิดสาเหตุ เงินจะหายไปโดยพื้นยังลื่นเหมือนเดิม

พื้นลื่นเพราะอะไร แยกสามสาเหตุก่อนลงมือ

สาเหตุ	อาการที่สังเกตได้	ทางแก้ที่ตรงจุด
ผิวกระเบื้องมันเกินไปสำหรับพื้นเปียก	ลื่นตั้งแต่วันแรกที่ปู ลื่นแม้น้ำเปล่า	น้ำยากัดผิว เทปกันลื่น หรือปูใหม่
คราบสบู่ น้ำมัน หรือสารเคลือบสะสม	เคยไม่ลื่น เริ่มลื่นทีละน้อย ผิวรู้สึกเหนียวหรือเป็นฟิล์ม	ล้างด้วยน้ำยาด่างอ่อนและแปรง
น้ำขังเพราะความลาดผิด	น้ำนองอยู่ตรงเดิมหลังอาบเสร็จนานเกินสิบนาที	แก้ความลาด หรือเพิ่มจุดระบายน้ำ

ทดสอบง่ายๆ ได้ด้วยมือ เช็ดพื้นให้แห้งแล้วลูบด้วยนิ้ว ถ้ารู้สึกลื่นเป็นฟิล์มคล้ายเทียนไข แปลว่ามีคราบเคลือบอยู่ ถ้าลูบแล้วรู้สึกผิวแก้วเรียบเย็น แปลว่าเป็นผิวกระเบื้องเอง สาเหตุที่สามดูได้จากการเทน้ำหนึ่งขันแล้วรอ ถ้าน้ำไปกองตรงมุมที่ไม่มีท่อ แปลว่าพื้นลาดผิดทาง

ล้างคราบที่ทำให้ลื่น ลองก่อนเสียเงินอย่างอื่น

ครีมอาบน้ำ แชมพู ครีมนวด และน้ำมันทาผิว ทิ้งสารที่ไม่ละลายน้ำไว้บนพื้นทุกวัน เมื่อรวมกับหินปูนในน้ำจะเป็นชั้นบางๆ ที่ทำให้กระเบื้องผิวหยาบกลายเป็นผิวมัน ร่องเล็กๆ บนผิวกระเบื้องกันลื่นจะถูกอุดจนหน้าที่ของมันหายไป

ขั้นตอนที่ใช้กับพื้นแบบนี้

1. กวาดเส้นผมและเศษออกให้หมด เปิดหน้าต่างหรือพัดลมดูดอากาศ
2. ผสมน้ำยาล้างพื้นชนิดด่างอ่อนตามอัตราบนฉลาก ราดให้ทั่วแล้วทิ้งไว้ 5-10 นาที ห้ามปล่อยให้แห้ง
3. ขัดด้วยแปรงขนแข็งแบบมีด้าม เดินแปรงหลายทิศ ไม่ใช่ทางเดียว เพื่อให้ขนแปรงลงไปในร่องผิว
4. ล้างด้วยน้ำสะอาดสองรอบ รอบแรกพาน้ำยาออก รอบสองล้างคราบที่ละลายแล้วไม่ให้กลับมาเกาะ
5. เดินทดสอบตอนพื้นเปียกด้วยน้ำเปล่า

หลังจากนั้นป้องกันไม่ให้คราบกลับมาด้วยการฉีดน้ำล้างพื้นหลังอาบน้ำวันละครั้ง และขัดแบบข้างบนทุก 1-2 สัปดาห์ น้ำยาเคลือบเงาพื้นหรือน้ำยาถูพื้นที่บอกว่าทิ้งความเงางาม ไม่ควรใช้ในห้องน้ำเลย เพราะสิ่งที่มันทิ้งไว้คือฟิล์มที่เราเพิ่งขัดออก

ยาแนวที่ดำและเป็นเมือกก็ทำให้พื้นลื่นได้ โดยเฉพาะกระเบื้องแผ่นเล็กที่มีร่องยาแนวมาก วิธีแก้รอยดำที่ร่องอยู่ในยาแนวขึ้นรา

