วิธีลดเลือนรอยแตกลาย แยกรอยแดงกับรอยขาว ดูแลเองและตัวเลือกจากแพทย์

รอยแตกลาย (stretch marks หรือ striae) เกิดเมื่อผิวถูกยืดเร็วเกินกว่าที่เส้นใยคอลลาเจนและอีลาสตินจะรองรับ จนชั้นหนังแท้ฉีกเป็นเส้นบาง ๆ ที่พบบ่อยบริเวณหน้าท้อง สะโพก ต้นขา หน้าอก และต้นแขน การลดเลือนรอยแตกลายทำได้จริงในระดับหนึ่ง โดยเฉพาะรอยแดงที่ยังใหม่ ส่วนรอยขาวเก่ามักตอบสนองช้ากว่า ทั้งนี้ไม่มีผลิตภัณฑ์ใดทำให้รอยหายสนิทได้ การตั้งความคาดหวังให้ตรงจะช่วยประหยัดเวลาและเงินที่ใช้ไปกับสิ่งที่ไม่ได้ผล

รอยแตกลายเกิดจากอะไร

ผิวหนังชั้นหนังแท้ประกอบด้วยเส้นใยคอลลาเจนและอีลาสตินที่ช่วยให้ผิวยืดหยุ่นได้ เมื่อมีแรงยืดมากและเร็ว เส้นใยเหล่านี้ฉีกขาดบางส่วน ร่างกายซ่อมแซมด้วยเนื้อเยื่อแผลที่มีโครงสร้างต่างจากผิวปกติ จึงเห็นเป็นรอยลายที่ผิวเรียบหรือบุ๋มเล็กน้อย ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

• การตั้งครรภ์ ผิวหน้าท้องและสะโพกถูกยืดมากในเวลาไม่กี่เดือน ร่วมกับฮอร์โมนที่ทำให้ผิวบอบบางขึ้น
• น้ำหนักขึ้นหรือลดเร็ว รวมทั้งการเล่นกล้ามจนกล้ามเนื้อขยายเร็ว
• วัยรุ่นช่วงโตเร็ว พบที่หลัง สะโพก และต้นขาได้บ่อย
• พันธุกรรม ถ้าแม่หรือพี่สาวมีรอยแตกลาย โอกาสที่คุณจะเป็นก็สูงขึ้น
• คอร์ติโซลสูง จากโรคคุชชิง หรือจากการใช้ยาสเตียรอยด์ทั้งแบบกินและทาในปริมาณมากหรือเป็นเวลานาน AAD ยังระบุกลุ่มอาการมาร์แฟนเป็นอีกสาเหตุที่พบน้อย

รอยแดงกับรอยขาว ต่างกันอย่างไร

การแยกชนิดสำคัญมากเพราะกำหนดว่าการรักษาแบบใดมีโอกาสได้ผล

ลักษณะ	รอยแตกลายสีแดง/ม่วง (striae rubrae)	รอยแตกลายสีขาว (striae albae)
ระยะ	ใหม่ ยังมีการอักเสบและหลอดเลือดฝอย	เก่า เนื้อเยื่อเป็นแผลเป็นแล้ว
สีและผิวสัมผัส	แดงหรือม่วง อาจนูนเล็กน้อย บางครั้งคัน	ขาวหรือสีผิวอ่อนกว่าผิวรอบข้าง บุ๋มและเรียบเป็นมัน
การตอบสนองต่อการรักษา	ดีกว่า เพราะยังมีหลอดเลือดและคอลลาเจนใหม่	ตอบสนองจำกัด ต้องกระตุ้นคอลลาเจนลึก
เวลาที่ควรเริ่มดูแล	เริ่มทันทีที่เห็น	ยังพัฒนาได้บ้าง แต่คาดหวังต่ำกว่า

รอยแดงจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นขาวภายในหลายเดือนถึงปี จึงเป็นช่วงสำคัญที่ควรเริ่มดูแลเร็ว ผิวคล้ำอาจเห็นรอยเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือชมพูอมม่วง ซึ่งไม่ต่างกันมากในแง่การรักษา

