เปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่นต้องเตรียมอะไรบ้าง เช็กลิสต์ก่อนซื้อและก่อนติดตั้ง

เปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่นให้ปลอดภัย ต้องเตรียมสามเรื่องก่อนจ่ายเงินซื้อเครื่อง คือระบบไฟของวงจรนั้นรับกำลังวัตต์ของเครื่องใหม่ได้ไหม มีสายดินกับเครื่องตัดไฟรั่วที่ใช้งานได้จริงหรือยัง และแรงดันน้ำที่ฝักบัวพอให้เครื่องทำงานหรือไม่ ความเสี่ยงที่พบได้คือเจ้าของบ้านซื้อรุ่นใหม่ที่กำลังสูงกว่าเดิมมาเปลี่ยนเอง แล้วสายไฟเดิมร้อนจนฉนวนละลาย หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัวเก่าเสียมานานโดยไม่มีใครรู้ งานที่ดูเหมือนแค่ถอดเครื่องเก่าใส่เครื่องใหม่จึงต้องเริ่มที่ตู้ไฟ

เครื่องเดิมเสียจริง หรือแค่ต้องซ่อม

ก่อนตัดสินใจเปลี่ยน ให้แยกอาการก่อน บางอาการแก้ได้โดยไม่ต้องซื้อเครื่องใหม่ บางอาการเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องหยุดใช้ทันที

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	ทางเลือก
น้ำไม่อุ่น แต่ไฟหน้าเครื่องติด	น้ำไหลแรงเกินไป หรือขดลวดขาด	ลดการเปิดน้ำ ถ้ายังไม่อุ่นให้ศูนย์บริการตรวจ
ไฟหน้าเครื่องไม่ติดเมื่อเปิดน้ำ	แรงดันน้ำต่ำจนเซนเซอร์ไม่ทำงาน	แก้แรงดันน้ำก่อน
เบรกเกอร์หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัดทุกครั้งที่เปิด	ฉนวนเสื่อม น้ำเข้าเครื่อง	หยุดใช้ ให้ช่างไฟตรวจ
รู้สึกซ่า ๆ เมื่อแตะฝักบัวหรือตัวเครื่อง	ไฟรั่วและสายดินไม่ทำงาน	ปิดเบรกเกอร์ทันที ห้ามใช้
น้ำซึมใต้เครื่องหรือข้อต่อ	ซีลหรือข้อต่อเสื่อม	เปลี่ยนข้อต่อ ถ้าซึมจากตัวเครื่องให้เปลี่ยนเครื่อง
ใช้งานมาเกินสิบปี มีคราบไหม้ที่จุดต่อสาย	จุดต่อหลวมและร้อนสะสม	เปลี่ยนเครื่องพร้อมให้ช่างตรวจสาย

กรณีน้ำไม่อุ่นเพราะน้ำอ่อน คนมักโทษเครื่อง แต่สาเหตุอยู่ที่ระบบประปาของบ้าน ถ้าก๊อกจุดอื่นก็ไหลเบาเหมือนกัน ให้ไล่หาสาเหตุตามวิธีในน้ำไหลเบาแก้อย่างไร ก่อนซื้อเครื่องใหม่

ดูอะไรที่ตู้ไฟก่อนเลือกรุ่น

เครื่องทำน้ำอุ่นแบบไหลผ่านเป็นเครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินกระแสสูงที่สุดตัวหนึ่งในบ้าน เครื่อง 4,500 วัตต์ที่ไฟบ้าน 230 โวลต์ดึงกระแสราว 19.6 แอมป์ เครื่อง 6,000 วัตต์ดึงราว 26 แอมป์ (กำลังวัตต์หารด้วยแรงดัน) ตัวเลขนี้คือสิ่งที่สายไฟและเบรกเกอร์ของวงจรต้องรับได้ทุกครั้งที่อาบน้ำ

บ้านเก่าหลายหลังเดินสายเส้นเล็กไว้สำหรับเครื่องรุ่นแรกที่กำลังต่ำกว่านี้ หรือพ่วงเครื่องทำน้ำอุ่นไว้กับวงจรปลั๊กห้องนอน พอเปลี่ยนเป็นรุ่นกำลังสูงขึ้น สายเดิมรับไม่ไหว อาการที่เห็นก่อนคือเบรกเกอร์ตัดเมื่อเปิดแอร์กับเครื่องทำน้ำอุ่นพร้อมกัน หรือฝาครอบเบรกเกอร์อุ่นเมื่อจับ เรื่องเบรกเกอร์ตัดบ่อยแยกสาเหตุได้ตามเบรกเกอร์ตัดบ่อย