ค่าที่ใช้วัดว่ากระเบื้องเหมาะกับพื้นเปียกไหม

ถ้าล้างแล้วยังลื่น ปัญหาอยู่ที่ผิวกระเบื้อง ตัวเลขที่ใช้เทียบได้คือค่า DCOF (dynamic coefficient of friction) ตามมาตรฐาน ANSI A326.3 ของสหรัฐฯ หน้าข้อมูลของผู้ผลิตกระเบื้อง Crossville อธิบายว่าพื้นภายในอาคารที่ระดับเรียบและเดินตอนเปียก ใช้ค่า wet DCOF ตั้งแต่ 0.42 ขึ้นไปเป็นเกณฑ์ของอุตสาหกรรม และแบ่งพื้นที่เป็นกลุ่ม

กลุ่มตาม ANSI A326.3	ตัวอย่างพื้นที่	ความหมายสำหรับห้องน้ำบ้าน
Interior Dry (ID)	ล็อบบี้ สำนักงาน	ไม่ควรใช้ในห้องน้ำ
Interior Wet (IW)	ห้องน้ำบ้าน ห้องน้ำที่ไม่มีที่อาบ ทางเข้าอาคาร	โซนแห้งของห้องน้ำ หน้าอ่างล้างหน้า
Interior Wet Plus (IW+)	พื้นที่อาบฝักบัว ขอบสระในอาคาร ห้องล็อกเกอร์	โซนเปียกใต้ฝักบัว

กลุ่ม IW+ ระบุว่าอาจได้มาจากค่า DCOF ที่สูงกว่า ผิวที่หยาบกว่า หรือร่องยาแนวที่ถี่กว่า เหตุผลข้อหลังคือเหตุที่ช่างนิยมใช้โมเสกหรือกระเบื้องแผ่นเล็กในพื้นที่อาบน้ำ ร่องยาแนวทุกเส้นทำหน้าที่เหมือนดอกยางรองเท้า Crossville เองระบุด้วยว่าค่าที่ผ่านเกณฑ์ไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกโครงการ ต้องดูการใช้งาน สิ่งที่หกบนพื้น และการทำความสะอาดประกอบ

แนวทางของ NKBA แนะนำให้ใช้ผิวกันลื่นทั้งพื้นห้องน้ำทั่วไป พื้นที่อาบฝักบัว และก้นอ่างอาบน้ำ เมืองไทยยังไม่มีเกณฑ์บังคับเรื่องนี้ในบ้าน ตัวเลขเหล่านี้จึงใช้เป็นเครื่องมือเทียบสเปกของผู้ผลิต ถ้าจะซื้อกระเบื้องใหม่ วิธีอ่านค่าและเลือกแผ่นตามพื้นผิวแต่ละส่วนอยู่ในกระเบื้องห้องน้ำ

ทางแก้พื้นเดิมโดยไม่รื้อ เทียบกันทีละทาง

ทางแก้	ทำงานยังไง	อยู่ได้นานแค่ไหน	ข้อแลก
แผ่นยางกันลื่นวางพื้น	ดูดติดพื้นด้วยปุ่มยาง	จนกว่ายางเสื่อมหรือขึ้นรา	ต้องยกล้างทุกสัปดาห์ ใต้แผ่นเป็นที่สะสมเมือก
เทปกันลื่นผิวทราย	ผิวหยาบแบบกระดาษทรายติดเป็นแถบ	หลายเดือนถึงราวหนึ่งปีในจุดเปียก	ขอบเทปเผยอเก็บคราบ มองเห็นชัด
เทปกันลื่นใสชนิดยาง	ยางนิ่มเพิ่มการยึดเกาะเท้าเปล่า	ใกล้เคียงเทปทราย	หยาบน้อยกว่า เหมาะเท้าเปล่ามากกว่ารองเท้า
น้ำยาเพิ่มแรงเสียดทาน (กัดผิว)	กรดอ่อนกัดผิวเคลือบให้เกิดรูพรุนขนาดเล็ก	ปีถึงหลายปี ขึ้นกับการใช้งาน	เปลี่ยนสีหรือความเงาของกระเบื้องบางรุ่น ย้อนกลับไม่ได้
สารเคลือบกันลื่นแบบทาฟิล์ม	ฟิล์มผสมเม็ดทรายละเอียดทาทับ	สั้นกว่าน้ำยากัดผิว ต้องทาซ้ำ	ลอกเป็นแผ่นถ้าพื้นมีความชื้นจากด้านล่าง
ปูกระเบื้องใหม่ทับหรือรื้อ	เปลี่ยนผิวพื้นทั้งหมด	ตามอายุกระเบื้อง	แพงที่สุด ต้องทำกันซึมใหม่ถ้ารื้อ