วิธีเช็กง่าย ๆ ด้วยนิ้ว ลูบผ่านรอยเบา ๆ ถ้ารู้สึกนูนหรือเรียบเสมอผิว และกดแล้วสีจางลงชั่วครู่ มักยังเป็นรอยใหม่ที่มีหลอดเลือดอยู่ ถ้ารู้สึกเป็นร่องบุ๋มลงไปเล็กน้อย และผิวในรอยย่นเป็นริ้วบาง ๆ เวลาบีบ คือรอยที่ผ่านระยะอักเสบไปแล้ว AAD อธิบายว่ารอยที่โตเต็มที่จะจางสีและยุบต่ำกว่าผิวรอบข้าง

ดูแลเองที่บ้านอย่างไรให้ช่วยจริง

ให้ความชุ่มชื้นและนวดเบา ๆ

มอยส์เจอไรเซอร์ ครีมหรือน้ำมันที่ใช้บริเวณที่เสี่ยงทุกวัน ช่วยให้ผิวนุ่ม ลดอาการตึงคัน และทำให้รู้สึกถึงความผิดปกติแต่เนิ่น ๆ ส่วนน้ำมันจากธรรมชาติหรือผลิตภัณฑ์เฉพาะทางไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าป้องกันหรือลบรอยได้ แต่ถ้าผิวชอบก็ใช้ได้หากไม่แพ้ ลองดูรายละเอียดเกี่ยวกับการป้องกันใน วิธีป้องกันรอยแตกลาย

สารที่พอมีหลักฐานเบื้องต้น

สาร	บทบาท	ข้อควรระวัง
เรตินอยด์ (เช่น ทรีติโนอิน ที่แพทย์สั่ง)	มีงานศึกษาว่าช่วยรอยแดงใหม่ได้ในบางราย	ห้ามใช้ช่วงตั้งครรภ์และให้นมบุตร ต้องใช้ตามแพทย์
ไฮยาลูรอนิกแอซิด	เติมความชุ่มชื้น อาจช่วยให้ผิวเรียบขึ้นเล็กน้อย	ผลจำกัด ใช้เป็นส่วนเสริม
เซนเทลลา (บัวบก)	ปลอบประโลมผิว ช่วยกระบวนการสมานผิว	หลักฐานยังไม่แน่นอน ดู บัวบกในสกินแคร์
กรดไกลโคลิก (AHA)	ผลัดผิวชั้นนอกให้เรียบขึ้น	ระคายได้ ผิวคล้ำต้องระวังรอยดำ ดู AHA คืออะไร

เรตินอลที่ขายทั่วไปมีฤทธิ์อ่อนกว่ายาเรตินอยด์ แต่ก็ไม่ควรใช้ช่วงตั้งครรภ์เช่นกัน อ่านเพิ่มที่ เรตินอลช่วยเรื่องอะไรบ้าง แล้วปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เมื่อกำลังวางแผนหรือตั้งครรภ์

ทาครีมยังไงให้มีโอกาสได้ผลจริง

AAD ระบุว่าครีม โลชั่น หรือเจลได้ผลกับรอยใหม่เป็นหลัก และแทบไม่มีผลกับรอยเก่า วิธีที่ให้โอกาสดีที่สุดคือทาทุกวันต่อเนื่องหลายสัปดาห์และนวดให้ซึม ในงานศึกษายาทรีติโนอินที่ AAD อ้างถึง ผู้เข้าร่วมทาทุกคืนนาน 24 สัปดาห์ รอยใหม่ดูจางลง ส่วนรอยที่ไม่ได้รักษากลับขยาย

ทำเป็นกิจวัตรแบบนี้ได้

1. ทาหลังอาบน้ำตอนผิวยังหมาด ใช้ปริมาณประมาณ 1 ข้อนิ้วต่อพื้นที่ขนาดฝ่ามือ 2 ฝ่ามือ
2. นวดวนตามแนวรอย 1 ถึง 2 นาทีต่อบริเวณ ใช้แรงพอให้ผิวขยับตามมือ ไม่ต้องกดจนเจ็บ
3. ทาวันละ 1 ถึง 2 ครั้งทุกวัน ไม่ทาเฉพาะวันที่นึกได้
4. ถ่ายรูปบริเวณเดิมใต้แสงเดิมทุก 4 สัปดาห์ แล้วประเมินผลจริงที่ประมาณ 3 ถึง 6 เดือน

