ห้องน้ำกั้นกระจก เลือกความหนา แบบบาน และจุดกันน้ำรั่วยังไง

ห้องน้ำกั้นกระจกที่ใช้ได้นานในบ้านไทยมีสูตรค่อนข้างตายตัว คือกระจกเทมเปอร์หนา 8-10 มม. ที่มีตราบอกชนิดติดอยู่บนแผ่น บานพับหรือรางสแตนเลสเกรดที่ไม่เป็นสนิม และพื้นที่ลาดลงหาท่อระบายในโซนอาบน้ำตั้งแต่ตอนปูกระเบื้อง ถ้าข้อสุดท้ายไม่ได้ทำไว้ กระจกราคาแพงแค่ไหนก็กันน้ำไม่ให้ไหลออกมาที่โซนแห้งได้

งานกระจกห้องน้ำมักมีปัญหาสองแบบ แบบแรกคือบานแตกเองหลังติดไปปีสองปี แบบที่สองคือน้ำซึมออกใต้บานทุกครั้งที่อาบ ทั้งสองเรื่องป้องกันได้ตั้งแต่ตอนวัดและสั่งของ ด้านล่างไล่ตามลำดับที่ควรตัดสินใจ

วัดสามจุดนี้ก่อนให้ร้านกระจกเสนอราคา

ร้านกระจกจะวัดเองตอนเข้าหน้างาน แต่เจ้าของบ้านควรรู้ตัวเลขเหล่านี้ก่อน เพื่อเลือกแบบบานได้ถูกตั้งแต่แรกและไม่ต้องเปลี่ยนใจหลังตัดกระจกไปแล้ว กระจกเทมเปอร์ตัดหรือเจาะเพิ่มหลังอบไม่ได้ สั่งผิดหนึ่งครั้งคือสั่งใหม่ทั้งแผ่น

1. ความดิ่งของผนัง เอาระดับน้ำยาวอย่างน้อย 1 เมตรทาบผนังสองด้านที่กระจกจะชน ถ้าผนังเอียงเกินราว 5 มม. ตลอดความสูง บานไร้กรอบที่ยึดกับผนังด้วยตัวหนีบจะเห็นร่องห่างไม่เท่ากันชัดเจน ต้องใช้รางยูหรือโปรไฟล์อะลูมิเนียมช่วยเก็บ
2. ความลาดของพื้นโซนเปียก วางลูกแก้วหรือเทน้ำหนึ่งขันในจุดที่จะเป็นที่อาบ ดูว่าน้ำวิ่งไปทางท่อหรือวิ่งออกมาทางที่จะตั้งกระจก ถ้าวิ่งออก ต้องแก้พื้นหรือทำขอบกั้นน้ำก่อนสั่งกระจก
3. ตำแหน่งฝักบัว ก๊อก และเครื่องทำน้ำอุ่น บานที่เปิดเข้าหาเครื่องทำน้ำอุ่นจะกระแทกตัวเครื่องหรือท่อ และบานที่อยู่ตรงแนวสายฝักบัวจะโดนน้ำฉีดตรงรอยต่อทุกวัน

ขนาดพื้นที่อาบที่ใช้สบายมีตัวเลขอ้างอิงจากแนวทางออกแบบห้องน้ำของ NKBA สมาคมผู้ออกแบบครัวและห้องน้ำของสหรัฐฯ ซึ่งแนะนำพื้นที่ภายในอย่างน้อย 36 x 36 นิ้ว (ประมาณ 91 x 91 ซม.) และระบุขั้นต่ำตามโค้ดอาคารที่ 30 x 30 นิ้ว (ประมาณ 76 x 76 ซม.) ห้องน้ำทาวน์โฮมหลายหลังมีโซนอาบแค่ 80-90 ซม. ถ้ากั้นกระจกแบบบานสวิงในพื้นที่ขนาดนั้น คนที่ยืนอาบจะต้องหลบบานทุกครั้งที่เข้าออก บานเลื่อนหรือฉากตายแบบเปิดโล่งด้านหนึ่งเหมาะกว่า