แผ่นยางและเทปเหมาะกับการแก้เร็วในจุดที่ล้มบ่อยที่สุด คือตรงที่ก้าวออกจากอ่าง ใต้ฝักบัว และหน้าประตูห้องน้ำ น้ำยากัดผิวเหมาะกับพื้นที่ทั้งห้องลื่นแต่กระเบื้องยังดี ไม่แตก ไม่โก่ง และไม่อยากรื้อกันซึมเดิม

น้ำยากัดผิว ทำยังไงให้ไม่เสียพื้น

น้ำยาประเภทนี้มีสูตรสำหรับกระเบื้องเซรามิก พอร์ซเลน และหินธรรมชาติแยกกัน ใช้ผิดสูตรกับหินอ่อนหรือหินปูนจะกัดจนขุ่นเป็นด่าง

1. ทดลองกับกระเบื้องสำรองแผ่นที่เหลือจากตอนปู หรือมุมที่ถูกตู้บัง
2. ล้างคราบตามขั้นตอนในหัวข้อก่อนหน้าให้หมด น้ำยาจะกัดไม่สม่ำเสมอถ้ายังมีฟิล์มสบู่
3. ทาตามเวลาบนฉลาก จับเวลาจริง ไม่กะเอา ทิ้งไว้นานเกินผิวจะด้านเกินและเก็บคราบง่ายขึ้น
4. ล้างน้ำให้หมดและทำให้เป็นกลางตามที่ผู้ผลิตระบุ
5. ใส่ถุงมือยาง แว่นตา และเปิดทางระบายอากาศตลอดงาน

ผลข้างเคียงที่ต้องยอมรับคือพื้นที่ผ่านน้ำยาจะเก็บคราบง่ายขึ้นเล็กน้อย เพราะรูพรุนที่ทำให้กันลื่นก็เป็นที่ที่คราบเข้าไปอยู่ได้ ต้องขัดด้วยแปรงสม่ำเสมอกว่าเดิม

เมื่อไรควรรื้อปูใหม่แทนการแก้ผิว

ผมแนะนำให้รื้อหรือปูทับ เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• น้ำขังเพราะพื้นลาดผิดทาง การแก้ผิวไม่ช่วย เพราะน้ำที่นองอยู่ทั้งวันทำให้ลื่นและเกิดคราบเร็วกว่าปกติ
• กระเบื้องเดิมโก่ง ร่อน หรือเคาะแล้วเสียงกลวงหลายแผ่น แปลว่าชั้นใต้กระเบื้องมีปัญหา
• มีน้ำซึมลงชั้นล่างหรือผนังด้านนอกห้องน้ำ ซึ่งต้องรื้อทำกันซึมอยู่แล้ว
• กระเบื้องเดิมเป็นแผ่นใหญ่ผิวขัดเงาในโซนอาบน้ำ ซึ่งน้ำยากัดผิวช่วยได้น้อย

ถ้ารื้อ ให้แยกโซนแห้งกับโซนเปียกตั้งแต่ตอนออกแบบ โซนเปียกใช้แผ่นเล็กลงและลาดหาท่อชัดเจน ขนาดแผ่นมีผลต่อการทำความลาดโดยตรง แผ่นใหญ่ทำลาดหลายทิศได้ยาก ให้เลือกขนาดแผ่นพร้อมกับแนวลาด ส่วนการปูทับโดยไม่รื้อมีเงื่อนไขเรื่องความสูงประตูและท่อระบายที่ต้องเช็กก่อน ดูได้ในปูกระเบื้องทับพื้นเดิม