สิ่งที่เจ้าของบ้านทำได้เองโดยไม่แตะสายไฟ คือเปิดฝาตู้ไฟด้านนอก (ไม่ถอดฝาใน) แล้วถ่ายรูปไว้ให้ช่างดู ดูว่ามีเบรกเกอร์ที่เขียนป้ายว่าเครื่องทำน้ำอุ่นแยกไว้หรือไม่ พิกัดแอมป์บนเบรกเกอร์เป็นเท่าไร และตู้มีเครื่องตัดไฟรั่วอยู่ในตู้ (มีปุ่ม T หรือ TEST) หรือไม่ ข้อมูลชุดนี้ช่วยให้ช่างประเมินราคาได้ตั้งแต่ทางโทรศัพท์ ภาพรวมของระบบไฟในบ้านดูได้ที่ระบบไฟฟ้าในบ้าน

สายดินและเครื่องตัดไฟรั่ว สองชั้นที่ต้องมีครบ

Schneider Electric ประเทศไทยอธิบายว่าวงจรย่อยของเครื่องทำน้ำอุ่น เครื่องทำน้ำร้อน และอ่างอาบน้ำ เป็นวงจรที่ต้องติดตั้งเครื่องตัดไฟรั่วชนิดที่มีพิกัดกระแสรั่วไม่เกิน 30 มิลลิแอมป์ เช่นเดียวกับเต้ารับในห้องน้ำ เครื่องตัดไฟรั่วจะตัดวงจรเมื่อกระแสที่ไหลออกไปไม่กลับมาครบ ซึ่งเป็นสัญญาณว่ากระแสบางส่วนรั่วลงดินหรือผ่านตัวคน

สายดินทำหน้าที่อีกชั้นหนึ่ง เมื่อฉนวนในเครื่องเสื่อมจนไฟรั่วถึงตัวถังโลหะ สายดินเป็นทางให้กระแสไหลลงดินแทนที่จะรอให้คนมาแตะ เครื่องทำน้ำอุ่นหลายยี่ห้อมีเครื่องตัดไฟรั่วในตัวเครื่องอยู่แล้ว แต่ไม่ได้แทนการมีสายดิน และไม่ได้คุ้มครองสายไฟช่วงก่อนเข้าเครื่อง

อุปกรณ์	ป้องกันอะไร	ตรวจอย่างไร
เบรกเกอร์ของวงจร	กระแสเกินและลัดวงจร ป้องกันสายไหม้	พิกัดแอมป์เหมาะกับสายที่ช่างเลือก
เครื่องตัดไฟรั่ว (ไม่เกิน 30 mA)	ไฟรั่วและไฟดูดคน	กดปุ่ม TEST แล้วต้องตัดทันที
สายดิน	ไฟรั่วถึงตัวเครื่องโลหะ	ช่างวัดความต่อเนื่องและค่าความต้านทานดิน
เครื่องตัดไฟรั่วในตัวเครื่อง	ไฟรั่วภายในเครื่อง	กดปุ่มทดสอบที่ตัวเครื่องตามคู่มือ

บ้านที่สร้างก่อนยุคที่มีสายดินในทุกวงจรมักไม่มีหลักดิน การเปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่นจึงเป็นจังหวะดีที่จะให้ช่างตอกหลักดินและเดินสายดินให้วงจรห้องน้ำทั้งหมด ค่าใช้จ่ายส่วนนี้ช่างจะแยกบรรทัดในใบเสนอราคา

แรงดันน้ำกับชนิดเครื่องที่เลือก

เครื่องแบบไหลผ่านมีสวิตช์แรงดันหรือเซนเซอร์การไหล ทำหน้าที่ปล่อยไฟเข้าขดลวดเฉพาะตอนที่มีน้ำไหลผ่านมากพอ ถ้าแรงดันต่ำกว่าที่เครื่องต้องการ ไฟหน้าเครื่องจะไม่ติด หรือติด ๆ ดับ ๆ น้ำร้อนบ้างเย็นบ้าง ค่าแรงดันขั้นต่ำของแต่ละรุ่นอยู่ในคู่มือ ให้เทียบก่อนซื้อ