ตรามุมกระจกบอกอะไร และทำไมต้องเป็นเทมเปอร์

แนวทางของ NKBA ซึ่งอ้างอิงโค้ดอาคารที่อยู่อาศัยสากล (IRC) ระบุว่ากระจกที่ใช้เป็นบานหรือฉากของอ่างอาบน้ำและที่อาบฝักบัวต้องเป็นกระจกเทมเปอร์หรือเทียบเท่า และต้องมีเครื่องหมายบอกชนิดติดถาวร เมืองไทยไม่มีกฎหมายบังคับเรื่องนี้ในบ้านพักอาศัยโดยตรง แต่เหตุผลเดียวกันใช้ได้ทุกที่ ห้องน้ำคือที่ที่คนลื่นล้มบ่อย และร่างกายกระแทกกระจกโดยไม่มีเสื้อผ้ากันเลย

กระจกเทมเปอร์ผลิตจากกระจกธรรมดาที่ตัดขนาดและเจาะรูเสร็จแล้ว นำไปเผาให้ร้อนแล้วเป่าลมเย็นทันที ผิวนอกจึงอยู่ในสภาพถูกอัด ส่วนเนื้อในถูกดึง เมื่อแตกทั้งแผ่นจะร่วงเป็นเม็ดเล็ก ไม่เป็นแผ่นแหลมยาว มาตรฐาน มอก. 965-2560 ของ สมอ. กำหนดว่ากระจกเทมเปอร์แผ่นเรียบชนิด I ที่หนาเกิน 4 มม. เมื่อทดสอบการแตกแล้วต้องได้ชิ้นแตกไม่น้อยกว่า 40 ชิ้นในพื้นที่ที่วัด และที่หนาไม่เกิน 4 มม. ต้องไม่น้อยกว่า 30 ชิ้น

มาตรฐานฉบับเดียวกันกำหนดให้กระจกเทมเปอร์ทุกแผ่นมีเครื่องหมายแสดงสัญลักษณ์กับความหนา และชื่อผู้ทำหรือเครื่องหมายการค้า ที่ห้องน้ำเราจะเห็นเป็นตราพ่นทรายเล็กๆ ที่มุมล่างของบาน เช่นตัวอักษร T กับตัวเลขความหนา ถ้ากระจกที่ช่างเอามาติดไม่มีตราเลย ผมไม่รับงาน เพราะดูด้วยตาเปล่าแยกกระจกธรรมดากับกระจกเทมเปอร์ไม่ออก

ถ้าต้องการชั้นป้องกันอีกระดับ เช่นบ้านที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ มีสองทาง ทางแรกคือกระจกนิรภัยหลายชั้น (ลามิเนต) ที่มีแผ่นฟิล์มคั่นกลาง เมื่อแตกเศษจะติดอยู่กับฟิล์ม ราคาและน้ำหนักสูงกว่า ทางที่สองคือติดฟิล์มนิรภัยใสด้านนอกของบานเทมเปอร์ ซึ่งถูกกว่าและทำทีหลังได้ รายละเอียดชนิดกระจกเปรียบเทียบไว้ในกระจกเทมเปอร์กับกระจกนิรภัยแบบอื่น

ความหนาเท่าไรใช้กับแบบไหน

ความหนาไม่ได้มีไว้โชว์ความหรู มันกำหนดว่าบานจะสั่นหรือไม่เวลาเปิดปิด และกำหนดว่าบานพับหรือลูกล้อต้องรับน้ำหนักเท่าไร กระจกหนา 10 มม. หนักประมาณ 25 กก. ต่อตารางเมตร บานกว้าง 80 ซม. สูง 190 ซม. จึงหนักเกือบ 38 กก. ทั้งหมดแขวนอยู่บนบานพับสองตัว