แดดทำให้รอยเด่นขึ้น

AAD อธิบายว่ารอยแตกลายไม่คล้ำตามผิวรอบข้างเวลาโดนแดด ผิวที่เป็นสีแทนจึงทำให้รอยขาวเห็นชัดกว่าเดิม ส่วนรอยใหม่ในผิวคล้ำอาจเข้มขึ้นจากการอักเสบ การปิดผ้าหรือทากันแดดบริเวณที่เปิดผิว เช่น แขน ขา ช่วยให้สีผิวรอบรอยไม่ต่างกันมาก ดู ครีมกันแดดทุกวัน ถ้าต้องใส่ชุดว่ายน้ำหรือชุดเปิดไหล่ในงานใดงานหนึ่ง โลชั่นเปลี่ยนสีผิว (self-tanner) ช่วยพรางรอยชั่วคราวได้ทั้งรอยใหม่และรอยเก่า โดยไม่ต้องตากแดด

จัดการน้ำหนักและอาหาร

หลีกเลี่ยงการลดหรือเพิ่มน้ำหนักเร็วเกินไป เพราะผิวที่ถูกยืดและหดซ้ำ ๆ ฉีกง่ายขึ้น กินโปรตีนและวิตามินให้เพียงพอเพื่อสร้างคอลลาเจน การดื่มน้ำพอเหมาะช่วยผิวโดยรวม แต่ไม่ได้ลบรอยที่เกิดแล้ว

การนวดและทำสครับอย่างอ่อนโยน

สครับเบา ๆ ไม่ได้ลบรอย แต่ช่วยให้ผิวที่หมองและหยาบดูเรียบขึ้น ผิวส่วนที่มีรอยอาจบอบบาง ควรใช้เบา ๆ ถ้าอยากทำเองที่บ้าน ดูสูตรอ่อนโยนใน สครับผิวกายทำเอง

ทางเลือกจากแพทย์และคลินิก

เมื่อดูแลเองแล้วยังไม่พอใจ หัตถการช่วยกระตุ้นคอลลาเจนได้ลึกกว่า โดยแพทย์จะประเมินชนิดของรอยและสีผิวก่อน

หัตถการ	หลักการ	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
เลเซอร์ลดหลอดเลือด (เช่น pulsed dye)	ลดสีแดงของรอยใหม่	รอยแดงหรือม่วง	ไม่ช่วยรอยขาวมากนัก
เลเซอร์กระตุ้นคอลลาเจนแบบแฟรกชันนัล	สร้างจุดเล็กเพื่อให้ผิวซ่อมแซม	รอยขาวและผิวไม่เรียบ	ต้องทำหลายครั้ง ผิวคล้ำเสี่ยงรอยดำ
ไมโครนีดลิง	เข็มเล็กกระตุ้นคอลลาเจน	รอยแดงและรอยขาวระดับตื้น	ระยะพักฟื้นสั้น แดงหลังทำ
ไมโครนีดลิงร่วมกับคลื่นวิทยุ	ใช้ความร้อนช่วยกระตุ้นลึกขึ้น	รอยขาว	ค่าใช้จ่ายสูงกว่า
ครีมทาตามแพทย์สั่ง	เช่น เรตินอยด์	รอยแดงใหม่	ต้องติดตามอาการระคาย

ผลที่ได้ส่วนใหญ่เป็นการปรับให้รอยจางและเรียบขึ้น ไม่ใช่การลบรอย และมักต้องทำเป็นคอร์ส ผู้ที่มีผิวคล้ำควรให้แพทย์เลือกพลังงานและเทคนิคที่เสี่ยงรอยดำหลังอักเสบน้อยที่สุด ข้อมูลเบื้องต้นของเลเซอร์หน้าและตัวอยู่ใน เลเซอร์หน้ามีกี่แบบ ค่าใช้จ่ายและผลของแต่ละคลินิกต่างกันมาก ก่อนจองคอร์สให้ถามชื่อแพทย์ผู้ทำ แล้วตรวจเลขใบอนุญาตประกอบวิชาชีพบนเว็บไซต์แพทยสภา และดูวิธีเลือกที่ เลือกคลินิกความงามยังไง