บ้านที่ห้องน้ำอยู่ชั้นสองและใช้น้ำจากแท็งก์บนหลังคาที่สูงไม่มาก มักเจอปัญหานี้ ทางเลือกคือรุ่นที่มีปั๊มเพิ่มแรงดันในตัว หรือติดปั๊มน้ำของบ้านให้จ่ายน้ำได้แรงพอ ส่วนบ้านที่ต้องการน้ำอุ่นหลายจุดพร้อมกัน เช่นฝักบัวกับอ่างล้างหน้า เครื่องแบบถังเก็บความร้อนตอบโจทย์กว่า แต่ใช้พื้นที่และต้องมีวาล์วนิรภัยตามคู่มือ

ชนิดเครื่อง	เหมาะกับ	เงื่อนไขที่ต้องตรวจ
ไหลผ่านแบบไม่มีปั๊ม	ห้องน้ำที่น้ำแรงดี ใช้ทีละคน	แรงดันน้ำขั้นต่ำตามคู่มือ
ไหลผ่านแบบมีปั๊มในตัว	ห้องน้ำชั้นบน น้ำอ่อน	ต้องมีน้ำไหลเข้าเครื่องพอ ปั๊มไม่ทำงานตอนน้ำหยุด
ถังเก็บความร้อน	น้ำอุ่นหลายจุด อ่างอาบน้ำ	พื้นที่ติดตั้ง ผนังรับน้ำหนักถังเต็มน้ำ วาล์วนิรภัย
ฮีตปั๊มหรือแสงอาทิตย์	ใช้น้ำร้อนมากทุกวัน	พื้นที่หลังคาหรือภายนอก งบลงทุนเริ่มต้น

ตำแหน่งติดตั้งในห้องน้ำ

ตำแหน่งที่ดีอยู่ในระยะที่สายฝักบัวถึงตำแหน่งยืนอาบ แต่ตัวเครื่องไม่โดนน้ำจากฝักบัวสาดตรง และสูงพอให้เด็กไม่เอื้อมเล่นปุ่ม คู่มือเกือบทุกยี่ห้อระบุระดับกันน้ำของตัวเครื่องและระยะติดตั้งไว้ ให้ช่างยึดตามนั้น

ผนังที่จะยึดเครื่องต้องแข็งแรงพอสำหรับพุก ผนังกระเบื้องที่มีโพรงข้างหลังหรือกระเบื้องร่อน ถ้าเจาะพุกลงไปจะแตกต่อ ให้ซ่อมก่อนตามแนวทางในซ่อมกระเบื้องแตก และรูที่เจาะเดินสายต้องอุดซีลกันน้ำ ถ้ากำลังรีโนเวตห้องน้ำทั้งห้อง ให้กำหนดตำแหน่งเครื่อง จุดเดินสาย และท่อน้ำเย็นไว้ก่อนปูกระเบื้อง ลำดับงานทั้งห้องอยู่ในรีโนเวตห้องน้ำ

งานแต่ละส่วนเป็นของใคร

การเปลี่ยนเครื่องมีทั้งงานไฟและงานประปา EMSD แนะนำให้งานไฟฟ้าของการติดตั้งเครื่องทำน้ำอุ่นทำโดยผู้รับเหมาไฟฟ้าที่ขึ้นทะเบียน และงานท่อทำโดยช่างประปาที่มีใบอนุญาต แนวทางเดียวกันใช้กับบ้านเราได้ คือแยกให้ชัดว่าส่วนไหนเป็นงานช่างไฟ ส่วนไหนเป็นงานที่เจ้าของบ้านตรวจรับ

งานของช่างไฟ ได้แก่ ปิดและล็อกเบรกเกอร์ วัดยืนยันว่าไม่มีไฟก่อนแตะสาย เลือกขนาดสายและพิกัดเบรกเกอร์ให้รับกำลังวัตต์ของเครื่อง ต่อสายดิน ติดตั้งหรือตรวจเครื่องตัดไฟรั่ว และวัดค่าหลังต่อเสร็จ งานของช่างประปาคือถอดท่อเดิม ใส่วาล์วแยกของห้องน้ำ ต่อท่อเข้าเครื่องด้วยข้อต่อที่ทนน้ำร้อน และไล่อากาศออกจากเครื่องก่อนจ่ายไฟ หลายบ้านใช้ช่างคนเดียวที่ทำได้ทั้งสองอย่าง ไม่เป็นปัญหาถ้าเขาทำครบตามนี้