ความหนา	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
6 มม.	บานในกรอบอะลูมิเนียมเต็ม ชุดสำเร็จรูป	บานไร้กรอบหนา 6 มม. สั่นและบิดตัวเวลาเปิด
8 มม.	บานเลื่อนแขวนราง ฉากตายกว้างไม่เกินราว 90 ซม.	ลูกล้อทั่วไปออกแบบมาสำหรับน้ำหนักช่วงนี้
10 มม.	บานสวิงไร้กรอบ ฉากตายกว้าง ทรงเข้ามุม	ต้องใช้บานพับที่ระบุว่ารับ 10 มม. และผนังที่ยึดพุกได้แน่น
12 มม.	ฉากตายสูงจรดฝ้า หรือบานกว้างเกิน 1 เมตร	ต้องมีราวค้ำด้านบนหรือขายึดเพดาน ผนังเบาส่วนใหญ่รับไม่ไหว

ผนังมีผลเท่ากับกระจก ผนังก่ออิฐฉาบปูนหรือผนังคอนกรีตรับพุกเหล็กได้ดี ผนังอิฐมวลเบาต้องใช้พุกสำหรับอิฐมวลเบาโดยเฉพาะ ส่วนผนังยิปซัมหรือผนังเบาไม่ควรรับบานสวิงหนา 10 มม. โดยตรง ต้องมีโครงเสริมด้านในตั้งแต่ตอนทำผนัง

ฉากตาย บานสวิง บานเลื่อน เลือกจากการใช้งานจริง

แต่ละแบบมีข้อแลกกันชัด ควรเทียบจากมุมการใช้งานทุกวันและการซ่อมบำรุงในระยะยาว ไม่ใช่จากรูปในโชว์รูม

แบบ	พื้นที่ที่ต้องการ	กันน้ำกระเด็น	จุดที่เสียบ่อย
ฉากตาย (walk-in)	โซนอาบยาว 120 ซม. ขึ้นไป	กันได้ถ้าฝักบัวอยู่ปลายฉาก	ขายึดคลายตัว
บานสวิงเปิดออก	ต้องมีที่ว่างหน้าบานเท่าความกว้างบาน	ดี ถ้ามียางกันน้ำใต้บาน	บานพับตก ยางใต้บานขาด
บานเลื่อนแขวนราง	ไม่ต้องเผื่อที่หน้าบาน	ดีปานกลาง น้ำซึมตรงรอยซ้อนบาน	ลูกล้อฝืด รางสกปรก
ทรงเข้ามุม (สองด้าน)	มุมห้องว่างอย่างน้อย 90 x 90 ซม.	ดี	รอยต่อมุมที่ใช้ซิลิโคน

เรื่องทิศเปิดของบานสวิง แนวทาง NKBA อ้างโค้ด IRC ว่าบานฝักบัวแบบบานพับต้องเปิดออกด้านนอก เหตุผลคือถ้าคนในล้มพิงบาน คนข้างนอกต้องเปิดเข้าไปช่วยได้ บานที่เปิดเข้าด้านในอย่างเดียวจะติดตัวคนที่ล้มอยู่ บานพับหลายรุ่นในตลาดเปิดได้สองทาง ซึ่งก็ใช้ได้ แต่ห้ามเลือกรุ่นที่เปิดเข้าด้านในอย่างเดียว

บานเลื่อนเหมาะกับห้องน้ำแคบที่บานสวิงจะชนอ่างล้างหน้าหรือโถสุขภัณฑ์ จุดอ่อนคือรางบน ลูกล้อ และรอยซ้อนกันของสองบานที่น้ำซึมผ่านได้ถ้าฝักบัวอยู่ใกล้รอยนั้น ถ้าเลือกบานเลื่อน ให้วางฝักบัวไว้ฝั่งบานตาย ไม่ใช่ฝั่งบานที่เลื่อนได้