บ้านที่มีผู้สูงอายุ คิดเรื่องลื่นเป็นระบบ

รายงาน MMWR ของ CDC สหรัฐฯ ปี 2011 ศึกษาการบาดเจ็บในห้องน้ำที่ต้องไปห้องฉุกเฉิน พบว่าราว 81 เปอร์เซ็นต์เกิดจากการล้ม อัตราการบาดเจ็บในผู้หญิงสูงกว่าผู้ชายราว 72 เปอร์เซ็นต์ และอัตราในคนอายุ 85 ปีขึ้นไปสูงกว่าคนอายุ 15-24 ปีหลายเท่า กลุ่มอายุมากบาดเจ็บรอบโถสุขภัณฑ์บ่อยพอๆ กับรอบที่อาบน้ำ และกระดูกหักเพิ่มขึ้นชัดในกลุ่มนี้ รายงานแนะนำแผ่นหรือแถบกันลื่นในพื้นที่อาบน้ำ และราวจับทั้งในที่อาบน้ำและข้างโถ

ในทางปฏิบัติ พื้นกันลื่นอย่างเดียวไม่พอ ผมจะทำสี่อย่างนี้พร้อมกัน

1. พื้นโซนเปียกกันลื่นตามหัวข้อด้านบน และโซนแห้งต้องแห้งจริง คือมีฉากหรือขอบกั้นน้ำไม่ให้ไหลออกมา ตัวเลือกฉากกั้นดูได้ในห้องน้ำกั้นกระจก
2. ราวจับยึดพุกที่ข้างโถและในที่อาบ ไม่ใช่ราวแบบดูดสุญญากาศ
3. ไฟห้องน้ำสว่างพอเห็นน้ำบนพื้น และมีไฟกลางคืนทางเดินจากห้องนอนถึงห้องน้ำ
4. ธรณีประตูห้องน้ำต่ำหรือลบมุม แนวทาง NKBA ด้านการเข้าถึงแนะนำให้ขอบที่อาบน้ำสูงไม่เกินราว 13 มม. และถ้าต่างระดับระหว่าง 6-13 มม. ให้ลบมุมเป็นเนินลาด

ถ้าห้องน้ำมีอ่างอาบน้ำ จังหวะก้าวออกจากอ่างคือช่วงเสี่ยงที่สุด รายละเอียดราวจับและก้นอ่างกันลื่นอยู่ในอ่างอาบน้ำ

เดินตรวจพื้นห้องน้ำตัวเองตามลิสต์นี้

• เทน้ำหนึ่งขันใต้ฝักบัว น้ำไหลลงท่อภายในไม่กี่วินาทีและไม่ไปกองที่มุมอื่น
• เช็ดพื้นแห้งแล้วลูบ ไม่รู้สึกเป็นฟิล์มเหนียว
• เดินเท้าเปล่าบนพื้นเปียกน้ำเปล่า ไม่รู้สึกว่าเท้าไถล
• หยดสบู่เหลวลงพื้นเปียก มือจับขอบอ่างล้างหน้าหรือราวไว้ แล้วลองถูฝ่าเท้าไปบนจุดนั้นเบาๆ ถ้าเท้าไถลง่าย ให้ติดแถบกันลื่นตรงจุดนั้นก่อนเป็นอย่างน้อย
• เคาะกระเบื้องด้วยด้ามไขควง หาแผ่นที่เสียงกลวง
• ดูร่องยาแนวว่าดำหรือเป็นเมือกหรือไม่
• ดูธรณีประตูและขอบกั้นน้ำว่าสูงจนสะดุดไหม
• ตรวจว่ามีอะไรยึดเกาะได้ในระยะเอื้อมเมื่อก้าวออกจากที่อาบ

ข้อไหนไม่ผ่าน ให้กลับไปที่ตารางสาเหตุตอนต้นแล้วแก้ตามนั้น ถ้าไม่ผ่านหลายข้อพร้อมกันและพื้นมีน้ำซึม ให้ช่างกระเบื้องหรือผู้รับเหมาที่ทำกันซึมเป็นมาดูหน้างานก่อนเลือกน้ำยาใดๆ