เจ้าของบ้านไม่ควรถอดเปลี่ยนเครื่องเองแม้จะดูเหมือนแค่ขันน็อตสามตัว เพราะความเสี่ยงอยู่ที่การต่อสายและการทดสอบหลังต่อ ซึ่งต้องใช้เครื่องมือวัดและความรู้ของช่างไฟ

งบประมาณและสิ่งที่ควรเห็นในใบเสนอราคา

ราคาเครื่องแบบไหลผ่านต่างกันได้หลายเท่า ตามกำลังวัตต์ การมีปั๊มในตัว และระบบตัดไฟในเครื่อง ให้เทียบราคาจากหลายร้านในสัปดาห์เดียวกันเพราะโปรโมชันเปลี่ยนบ่อย ส่วนค่าติดตั้งกรณีใช้สายและเบรกเกอร์เดิมได้มักถูกกว่ากรณีต้องเดินสายใหม่จากตู้ไฟหลายเท่า ใบเสนอราคาที่ดีควรแยกบรรทัดชัดเจน

• รุ่นและกำลังวัตต์ของเครื่องที่จะติดตั้ง
• ขนาดสายไฟ ระยะเดินสาย และพิกัดเบรกเกอร์ที่จะใช้
• เครื่องตัดไฟรั่วตัวใหม่หรือใช้ตัวเดิม พร้อมพิกัดมิลลิแอมป์
• งานสายดินและหลักดิน ถ้าบ้านยังไม่มี
• วาล์วแยก ข้อต่อ และสายน้ำดีที่เปลี่ยนใหม่
• ค่ารื้อและขนเครื่องเก่า
• การรับประกันงานติดตั้ง แยกจากการรับประกันเครื่อง

ถ้าใบเสนอราคามีแค่บรรทัดเดียวว่า "ค่าติดตั้ง" ให้ถามต่อว่ารวมอะไรบ้าง ช่างที่ตรวจตู้ไฟมาก่อนจะตอบได้ทันที

ก่อนจ้างช่างถามสิ่งนี้ และตรวจรับอะไรวันติดตั้ง

ถามก่อนตกลงจ้าง

• เครื่องรุ่นนี้กี่วัตต์ สายและเบรกเกอร์เดิมรับได้หรือต้องเดินใหม่ ขอให้ตอบเป็นขนาดสายและพิกัดแอมป์
• วงจรนี้มีเครื่องตัดไฟรั่วไม่เกิน 30 มิลลิแอมป์หรือยัง ถ้าไม่มี จะติดตั้งที่ตู้หรือที่วงจรย่อย
• บ้านมีสายดินถึงจุดติดตั้งหรือไม่ ถ้าไม่มี ทำได้อย่างไรและราคาเท่าไร
• แรงดันน้ำที่ห้องน้ำนี้พอสำหรับรุ่นที่เลือกหรือไม่

ตรวจรับวันติดตั้ง

• ช่างปิดเบรกเกอร์และแขวนป้ายก่อนเริ่มงาน
• สายดินต่อเข้าเครื่องจริง ไม่ปล่อยปลายลอย
• เปิดน้ำไล่อากาศจนน้ำไหลออกฝักบัวต่อเนื่องก่อนเปิดเบรกเกอร์
• กดปุ่ม TEST ของเครื่องตัดไฟรั่วที่ตู้และที่ตัวเครื่อง ทั้งสองต้องตัดไฟทันที
• เปิดน้ำอุ่นใช้งานสิบนาที แล้วจับฝาครอบเบรกเกอร์ ต้องไม่อุ่นผิดปกติ
• ไม่มีน้ำซึมที่ข้อต่อและรอบรูเจาะผนัง
• เก็บคู่มือ ใบรับประกัน และรูปตู้ไฟหลังติดตั้งไว้ด้วยกัน

หลังจากนั้นกดปุ่มทดสอบเครื่องตัดไฟรั่วทุกเดือน ถ้าวันไหนกดแล้วไม่ตัด ให้หยุดใช้เครื่องทำน้ำอุ่นจนกว่าช่างไฟจะมาเปลี่ยนอุปกรณ์