กระจกเทมเปอร์แตกเองได้ และมีวิธีลดโอกาส

ข่าวกระจกห้องน้ำระเบิดตอนไม่มีใครแตะเป็นเรื่องจริง เอกสารทางเทคนิค ATS-165 ของ Pilkington ผู้ผลิตกระจกรายใหญ่ อธิบายว่ากระจกเทมเปอร์แตกเองได้จากรอยร้าวเริ่มต้นที่เกินขนาดวิกฤต สาเหตุที่ระบุไว้มีทั้งการกระแทกจากของแข็ง กระจกกระทบกระจกโดยเฉพาะตรงขอบระหว่างติดตั้ง รอยขีดลึก และสะเก็ดนิกเกิลซัลไฟด์ (NiS) ขนาดราว 0.1-0.5 มม. ที่อยู่ในเนื้อแก้ว ซึ่งขยายตัวช้าๆ หลังผ่านการอบ เอกสารเดียวกันระบุว่าการแตกจากสาเหตุนี้มักเกิดหลังอบไปแล้วอย่างน้อยหนึ่งปี

สิ่งที่เจ้าของบ้านทำได้จริงมีไม่กี่ข้อ แต่ได้ผล

• ขอให้ร้านใช้กระจกที่ผ่านการอบซ้ำแบบ heat soak ถ้าร้านมีให้เลือก กระบวนการนี้ทำให้แผ่นที่มีสะเก็ด NiS แตกในโรงงานก่อนส่ง ราคาเพิ่มขึ้นและไม่ใช่ทุกร้านทำได้
• ดูขอบกระจกทุกด้านก่อนติด ขอบต้องเจียรเรียบ ไม่มีรอยบิ่นเป็นหยัก รอยบิ่นที่ขอบคือจุดเริ่มต้นร้าวที่พบบ่อยที่สุดจากการขนย้าย
• กระจกต้องไม่ชนโลหะหรือกระเบื้องโดยตรง ต้องมียางรองหรือบู๊ชพลาสติกคั่นทุกจุดที่ยึด และเว้นระยะห่างจากพื้นกับผนังตามที่ผู้ผลิตบานพับกำหนด
• อย่าใช้กาวอีพ็อกซีแข็งติดของ เช่นที่วางสบู่ บนตัวกระจก เอกสาร Pilkington ระบุว่าความเค้นจากกาวที่แข็งตัวเป็นอีกสาเหตุของรอยร้าวที่ค่อยๆ โต

ถ้ากระจกแตกแล้ว ให้ปิดประตูห้องน้ำ ใส่รองเท้าก่อนเข้า และกวาดเม็ดกระจกด้วยไม้กวาดกับที่โกย อย่าใช้มือเปล่า เม็ดกระจกเทมเปอร์ไม่คมเท่าเศษกระจกธรรมดา แต่ขอบเล็กๆ ยังบาดผิวได้

น้ำรั่วออกนอกฉาก ส่วนใหญ่แก้ที่พื้นไม่ใช่ที่กระจก

กระจกกั้นได้แค่น้ำที่กระเด็นในแนวราบ น้ำที่ลงพื้นแล้วไหลตามแรงโน้มถ่วงจะไปทางที่ต่ำกว่าเสมอ ถ้าพื้นโซนเปียกต่ำกว่าโซนแห้งไม่ถึงหนึ่งเซนติเมตร หรือท่อระบายน้ำอยู่ผิดฝั่ง น้ำจะลอดใต้บานออกมาทุกวัน ยางกวาดน้ำใต้บานช่วยได้ระดับหนึ่งแต่สึกเร็ว