ความเชื่อที่ไม่ควรตกหลุม

ทาครีมแพงแล้วรอยจะหาย: ราคาไม่ได้บอกประสิทธิภาพ ครีมส่วนใหญ่ช่วยได้ในระดับความชุ่มชื้น และ NHS สรุปว่าผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าป้องกันหรือลบรอยแตกลายมีหลักฐานน้อยมาก

ขัดแรง ๆ รอยจะหลุด: รอยอยู่ในชั้นหนังแท้ ลึกกว่าที่เม็ดสครับเข้าถึง การขัดแรงมีแต่ทำให้ผิวรอบรอยระคายและคล้ำขึ้น

น้ำมันธรรมชาติช่วยลบรอย: AAD อ้างงานศึกษาว่าน้ำมันอัลมอนด์ โกโก้บัตเตอร์ น้ำมันมะกอก และวิตามินอี ไม่ได้ทำให้รอยจางหรือป้องกันรอยได้ ทาเพื่อความนุ่มได้ แต่อย่าหวังผลเกินนั้น

อาหารเสริมคอลลาเจนลบรอยได้: ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าลบรอยที่เกิดแล้วได้

ผ่านไปหลายปีทำอะไรก็ไม่ได้: รอยเก่าตอบสนองช้ากว่า แต่ยังปรับให้ดูเรียบและกลืนกับผิวขึ้นได้ด้วยหัตถการ

ผิวกายส่วนอื่นที่ควรดูแลควบคู่

รอยแตกลายมักพบกับผิวแห้งหรือคัน การเลือกโลชั่นบำรุงผิวกายที่เหมาะกับอากาศร้อนชื้นและไม่หนักเหนียวเกินไป ช่วยให้ใช้ได้ต่อเนื่อง ดู โลชั่นบำรุงผิวกาย และถ้าผิวกายแห้งคันจนต้องเกา ดู ผิวกายแห้งคัน แก้ยังไง

รอยแตกลายแบบไหนต้องให้แพทย์ดูก่อน

รอยส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ NHS แนะนำให้พบแพทย์ถ้ารอยแตกลายใหญ่และเกิดพร้อมกับไขมันสะสมที่หน้าอกและหน้าท้องขณะที่แขนขาเล็ก มีก้อนไขมันที่ต้นคอด้านหลังหรือหัวไหล่ หรือใบหน้ากลมแดงบวม เพราะเป็นสัญญาณของกลุ่มอาการคุชชิง อีกกรณีคือรอยที่ขึ้นหลังทาครีมสเตียรอยด์ต่อเนื่อง เช่น ครีมที่ซื้อมาทาผื่นหรือครีมผิวขาวที่ไม่มีเลขจดแจ้ง ให้หยุดและพกหลอดยาไปให้แพทย์ดู

ถ้ารอยของคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่

สถานการณ์	เริ่มที่	สิ่งที่คาดหวังได้
รอยแดงใหม่ ไม่ได้ตั้งครรภ์	ปรึกษาแพทย์เรื่องทรีติโนอิน หรือใช้ไฮยาลูรอนิกทาทุกวัน กันแดด	รอยแคบและจางลงในหลายเดือน
รอยแดงใหม่ กำลังตั้งครรภ์หรือให้นม	มอยส์เจอไรเซอร์ ไฮยาลูรอนิก หรือใบบัวบก งดเรตินอยด์ทุกชนิด	ลดคันและตึง รอยอาจยังเกิด
รอยขาวเก่า ไม่รบกวนใจมาก	ทาโลชั่นให้ผิวนุ่ม กันแดดให้สีผิวรอบรอยสม่ำเสมอ	รอยเท่าเดิม แต่กลืนกับผิวมากขึ้น
รอยขาวเก่า อยากให้จางชัด	ปรึกษาแพทย์ผิวหนังเรื่องเลเซอร์แฟรกชันนัลหรือไมโครนีดลิง	ดีขึ้นบางส่วน ต้องทำหลายครั้ง
รอยขึ้นเร็ว หลายจุด ร่วมกับอาการผิดปกติ	พบแพทย์ก่อนทาอะไร	หาสาเหตุทางฮอร์โมนหรือยา