ทางแก้เรียงจากถูกไปแพง

1. ติดยางกันน้ำใต้บานและยางแม่เหล็กที่ขอบปิด เป็นอะไหล่สิ้นเปลือง เปลี่ยนได้ทุก 1-2 ปีตามสภาพ
2. ทำขอบกั้นน้ำ (คิ้วหรือธรณี) สูงประมาณ 1-2 ซม. ใต้แนวกระจก ใช้หินแกรนิตหรือสแตนเลสพับ ข้อเสียคือสะดุดเท้า แนวทาง NKBA ด้านการเข้าถึงแนะนำให้ธรณีที่อาบน้ำสูงไม่เกินราว 13 มม. ถ้ามีผู้สูงอายุหรือคนใช้รถเข็น ขอบที่สูงกว่านั้นควรลบมุมเป็นเนิน
3. ทำรางระบายน้ำแนวยาว (linear drain) ตามแนวกระจก น้ำที่ไหลมาถึงแนวบานจะลงรางก่อนลอดออก ต้องรื้อกระเบื้องและแก้ชั้นกันซึม เหมาะกับคนที่กำลังรีโนเวทห้องน้ำทั้งห้องอยู่แล้ว
4. รื้อพื้นปรับความลาดใหม่ ทางที่แก้ได้จบที่สุด ราคาสูงที่สุด และต้องทำกันซึมใหม่ทั้งโซน

ซิลิโคนที่รอยต่อระหว่างกระจกกับผนังหรือพื้นเป็นอีกจุดที่รั่ว ซิลิโคนที่ใช้ต้องเป็นชนิดสำหรับห้องน้ำที่มีสารกันเชื้อรา และต้องยิงลงบนผิวที่แห้งสนิทอย่างน้อยหนึ่งวัน วิธีเลือกและยิงให้เส้นเรียบอยู่ในซิลิโคนยาแนว

อุปกรณ์ที่ราคาต่างกันมากที่สุดในใบเสนอราคา

กระจกจากโรงอบส่วนใหญ่ราคาต่อตารางฟุตไม่ต่างกันมากในความหนาเดียวกัน ส่วนที่ทำให้ใบเสนอราคาสองร้านห่างกันเป็นเท่าตัวคืออุปกรณ์โลหะ

• บานพับ ดูว่าทำจากสแตนเลสเกรดไหน และรับน้ำหนักบานได้กี่กิโลกรัม บานพับที่ระบุว่ารับกระจก 8 มม. ไม่ควรเอามาใช้กับ 10 มม. แม้ใส่ได้
• รางและลูกล้อของบานเลื่อน ลูกล้อมีลูกปืนซีลกันน้ำจะลื่นนานกว่าลูกล้อพลาสติกล้วน
• มือจับและขายึดผนัง สแตนเลส 304 ทนความชื้นห้องน้ำได้ดีกว่าเหล็กชุบโครเมียม ซึ่งเริ่มเป็นจุดสนิมที่ขอบรูสกรูภายในไม่กี่ปี
• ยางกันน้ำ ยางแม่เหล็ก และบู๊ชรองกระจก ถามว่าหาอะไหล่ขนาดเดียวกันได้ไหม เพราะต้องเปลี่ยนแน่นอน

ผมไม่ใส่ตัวเลขราคาตายตัวไว้ตรงนี้ เพราะราคากระจกและสแตนเลสแกว่งตามต้นทุนวัสดุและพื้นที่ แต่ใบเสนอราคาที่ดีต้องแยกเป็นสี่บรรทัด คือ ค่ากระจกตามขนาดและความหนา ค่าอุปกรณ์พร้อมยี่ห้อและเกรด ค่าแรงติดตั้ง และค่าขนส่งหรือค่าขึ้นชั้น ถ้าร้านให้มาบรรทัดเดียวว่าชุดละเท่าไร ให้ขอแยก เทียบสามร้านด้วยรายการแบบเดียวกันจะเห็นทันทีว่าร้านไหนลดเกรดบานพับ

ดูแลให้กระจกใส ไม่มีคราบหินปูนและเชื้อรา

คราบขาวขุ่นบนกระจกห้องน้ำคือหินปูนจากน้ำที่ระเหยแห้งรวมกับคราบสบู่ ถ้าปล่อยหลายเดือนจะกัดผิวกระจกจนขัดไม่ออก ทางป้องกันที่ได้ผลที่สุดคือรีดน้ำออกด้วยไม้รีดยางหลังอาบทุกครั้ง ใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งนาที

• คราบที่เพิ่งเกิด ใช้น้ำส้มสายชูผสมน้ำครึ่งต่อครึ่ง ฉีดทิ้งไว้ห้านาทีแล้วเช็ด
• อย่าใช้ฝอยเหล็กหรือแผ่นขัดที่มีผงขัดหยาบ จะเกิดรอยขีดที่เก็บคราบได้เร็วขึ้น และรอยขีดลึกบนกระจกเทมเปอร์เป็นจุดเริ่มร้าว
• ถ้าเคลือบกระจกด้วยสารกันน้ำเกาะ ต้องเคลือบซ้ำตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด

เชื้อราสีดำมักขึ้นที่ซิลิโคนและยางขอบบาน ไม่ได้ขึ้นบนเนื้อกระจก คู่มือเรื่องเชื้อราของ EPA สหรัฐฯ แนะนำให้คุมความชื้นในบ้านไว้ต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ ดีที่สุดคือ 30-50 เปอร์เซ็นต์ และในพื้นที่อาบน้ำที่ราขึ้นซ้ำให้เปิดพัดลมดูดอากาศหรือหน้าต่างและทำความสะอาดบ่อยขึ้น ห้องน้ำที่กั้นกระจกจนโซนอาบเป็นกล่องปิดจะชื้นนานกว่าเดิม ถ้าห้องไม่มีพัดลมดูดอากาศ ควรติดตั้งพร้อมงานกระจกเลย ส่วนซิลิโคนที่ดำแล้วขัดไม่ออก ต้องตัดทิ้งและยิงใหม่ การแก้รอยดำที่ร่องกระเบื้องอยู่ในยาแนวขึ้นรา

วันติดตั้ง ตรวจรับตามรายการนี้ก่อนจ่ายงวดสุดท้าย

• ตราเทมเปอร์มองเห็นได้ที่มุมทุกแผ่น และความหนาตรงกับที่ตกลง
• ขอบกระจกเรียบ ไม่มีรอยบิ่น ไม่มีรอยขีดลึกบนผิว
• บานสวิงเปิดออกด้านนอกได้ และไม่ชนอ่างล้างหน้า โถสุขภัณฑ์ หรือขอบเครื่องทำน้ำอุ่น
• ปล่อยบานค้างไว้ที่มุม 45 องศา บานต้องไม่ไหลเองหรือตกลงไปขูดพื้น
• บานเลื่อนเลื่อนสุดทั้งสองทางโดยไม่ฝืด ลูกล้อไม่หลุดราง
• ทุกจุดที่กระจกสัมผัสโลหะหรือกระเบื้องมียางหรือบู๊ชคั่น
• เปิดฝักบัวแรงสุดสิบนาที ดูว่าน้ำออกมาโซนแห้งหรือไม่ ทั้งใต้บานและรอยซ้อน
• ซิลิโคนเป็นเส้นเดียวต่อเนื่อง ไม่มีรูพรุน และช่างบอกว่าต้องรอกี่ชั่วโมงก่อนใช้น้ำ
• ขอชื่อรุ่นของบานพับหรือลูกล้อ และเงื่อนไขรับประกันอุปกรณ์กับงานติดตั้งเป็นลายลักษณ์อักษร

ถ้าข้อไหนไม่ผ่าน ให้ร้านแก้ก่อนเซ็นรับงาน แก้วันนั้นง่ายกว่าตามช่างกลับมาหลังผ่านไปสองเดือน